De hooligans van de M-side van FC Den Bosch bepaalden zelf de regels na de avondklokrellen

Openbare orde Na de avondklokrellen lieten de autoriteiten in Den Bosch de harde kern van de FC Den Bosch-aanhang de straat op. Onder voorwaarden, die snel opzij werden geschoven.

Leden van de M-side in Den Bosch op de dag na de avondklokrellen.
Leden van de M-side in Den Bosch op de dag na de avondklokrellen. Foto Ilvy Njiokiktjien

De ontzetting is groot in het stadhuis van Den Bosch op de ochtend van dinsdag 26 januari. De avond ervoor hebben relschoppers in het centrum van de stad een spoor van vernieling achtergelaten. Auto’s zijn op hun kant gezet, winkels geplunderd, bewoners van erboven gelegen appartementen hebben in doodsangst gezeten. De vandalen volgden het voorbeeld van relschoppers in andere plaatsen waar na het ingaan van de avondklok – ter bestrijding van het coronavirus – hevige rellen uitbraken.

Op het Bossche stadhuis stromen de de steunbetuigingen die ochtend binnen, zo blijkt uit documenten die NRC met een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur heeft opgevraagd. „Wat een nacht. Jullie zullen wel druk zijn en vol ongeloof”, mailt een medewerker van de commissaris van de koning. Er zijn ook adviezen. Bosschenaren schrijven de burgemeester dat er „met scherp” moet worden geschoten op de relschoppers, of met paintballgeweren. „Dan weten de ouders van deze kinderen ook wat ze hebben gedaan.” Een ontgoochelde ondernemer, wiens ruiten zijn ingegooid, schrijft zich „onbeschermd” te hebben gevoeld.

Het mag duidelijk zijn dat burgemeester Jack Mikkers (VVD) er alles aan wil doen een herhaling die dinsdagavond te voorkomen. Rond tien uur ’s ochtends ontvangt hij een verzoek van FC Den Bosch. De plaatselijke voetbalclub vraagt of supporters van de M-side, de harde kern, die middag en avond „positief mogen acteren in de stad”.

Meestal komt de M-side negatief in het nieuws. De gemeente en de politie hebben al decennialang een moeizame verhouding met de hooligans van FC Den Bosch. Dieptepunt is zaterdag 16 december 2000. Bij een burenruzie wordt prominent lid van de M-side Pierre Bouleij door een politiekogel gedood. Het is de aanzet tot dagenlange rellen in de Graafsewijk.

De M-side raakt ook daarna regelmatig in opspraak. Vanwege ongeregeldheden rond voetbalwedstrijden, waarbij meerdere malen agenten gewond raken. En vanwege racistische spreekkoren. In januari 2013 klinken er oerwoudgeluiden telkens wanneer AZ-speler Jozy Altidore aan de bal komt. In november 2019 wordt er volgens Ahmad Mendes Moreira van Excelsior „kankerzwarte” en „katoenplukker” naar hem geschreeuwd. In beide gevallen leidt het tot landelijke ophef.

Lees ook: Burgermilities op de straten ‘tasten gezag van het bestuur aan’

Weerbare stad

Ook buiten het stadion roert de M-side zich. Tijdens intochten van Sinterklaas hebben de hooligans het gemunt op activisten van Kick Out Zwarte Piet (KOZP). In november 2019 kan een klopjacht op hen alleen worden voorkomen door een brug in de Bossche binnenstad open te zetten. Begin dat jaar verstoren FC Den Bosch-supporters een toespraak van KOZP-voorman Jerry Afriyie in Den Bosch door vanachter uit de zaal „linkse homo’s” en „ik trek die vent straks van het podium af” te schreeuwen.

Maar de ochtend na de avondklokrellen is burgemeester Mikkers er veel aan gelegen een weerbare stad te tonen. Hij wil geen nieuwe tegenstellingen creëren en het initiatief van de M-side „positief benaderen”, zo staat in de geopenbaarde documenten. Rond de middag bespreekt Mikkers het verzoek met de politie en het Openbaar Ministerie, ook wel de ‘lokale driehoek’ genoemd.

Op dat moment is bekend dat een deel van de M-side tijdens de rellen van de avond ervoor – na het ingaan van de avondklok – ook al op straat is geweest. Het levert de supporters een bedankje op van de wijkagent. „Ook compliment aan leden van de M-side FCDB, die ik tegenkwam bij het ziekenhuis om dit te beschermen. Ook in de stad kwam ik ze tegen om te helpen!”, twittert agent Marc de Wit.

