Reportage

Lodewijk Asscher schrikt zich rot in Heerlen-Noord: ‘Den Haag moet helpen’

Achterstandswijk Ex-minister en vicepremier Lodewijk Asscher moet de sociale problemen in Heerlen helpen oplossen. Woensdag vergadert de raad over zijn aanbevelingen.

Heerlen-Noord is een van de zestien gebieden waar het Rijk actief stuurt op stedelijke vernieuwing.
Heerlen-Noord is een van de zestien gebieden waar het Rijk actief stuurt op stedelijke vernieuwing. Foto’s Chris Keulen

Lodewijk Asscher is het hardst geschrokken van het gezondheidsprobleem in Heerlen-Noord, zegt hij tijdens een wandeling door de wijk, twee weken geleden. „Bewoners sterven zes, zeven jaar eerder dan hun stadsgenoten ten zuiden van het spoor. Er is veel obesitas, slechte voeding, roken, drank of psychische problemen. Zorgverzekeraars hebben in de hele Oostelijke Mijnstreek 100 miljoen aan meerkosten ten opzichte van vergelijkbare regio’s; alleen al voor Heerlen-Noord gaat het om 25 miljoen meer. Dat zegt iets over de kwaliteit van leven hier.”

De gemeente Heerlen benaderde Asscher aanvankelijk met de vraag of hij voor jaren de kar zou willen gaan trekken in Heerlen-Noord. „Een beetje zoals Marco Pastors dat doet als directeur van het Nationaal Programma Rotterdam-Zuid. Dat heb ik afgehouden. Ik heb drie opgroeiende kinderen. Ik woon in Amsterdam. De grote initiator bij het vlottrekken van Heerlen-Noord moet iemand van hier zijn. Maar ik wil het hier graag op gang helpen.” Nu is Asscher ‘kwartiermaker’. Woensdagavond komt hij met zijn aanbevelingen voor Heerlen-Noord.

Sneakers en een petje

Hij is hier niet langer de in het pak gestoken politicus, maar draagt zijn overhemd over zijn spijkerbroek heen, sneakers en een petje. „Als PvdA-leider was ik al een paar keer hier geweest. Nu heb ik veel uitgebreider kennisgemaakt, om te beginnen door een paar uur rond te rijden met de politiechef. ‘Onstuimig’, is het eerste woord dat je invalt. Het gebied is groot, desoriënterend, met zomaar opeens onduidelijke stukken groen of een reeks koopwoningen tussen blokken huurhuizen. De problematiek – krankzinnig hoge werkloosheid, onveiligheid en meer – is die van een stad met 400.000 inwoners, en niet die voor een plaats met 87.000, zoals Heerlen. Daarom moet Den Haag ook helpen.”

In januari van dit jaar trad Asscher terug als lijsttrekker van de PvdA vanwege zijn rol in de Toeslagenaffaire. Het juiste besluit, denkt hij nog steeds, al had hij graag geholpen bij de oplossing van de problemen. „Nu wil ik opdrachten met maatschappelijke relevantie gaan doen, zoals hier in Heerlen-Noord. Concreet. Mensen helpen. Het moet niet zo zijn dat ik alleen vanwege mijn naam word ingehuurd.”

De Mijnstreek verdient een plek in het komende regeerakkoord

In bijna tien jaar Haagse politiek beperkte Asschers kijk op de werkelijkheid zich noodgedwongen vaak tot werkbezoeken, besprekingen en uit de loodgieterstas gehaalde dossiers. In Heerlen-Noord kan hij zich nu langer in de problemen onderdompelen dan eerder mogelijk was. Die problemen gaan verder dan gezondheid alleen. Hij zegt: „Woningcorporaties kunnen een bijdrage van de overheid krijgen als ze hun huizenbestand verduurzamen. Dat voelt hier als luxe. Hier moeten corporaties steun krijgen als ze werken aan leefbaarheid. Aan de allereerste behoeften van mensen moet eerst worden voldaan: een fatsoenlijk huis, veiligheid, werk. De Mijnstreek verdient een plek in het komende regeerakkoord. Als dat er ooit komt. De formatie heeft iets van een schildpad, die onderweg in slaap is gevallen.”

