Shuchen Tan en Monique Busman.

Foto Niels Blekemolen

Interview

‘Dit soort hetze-achtige campagnes, daar gaat onze Kaag-documentaire ook over’

Shuchen Tan & Monique Busman De makers van de documentaire over D66-leider Kaag reageren op de ophef over hun werk. „Wij hebben nooit enige vorm van invloed ervaren.”

Nee, natuurlijk zouden ze die autogordel nooit écht in hun documentaire laten monteren. „We zeiden de dag na de voorvertoning al tegen D66-mensen: dit is een non-starter”, zegt VPRO-regisseur Shuchen Tan (54) van Sigrid Kaag: van Beiroet tot Binnenhof. „Gaat niet gebeuren. En is ook niet gebeurd.”

Lees ook Slob: D66 had wél invloed op Kaag-documentaire

De scène waarin minister Kaag (Buitenlandse Zaken, D66) op de achterbank van haar dienstauto geen gordel om had, vonden haar woordvoerders geen best beeld. Haar campagneteam maakte zich daar druk over, bleek dinsdag uit documenten die openbaar waren gemaakt met een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur (Wob). Opvallender nog was dat producent De Familie liet onderzoeken of er achteraf een gordel in de film ‘geshopt’ kon worden. De producent zocht contact met een productiebedrijf of deze manipulatie technisch haalbaar zou zijn.

Producent Monique Busman (55): „We werden behoorlijk lastiggevallen door Kaags team. En ik wilde er vanaf. Dus toen liet ik ze zien: kijk, jongens, ik heb er álles aan gedaan, maar het kan niet. En de scène blijft erin.” Ja, zegt ze, „ik heb gebeld naar dat bedrijf. Maar dat dit serieus was, geloof je toch niet?”

Wat als dit bedrijf had gezegd: Geen probleem, die gordel komt erin.

Busman: „Natuurlijk gingen we dat niet doen. Dan had ik D66 gemaild: je kan ervan maken wat je wilt, maar dit is onze film. Nu lees je in de kranten: ‘Ze hebben er een gordel in willen shoppen’. Doe normaal, denk ik dan! Natuurlijk niet.”

De kwestie tussen de documentairemakers en de beïnvloeding van hun film door D66 en het ministerie van Buitenlandse Zaken liep deze week hoog op. Hoewel tot nog toe de VPRO het woord over de kwestie voerde, willen regisseur Tan en producent Busman één keer zelf hun verhaal vertellen. Tan: „Dit was geen onschuldig wobverzoekje dat toevallig bij GeenStijl uitkwam. Dit is een bredere campagne. En het cynische is: onze film gaat daar deels over. Over hoe dit soort hetze-achtige campagnes een soort modus operandi zijn geworden. Kaag heeft daar al drie jaar mee te maken. Wij nu ook.”

Lees ook: Kaag-rel laat zien hoe ver pr-adviseurs en woordvoerders gaan voor de beeldvorming

De wobdocumenten roepen legitieme vragen op. Is dit een integer product?

Tan: „Ja, de film is integer. Ik sta er nog steeds helemaal achter. Wij hebben drie jaar lang gefilmd en hebben in al die jaren nooit enige vorm van invloed ervaren. Ik had alleen elke week een telefoontje met Kaags woordvoerder over haar agenda. Vervolgens vertelde ik waar we allemaal bij wilden zijn.”

Busman: „Eigenlijk gaat de discussie alleen over de 48 uur tussen de voorvertoning op 7 december en het moment dat onze film op slot ging, op 9 december. Toen ging het er verhit aan toe.”

In de gewobde mails staat hoe u het team rond Kaag adviseert te doen alsof Kaag de film niet van te voren gezien heeft. Waarom stelt u een leugen voor?

Busman geeft aan dat zij die suggestie inderdaad gedaan heeft. „Maar wat je niet in die mails leest, is de emotie waar zo’n suggestie uit voortkomt. Het werd een optelsom: ze hadden al die suggestie gedaan om die autogordel eruit te krijgen. Toen zei ik: jongens, maak je toch niet zo druk. Treed er mee naar buiten. Zeg bijvoorbeeld: ‘Jongens, ik heb die film gezien: zó stom, ik had mijn autogordel niet om’. Zeg voor mijn part dat je de film niet gezien hebt. Dan kan je er afstand van nemen.”

Hoeveel invloed had Kaag?