Deze voetbalsupporters kwamen kennelijk om de relschoppers aan te pakken, maar in het gemeentelijk document ‘FCDB Supporters’ van dinsdagochtend staat het volgende: „Gesproken VC en SLO, wil zsm info over de rellende supporters (5e en 6e generatie).” VC staat voor de veiligheidscoördinator van FC Den Bosch en SLO voor de supporter liaison officer bij de club.

Lees ook: De harde kern mag de politie wel helpen, maar liever niet té hard

‘Niet het ziekenhuis in slaan’

Ondanks het overtreden van de avondklok en de kennelijke betrokkenheid van jonge voetbalsupporters bij de rellen geeft de driehoek toestemming voor een rol van de beruchte M-side in het handhaven van de openbare orde.

Was het de bedoeling dat de oudere hooligans de vijfde en zesde generatie in toom zouden houden? Dat ontkent burgemeester Mikkers in een videogesprek. Alhoewel het in een ambtelijk verslag wordt genoemd is „nooit vast komen te staan dat voetbalsupporters betrokken waren bij de rellen”, zegt Mikkers. Dat is tijdens rechtszaken tegen opgepakte relschoppers inderdaad niet gebleken.

Aan de hulp van de M-side worden door de lokale driehoek voorwaarden verbonden, zo blijkt uit de documenten. De supporters mogen met maximaal zestig man de straat op en moeten hesjes dragen. Bovendien moeten ze zich aan de coronaregels houden. Burgemeester Mikkers herhaalt deze voorwaarden voor de camera van de lokale omroep. „Om negen uur is het avondklok, geen groepsvorming en op afstand met corona”, zegt Mikkers resoluut.

Hoe realistisch is het te verwachten dat hooligans zich hieraan houden? Zijn ze echt om negen uur thuis als ze om kwart voor negen op een groep relschoppers stuiten? Leidt dit niet tot een oncontroleerbare situatie waarin hooligans, onder begeleiding van de politie en tijdens de avondklok, mogelijk buitensporig geweld gebruiken? In de documenten staat dat de supporters geen aanhoudingen mogen verrichten, alleen „verbinding” zoeken. Op WhatsApp gaat een ander bericht rond. „We mogen ze aanpakken, maar niet het ziekenhuis in slaan”, citeert het Brabants Dagblad uit een app-bericht van een supporter.

Ook in andere steden gaan voetbalsupporters de straat op om ‘hun stad te beschermen’. In Maastricht bijvoorbeeld. Daar jaagt de harde kern van voetbalclub MVV enkele maanden eerder nog KOZP-activisten de stad uit. De hooligans raken daarbij slaags met de politie. Op 26 januari mogen ze door de stad marcheren. „We hebben gewonnen jongens”, zegt een agent daar na afloop van de mars tegen de supporters.

In Alkmaar waren in het zwart geklede AZ-supporters, hun gezichten grotendeels bedekt, de avond ervoor al de straat op gegaan. „Een mooi signaal”, noemde burgemeester Emile Roemer van Alkmaar dat.

Minister Ferd Grapperhaus (Justitie en Veiligheid, CDA) was minder enthousiast. „De politie en marechaussee moeten dit doen”, zei hij dinsdagavond 26 januari op tv.

In Breda gaat het er bijvoorbeeld heel anders aan toe. Daar verzamelt zich dinsdagavond een grote groep supporters van de plaatselijke club NAC. De avond ervoor is het ook in Breda op sommige plaatsen misgegaan. Maar burgemeester Paul Depla (PvdA) wil niets van hun hulp weten. „Het is niet verantwoord om ‘gewone’ burgers hierin op te laten treden, hoe goedbedoeld het ook is. We spelen in ons land niet voor eigen rechter”, zegt hij tegen NU.nl. „We zijn tegen burgerwachten die los van de politie opereren”, laat een woordvoerder van de gemeente in een aanvullende verklaring weten. De NAC-supporters worden ingesloten door de ME en naar huis gestuurd.

