Met ‘Balkanpower’ wist Zwitserland het tot de kwartfinales te schoppen

EK voetbal Bij kwartfinalist Zwitserland wordt de ‘Balkanpower’ bejubeld. Eerder leidden de dubbele paspoorten van spelers ook tot onrust.

De Zwitserse aanvaller Haris Seferovic viert de zege op Frankrijk in de achtste finales, met de Zwitserse vlag om zijn schouders. Zijn roots liggen in Bosnië.
De Zwitserse aanvaller Haris Seferovic viert de zege op Frankrijk in de achtste finales, met de Zwitserse vlag om zijn schouders. Zijn roots liggen in Bosnië. Foto Justin Setterfield/AFP

Een voetballer die tussen twee landen moet kiezen is als een kind dat een keuze tussen twee ouders moet maken, weet Alex Miescher, voormalig secretaris-generaal van de Zwitserse voetbalbond, omdat het schuldgevoel opwekt. „Ivan Rakitic, die opgroeide in Zwitserland maar voetbalt voor Kroatië, had gewild dat hij nooit een keuze had hoeven maken. Je kiest niet vóór de ene partij. Je kiest tegen de andere.”

Nadat Zwitserland maandag de kwartfinale had bereikt ten koste van Frankrijk – de stunt van dit EK – verzamelde de Tages-Anzeiger een reeks ‘Balkan-Tweets’. Berichten waarin twitteraars verwezen naar de afkomst van spelers als ‘Bosniak’ Haris Seferovic, de in Kosovo geboren Xherdan Shaqiri, Mario Gavranovic, afstammeling van Kroaten en Granit Xhaka, de in Bazel geboren zoon van een voormalig politiek gevangene in Belgrado. Zonder oorlog in voormalig Joegoslavië hadden zij misschien wel nooit voor Zwitserland gespeeld.

„Voormalig Joegoslavische Republiek Zwitserland”, grapte iemand. Een ander: „Voor wie baalt dat alle Balkanlanden zijn uitgeschakeld, wees gerust: Zwitserland doet het nog steeds goed.”

Een mozaïek van etnische afkomst: dat verhaal doet het goed als een voetbalteam succes heeft. Maar eerder hebben dubbele paspoorten in Zwitserland ook tot verhitte discussies geleid. Alex Miescher kan het weten. In 2018 werd de toenmalige bondsbestuurder middelpunt van zo’n debat na het WK in Rusland.

Dubbelkoppige adelaar

Die zomer was er in Zwitserland veel rumoer geweest. Niet alleen vanwege de tegenvallende uitschakeling in de achtste finale, ook vanwege de gebaren van sterspelers Xhaka en Shaqiri in de wedstrijd tegen Servië. Al juichend na de winnende goal in blessuretijd hadden ze de dubbelkoppige adelaar van de Albanese vlag uitgebeeld, tot onvrede van de Serviërs en de FIFA. De twee kregen een boete.

In de Neue Zürcher Zeitung verscheen niet veel later een interview met Miescher, dat onverhoopt insloeg als een bom. De reden: de secretaris-generaal zou zich tégen dubbele paspoorten hebben uitgesproken. Dat schreven althans de journalisten. De tekst was weliswaar geautoriseerd door de persafdeling van de bond, maar niet door Miescher zelf. Dan had hij naar eigen zeggen geconcludeerd dat hij verkeerd was geciteerd. Hij had slechts een bijdrage aan de discussie willen leveren met de kanttekening dat een ambivalente verhouding tot nationaliteit nadelen kan hebben.

Spelers met gemixte wortels reageerden furieus. „Ik maak uit zijn zinnen op dat hij burgers met dubbele nationaliteit niet vertrouwt”, reageerde Xhaka. Iets wat haaks staat op alles wat Miescher eerder over dergelijke spelers had gezegd. Toch is de mediastorm zo heftig dat hij opstapt. Hij was ‘gecanceld’, zoals dat nu heet.

De Zwitserse bondscoach Vladimir Petkovic, links, praat met Haris Seferovic en Christian Fassnacht voor de verlenging tegen Frankrijk.

Foto Marko Djurica/AP

Achteraf betreurt hij de timing, zo kort na het WK, maar hij staat nog achter wat hij in het interview had willen zeggen. Miescher vindt bijvoorbeeld dat spelers zich op één land moeten focussen tijdens duels van het nationale team. „Ik denk dat het goed is dat ze tijdens een vakantie foto’s uit Kosovo posten. Maar symbolen tijdens de wedstrijd, druisen in tegen de focus die het publiek van hen mag verwachten. Het leidt telkens weer tot discussie over integratie.”

Hypocrisie

Want dat is de hypocrisie die hij in Zwitserland signaleert: immigranten worden op handen gedragen als ze scoren, maar het hardst aangepakt bij tegenslag. „Keeper Yann Sommer krijgt minder snel kritiek dan iemand als Seferovic met zijn Bosnische achtergrond. Ricardo Rodríquez die tegen Frankrijk die strafschop miste, wordt dan de Spaanse Chileen genoemd. Dat verdienen die jongens niet.”

Van de 26 spelers in de EK-selectie hebben er achttien roots buiten Zwitserland. Zoals Marokkaans-Nederlandse voetballers dat moeten in Nederland, moesten sommigen een besluit nemen over hun voetbalidentiteit: werd het Zwitserland of toch het land van hun ouders? Granit Xhaka koos voor het land van zijn jeugd, zijn broertje Taulant voor het land van zijn voorouders: Albanië.

Hoe groter de speler, hoe meer reacties. Toen voormalig FC Barcelona-speler Ivan Rakitic voor Kroatië koos, ondanks het feit dat hij in Zwitserland is geboren, bekladden vandalen zijn ouderlijk huis. Rechtse politici meenden dat de aanvraag van zijn vader voor het Zwitserse staatsburgerschap moest worden ingetrokken.

Dat is niet Mieschers standpunt, integendeel. Zelf vindt hij dat spelers zo vroeg mogelijk voor een land zouden moeten kiezen, om twijfel en ambivalentie te vermijden en te voorkomen dat ze op hun 21e ook andere aspecten dan hun gevoel laten meewegen. Zoals welk nationaal team beter is voor hun marktwaarde, of bij welke ze meer speelminuten denken te kunnen maken. Daarmee voorkomen ze ook dat ze tot hun 21ste, wanneer ze gekozen moeten hebben, een plek in de jeugdopleidingen bezet hebben gehouden die de Zwitserse bond anders aan een andere speler had kunnen toebedelen.