Tan: „Je moet je voorstellen: wij gaan te werk als fly on the wall. Dat betekent dat Kaag de hele dag een zender in haar blouse heeft zitten. Ook als we niet filmen. Van die momenten, als ze bijvoorbeeld op de wc tegen een collega praat, moet je kunnen zeggen: dit komt er niet in. Na de voorvertoning zijn een aantal van dat soort momenten uit de film gehaald.Maar het gesprek van Kaag met Edo Spier [waarin de D66-coryfee haar oproept zich te kandideren voor het partijvoorzitterschap] heeft de film bijvoorbeeld wél gehaald. Ze vonden het niet heel fijn, maar ze zijn daar niet voor gaan liggen. Dat had gekund. ”

Kaag was niet kinderachtig, zei u in een radio-interview. Uit de mails blijkt: in haar naam is wel degelijk kinderachtig gedaan.

Tan: „Je moet een goed onderscheid maken tussen wat die woordvoerders doen en wat je hoofdpersoon doet. Twee verschillende krachten. Bij dit soort viewings , zoals bij elke documentaire, worden hele brede gesprekken gevoerd. Dat krijg je allemaal niet mee als je denkt dat alle interactie dat ene mailtje is geweest. Er zijn hele gesprekken over gevoerd. Natuurlijk zeiden we over die gordel: wat een onzinnig idee, gaan we niet schrappen, die scène is te belangrijk. Was ie eruit gehaald, dan had je kunnen zeggen: ze hebben invloed uitgeoefend. Dat gedoe met de gordel is niet een bewijs dat ze invloed hebben uitgeoefend. Ze proberen het wel, natuurlijk, dat is hun vak. Maar dat betekent niet dat we hebben toegegeven op al hun punten.”

Dat Kaag aan Esther Ouwehand (Partij voor de Dieren) refereert met ‘dat mens’ haalde de film niet. Dat is toch tegemoetkomen aan een verzoek om Kaags imago te bewaken?

Tan: „Je ziet nog steeds éérst beelden van Ouwehand die Kaag aanvalt in de Kamer en daarna Kaag die daarover zichtbaar geïrriteerd is. Misschien is dit juist wel mooier, toch? Dat je de irritatie wel ziet, maar niet hoort?”

Busman: „Alleen de naam is eruit gehaald. Voor de rest is het in tact gebleven. Er is niet niets van over gebleven. Er is een naam uitgehaald, Ouwehand. En de kwalificatie ‘dat mens’.”

Tan: „Het gaat mij niet om de namen, het gaat om de interactie tussen de minister en een lastige Kamer.”

Busman: „Vrouw van de wereld heeft ineens te maken met gedoe in de Kamer.”

Tan: „Ik denk veel meer in scènes, in interacties tussen mensen. Ik kijk meer als een antropoloog dan als een nieuwsjournalist die wil weten: wie was dat dan? Zo denk ik niet, zo kijk ik ook niet.”

Lees ook: ‘Kaag-gate’ is een ordinaire heksenjacht

Er is ook een shot geschrapt waarin het leek alsof Kaag in Niger champagne ingeschonken kreeg. Nu zien we alleen glazen staan.

Tan: „Er zullen best filmmakers zijn die bij zo’n champagnescène denken: dat laat ik zo staan, dat vind ik lekker. Maar zo’n filmmaker ben ik niet. Je hebt ook een soort van integriteit naar je hoofdrolspeler. In de zin dat ik iemand niet wil schaden.”

Busman: „Voor de duidelijkheid: we bedoelen hier niet ‘we willen niet schaden omdat D66 dat niet wil’. Zo is het niet.”

Zou u nog eens zo’n politieke documentaire maken?

Tan: „Het is niet dat ik denk: leuk, laten we beginnen. Maar ik vind dat het een taak is voor de NPO om dit te doen. Wat weten wij nou van onze politici? We weten niets van Mark Rutte. Waarom laat die man zich niet zien? Ja, hij is natuurlijk heel slim, hij zegt tegen zijn omgeving: ‘Niet doen!’ Kaag was in die zin niet ervaren als politicus. Die dacht: leuk, gaan we doen.”

Lees ook: Slob: D66 had wél invloed op Kaag-documentaire

Correctie (3 juli 2021): In een eerdere versie van dit artikel stond dat een scène met champagneglazen is geschrapt. Het betreft geen volledige scène, maar één shot. Dat is hierboven aangepast.