Foto’s Chris Keulen

Het is de enige opmerking over de actuele landelijke politiek die Asscher zich gedurende het gesprek permitteert. Alle rumoer over ‘Omzigt: functie elders’ en de onophoudelijke reeks van nieuwe ontwikkelingen rond de Toeslagenaffaire? „Ik voel niet de behoefte om daar nu commentaar op te leveren.”

Steenkolenmijnen

De problemen in Heerlen-Noord zijn voor een groot deel historisch te verklaren. Een dorp met een paar duizend inwoners groeide door de komst van de steenkolenmijnen begin twintigste eeuw uit tot een welvarende stad. De neergang ging nog sneller: tussen 1965 en 1974 sloten de mijnen, in een tijd waarin meer wegviel, zoals traditionele gezagsverhoudingen en de dominante rol van de kerk. Ondanks steun kwam de streek de klap nooit echt te boven.

Wandelend wijst Asscher op de hoogteverschillen: „Die maken het mooi, geven een soort permanent vakantiegevoel. Al voelde ik het wel, toen ik hier voor het eerst ging fietsen.”

Minder vrolijk wordt hij van de eenvormigheid van de ruim achthonderd uit beton opgetrokken woningen uit de jaren zestig in Vrieheide-De Stack, een deel van Heerlen-Noord. Het verval is zichtbaar, alle mogelijke schuttingen zorgen voor een janboel. Asscher raakt aan de praat met bewoners die hun stukje straat een opfrisbeurt hebben gegeven met nieuwe bestrating, beplanting en kleine schuurtjes. „Het heeft wel twee jaar praten met de gemeente gekost, voordat we toestemming hadden”, klaagt een van hen.

Asscher wordt blij van zulke bewonersinitiatieven. „Die zijn hier nog te weinig. Liever dit soort concrete projecten dan bewoners inschakelen als officiële vergadertijgers, dan gebeurt er een stuk minder.”

Lees ook:Na een klein wonder kwam het Heerlens heitje van de grond

Structurele, grotere oplossingen vergen volgens Asscher nauwere samenwerking van instanties zoals bijvoorbeeld politie, zorg en woningcorporaties. „Versnel het opknappen van woningen. Bied jongeren een baangarantie als ze van een vakschool komen. Maak duidelijke keuzes. [Wijlen burgemeester van Amsterdam] Eberhard van der Laan zei altijd: als je tien problemen tegelijk aanpakt, eindig je er met elf. Zorg ook voor een plan waarmee je twintig jaar vooruit kan. Want als het vuurtje maar even opflakkert met telkens weer een nieuw plannetje, zit de teleurstelling al vooraf ingebakken. En de afstand tot de Haagse politiek is hier al zo groot.”

Verwaarlozing

Dat klopt. In delen van Heerlen-Noord stemde bij de verkiezingen van 2017 slechts 15 procent van de opgekomen kiezers op een van de vier partijen uit het nu demissionaire kabinet. Asscher: „Ik snap dat. Wat hebben ze van hen te verwachten? Hier is sprake van verwaarlozing door de overheid, niet van malicieus optreden zoals in de Toeslagenaffaire. Al liggen die twee soms dicht bij elkaar, als één iemand snel 9 miljoen euro kan verdienen met een mondkapjesdeal en mensen hier en elders onterecht worden neergezet als fraudeur.”

Als ze me nog iets langer aan het werk willen hebben, ga ik daar serieus over nadenken

Heeft Asschers eigen sociaaldemocratie geen grote steken laten vallen? „De wijkaanpak had nooit losgelaten mogen worden”, zegt hij. Hij noemt zijn eigen succesvolle aanpak van zwakke scholen uit zijn tijd als wethouder in Amsterdam. En de verhuurdersheffing voor woningcorporaties van het kabinet-Rutte/Asscher dan? „Dat was een crisismaatregel. Die had de afgelopen jaren allang kunnen en moeten worden teruggedraaid.”

De kwartiermaker denkt dat met een gedegen aanpak het geloof in Heerlen-Noord kan terugkomen. „Bouw de trots uit. Er gebeuren hier al mooie dingen: eerbetonen aan de mijnwerker, de muurschilderingen die de stad smoel geven en een iconisch cultuurhuis.” De buitenwereld moet het intussen wel willen zien. Asscher: „Toen de situatie in de Bijlmer in Amsterdam verbeterde, bleven ze daar last houden van de oude, slechte naam.”