Mohamed Salem Ould Salek: „Marokko blijft doorgaan met ernstige mensenrechtenschendingen, er verdwijnen mensen en er worden oorlogsmisdaden gepleegd.”

Foto Ryad Kramdi / AFP

Interview

Strijd om Westelijke Sahara: ‘Jongeren spreken over hervatting van de oorlog’

Mohamed Salem Ould Salek | Minister van Buitenlandse Zaken van Polisario Een oplossing voor het conflict om de Westelijke Sahara lijkt verder weg dan ooit. Maar de minister van Buitenlandse Zaken van onafhankelijkheidsbeweging Polisario geeft de moed niet op.

Na bijna een halve eeuw van grotendeels vruchteloze strijd voor een eigen onafhankelijke staat in de Westelijke Sahara kijkt Mohamed Salem Ould Salek (70), sinds 1998 minister van Buitenlandse Zaken van de onafhankelijkheidsbeweging Polisario, verrassend opgewekt de camera in. „Weet u, het mooiste in het leven is te strijden voor een rechtvaardige zaak en voor vrijheid”, zegt hij via Skype vanuit een vluchtelingenkamp in de woestijn in het westen van Algerije.

Veel reden tot optimisme geven de recente ontwikkelingen Salek en de circa 100.000 Saharaanse vluchtelingen in Algerije niet. De laatste maanden is de strijd met Marokko, dat sinds medio jaren zeventig het grootste deel van de Westelijke Sahara met ruim een half miljoen inwoners bezet, weer opgelaaid. Bovendien erkende eind vorig jaar de toenmalige Amerikaanse president Trump onverwachts Marokko’s soevereiniteit over de Westelijke Sahara in ruil voor Marokkaanse diplomatieke erkenning van Israël. Een voor Polisario bevredigende oplossing van het conflict lijkt zo verder weg dan ooit.

Salek heeft echter hoop dat Trumps opvolger Joe Biden dit besluit zal herroepen. „Het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken heeft gezegd dat het de zaak nog analyseert”, zegt hij. „Het Pentagon heeft onlangs ook geweigerd om tijdens gezamenlijke militaire oefeningen met Marokko deel te nemen aan oefeningen in de Westelijke Sahara, ook al heeft Marokko alles gedaan om ze zover te krijgen.”

Economische belangen

Bemoedigend voor Polisario is ook dat de landen van de Europese Unie de Marokkaanse aanspraken op de Westelijke Sahara blijven afwijzen. Salek: „De Europeanen zeggen telkens dat ze zich conformeren aan de opstelling van de Verenigde Naties, en wat zeggen die? Dat het een kwestie van dekolonisatie is en dat de oplossing ligt in de uitoefening van het recht op zelfbeschikking door de bevolking van de Westelijke Sahara.” Dat laatste zou volgens een nooit uitgevoerd vredesakkoord uit 1991 door een referendum moeten gebeuren.

Lees ook: Coronapatiënt Brahim Ghali is twistappel tussen Marokko en Spanje

Af en toe zetten Europese landen, zoals Duitsland, zich even schrap tegen Marokko, ten behoeve van Polisario en de Westelijke Sahara. Spanje, de voormalige koloniale macht in de Westelijke Sahara, liet onlangs tot woede van Marokko toe dat Polisario-leider Brahim Ghali (72) in een Spaans ziekenhuis voor corona werd behandeld.

Maar de Europese solidariteit met Polisario en de Westelijke Sahara kent grenzen, vooral als die economische offers vergt. Salek herinnert aan een uitspraak van het Europese Hof van Justitie in Luxemburg uit 2018 dat lidstaten geen producten uit Marokko mogen importeren die uit de Westelijke Sahara komen. Het gaat met name om de import van fosfaten, die voor kunstmest worden gebruikt, en waarvan de Westelijke Sahara grote reserves heeft. Verder betreft het visgronden voor de kust. Maar Europese landen trekken zich van zulke rechterlijke uitspraken in hun economische contacten met Marokko weinig aan. „Daarmee moet de Europese Unie ophouden”, stelt Salek. „Het is strijdig met de opvatting van het Europese Hof.”

Salek schermt vaker met het internationaal recht. Hij herinnert aan een Spaanse rechter die in 2015 bepaalde dat elf Marokkaanse voormalige functionarissen terecht zouden moeten staan op verdenking van genocide wegens moordpartijen en martelingen in de Westelijke Sahara. „Marokko blijft doorgaan met ernstige mensenrechtenschendingen, er verdwijnen mensen en er worden oorlogsmisdaden gepleegd.”

Mensenrechtenschendingen

Salek laat daarentegen onvermeld dat ook Polisario zelf vaak beticht is van mensenrechtenschendingen, vooral jegens Marokkaanse krijgsgevangenen. Tijdens Ghali’s recente verblijf in Spanje probeerden mensenrechtenorganisaties vergeefs de 72-jarige Polisario-leider voor de rechter te slepen op beschuldiging van moord, marteling en zelfs genocide. De Spaanse rechter achtte het bewijs onvoldoende om hem te laten arresteren.

Vooral jongere bewoners van de Westelijke Sahara beseffen dat ze de strijd met Marokko niet zullen winnen langs diplomatieke weg, met alleen het internationaal recht aan hun zijde. „De mensen, vooral jongeren, zijn gefrustreerd dat de VN Marokko niet hebben willen dwingen om zijn afspraken na te komen”, erkent Salek. „Ze zien dat Marokko een beleid volgt van plunderingen en mensenrechtenschendingen. Dat leidt ertoe dat jongeren nu spreken over hervatting van de oorlog.”

Heeft Polisario met zijn geringe middelen enige kans die nog te winnen? Jazeker, zegt Salek: „In alle onafhankelijkheidsoorlogen is er nooit gelijkheid geweest in bewapening tussen de koloniale macht en de bevolking. De Marokkanen mogen talrijker zijn en militair superieur, maar de bepalende factor is uiteindelijk altijd de vastberadenheid van de bevolking.”