Vernielingen in het centrum van Den Bosch, 25 januari, de avond voor de M-side ging helpen

Foto Merlin Daleman

Hesjes voor 150 man

Op sociale media duiken die dinsdagmiddag de eerste beelden op van de M-side op straat in Den Bosch. Onder toeziend oog van enkele agenten groepeert een deel van de harde kern zich voor winkelcentrum De Rompert. „Supporters van FC Den Bosch krijgen hesjes uitgereikt van de politie”, schrijft iemand die zich ‘Bosschenaartje’ noemt hierover op Twitter. De politie haast zich direct te melden dat de hesjes niet door de politie of de gemeente worden uitgedeeld. „Dat is nadrukkelijk niet zo.” Door wie dan wel blijft onduidelijk.

Uit het „verslag inzet M-side binnenstad” blijkt dat de supporters de hesjes wel degelijk op aandringen van de overheid dragen. „Met [weggelakte naam] afgesproken dat dit maar ongeveer 60 mensen mogen zijn met hesjes en dat ze conform de afspraak COVID-19 maatregelen zullen handelen en zich dienen te houden aan de avondklok.” De hesjes worden aangeleverd door FC Den Bosch.

Hetzelfde document toont aan dat de M-side zich niet wenst te voegen naar de voorwaarden van burgemeester Mikkers. Zo accepteren de supporters niet dat er maar zestig van hen de straat op mogen. De overheid lijkt de M-side te vrezen. „We laten ons niet chanteren, maar moeten de groep ook niet tegen ons krijgen”, staat in het verslag.

Uiteindelijk krijgen de supporters hun zin. Er worden „ongeveer 150 hesjes” uitgedeeld. „Dit is niet met de gemeente en de driehoek gecommuniceerd.” Bovendien sluiten zich ook mensen zonder hesjes aan.

De hooligans lappen de coronaregels aan hun laars. „Ze willen als groep blijven staan c.q. houden zich niet aan coronamaatregelen”, staat in het document ‘Samenvatting driehoeken 25 – 27 jan’. Ondanks de ferme woorden van Mikkers knijpt de overheid een oogje toe. Onder het kopje ‘Besluiten’ staat het volgende: „Positief en in verbinding blijven benaderen.”

Krijgt de burger zo niet het idee dat hooligans zich vanwege hun gewelddadige reputatie meer kunnen permitteren dan andere burgers? „In tegenstelling tot Breda zat ik met een stad in puin. Er was veel emotie. Die moest ik kanaliseren. Dat vond ik belangrijker dan het handhaven van de coronamaatregelen”, aldus Mikkers nu.

Ook de politie Oost-Brabant staat nog achter het accepteren van de steun door de M-side. „Ons beeld is dat ter plaatse een afweging is gemaakt toen meer dan 60 mensen hun hulp aanboden. Zij stelden zich coöperatief op en de regie bleef bij de overheid liggen”, aldus een schriftelijke reactie. Over de documenten waar NRC uit citeert, schrijft de politie: „Het zijn aantekeningen van een medewerker van de gemeente”. De stukken zouden niet „afgestemd, volledig en geaccordeerd” zijn.

Onder andere supermarkt Jumbo werd geplunderd tijdens de avondklokrellen.

Foto Merlin Daleman

‘Hele gevaarlijke weg’

Hoogleraar algemene rechtswetenschap Jan Brouwer van de Rijksuniversiteit Groningen, deskundige op het gebied van openbare orde en veiligheid, is na het lezen van de documenten ontsteld over de gang van zaken in Den Bosch. Hij spreekt van een „hele gevaarlijke weg” die burgemeester Mikkers heeft bewandeld. „Je moet voorkomen dat je als overheid bij dit soort groeperingen in het krijt komt te staan. Ze zullen hier ongetwijfeld rechten aan ontlenen”, aldus Brouwer. Hij vraagt zich af of Mikkers te weinig politie beschikbaar had en de hulp daarom accepteerde. Dat bestrijdt de burgemeester. „Dan snap ik er helemaal niets van”, zegt Brouwer.

Dat een gewelddadige confrontatie tussen relschoppers en hooligans niet uit te sluiten was, blijkt uit de reactie van een aanvoerder van de M-side voor de camera van de lokale omroep. De man baalt er een dag later van dat er geen relschoppers zijn komen opdagen. „Van ons hadden ze best even langs mogen komen. Die kinderen, die jongvolwassenen hebben gewoon een draai om de oren nodig. … Als het niet goedschiks gaat, dan maar kwaadschiks”, zegt de M-sider. Van een samenwerking tussen de hooligans en de politie was volgens hem geen sprake. „Het was meer gedoogbeleid.”