De Groningse wijk Paddepoel, die de komende jaren van het gas afgekoppeld wordt.

Foto Kees van de Veen

Interview

‘Als we de klimaatdoelen willen halen, zijn nu dappere keuzes nodig’

Maarten van Poelgeest Huizen, kantoren en scholen gasvrij maken vlot nog niet. Dat moet anders, zegt Maarten van Poelgeest, die landelijk die transitie overziet. „Als we nu vertraging oplopen, halen we de eindstreep niet.”

Nee, de warmtetransitie in de zogeheten gebouwde omgeving is bij de uitvoering van het klimaatakkoord zeker niet het probleemgeval bij uitstek. „Elk onderdeel van het akkoord heeft zijn eigen complexiteit”, zegt Maarten van Poelgeest, die landelijk de transitie van huizen, kantoren en scholen leidt. „De ‘klimaatopdracht’ van landbouw is bijvoorbeeld verweven met stikstof. Nou, dat is ook niet makkelijk. En ook bij de industrie is het complex. Je wil bedrijven wel belasten voor hun uitstoot, maar zeker niet wegjagen.”

Maar, geeft de voormalige Amsterdamse bestuurder (GroenLinks) direct toe, makkelijk is zijn opdracht niet. „Wat het zo complex maakt, is dat je 7,5 miljoen eigenaren of gebruikers van woningen hebt. En voor die mensen komt het heel dichtbij, het is hun huis. Dat is iets anders dan bij de industrie, waar je met twaalf grote spelers te maken hebt.”

Het dinsdag gepubliceerde rapport van onderzoeksbureau Ecorys analyseert de knelpunten bij de verduurzaming van de gebouwde omgeving. De conclusies zijn onder meer dat jaarlijks 350 miljoen euro extra nodig is, dat gas duurder moet worden gemaakt en dat gemeenten meer wettelijke bevoegdheden moeten krijgen.

Lees hier het nieuwsbericht over het Ecorys-rapport: Drastische stappen nodig om Nederland nog op tijd gasvrij te krijgen

Als enkele grote bedrijven verduurzamen, levert dat meer klimaatwinst op dan bij al die huizen en kantoren. Moeten we niet wachten met het gasvrij maken van woningen?

„Bij de industrie gaat het inderdaad om veel grotere getallen, maar het lastige is dat we het einddoel niet halen als we gaan schuiven. In 2050 moet Nederland klimaatneutraal zijn [per saldo geen uitstoot meer veroorzaken] en juist vanwege de complexiteit heb je die dertig jaar nodig. Je haalt in de woonwijken niet de meeste megatonnen aan CO2-reductie binnen, maar als we nu vertraging oplopen, halen we de eindstreep niet.”

Het huidige beleid leidt in de gebouwde omgeving in 2030 tot een CO2-reductie van 1,7 tot 2,1 megaton. Dat is ongeveer de helft van de doelstelling.

„Dat vind ik een onjuist beeld. Bij het sluiten van akkoord is aangenomen dat we de verwachte, automatische, stijging van de uitstoot ook voorkomen, maar dat is niet altijd een automatisme. Ik denk dat we nu op 80 procent zitten van wat we in 2030 willen bereiken.

„Dan nog is duidelijk dat we het op basis van het huidige akkoord niet gaan redden. Die 3,4 megaton reduceren zijn we aan onze stand verplicht.”

Bent u geschrokken van het rapport van Ecorys? De verduurzaming van huizen is nog niet op gang gekomen.

Die uitkomsten van het rapport zijn mij eerlijk gezegd meegevallen. Het is allemaal niet onhaalbaar, maar er moeten nu wel dappere keuzes gemaakt worden. Je moet wettelijk regelen dat gemeenten wijken mogen aanwijzen waar warmtenetten komen. En gemeenten moeten in staat worden gesteld concessies voor warmtenetten te verlenen, daar zitten ook de energiebedrijven op te wachten. Cruciaal is bovendien dat gas meer belast wordt en elektriciteit juist minder.

„Eind dit jaar komen de gemeenten met een ‘transitievisie’, waarin ze aangeven welke wijken op welke manier als eerste gaan verduurzamen. Bij het maken van die visie zijn veel gemeenten gaan beseffen hoe groot deze opgave is.

„In de publieke opinie en ook bij veel gemeenten bestaat het beeld dat alles wijk voor wijk moet gebeuren. Maar als plattelandsgemeente [zonder dichtbevolkte wijken] ga je natuurlijk geen warmtenet aanleggen. Zulke gemeenten moeten bewoners juist helpen bij een individuele route. Dat is ook belangrijk. In de plaatsen waar het gemeentebestuur brieven stuurt over isolatie, over warmtepompen, zie je meer mensen overstappen dan elders.”

U denkt dat jaarlijks maximaal 350 miljoen euro subsidie genoeg is om de doelen voor 2030 te bereiken. Is dat voldoende voor een soepele overgang voor de bewoners?

„Mensen worden volledig gecompenseerd op het moment dat zij van het gas af moeten. Bijvoorbeeld als hun wijk wordt aangesloten op een warmtenet. Als mensen vrijwillig verduurzamen, bijvoorbeeld door goed te isoleren en een warmtepomp aan te schaffen, gaan wij er vanuit dat ze gemiddeld voor 85 procent worden gecompenseerd. Die 15 procent betalen ze dan zelf, in ruil voor meer comfort.”

De Europese Commissie wil sneller verduurzamen. Wat betekent dit voor de gebouwde omgeving in Nederland?

„In het rapport van Ecorys is in het kader van de Europese Green Deal uitgegaan van een extra reductie van één megaton. Dan zouden we in 2030 dus op 4,4 megaton reductie moeten uitkomen. Dat kan, maar dat is relatief duur. In de berekening van Ecorys loopt de extra subsidie die dan jaarlijks nodig is op tot maximaal 750 miljoen euro.”

U bent nu anderhalf jaar betrokken bij de uitvoering van de klimaatplannen. Wat …

„Haha, wat ik eigenlijk uitgevoerd heb? De organisatie om tot het klimaatakkoord te komen, was een platform voor onderhandeling. We hebben het na het bereikte akkoord in 2019 een uitvoeringsoverleg genoemd, maar we zijn nog bezig met de stap van overleg naar doen. Daar ben ik vooral druk mee geweest.”