Opinie

Twee hoeraatjes voor Hugo is niet te veel gevraagd

Paul Scheffer

Nu het land weer van het slot is, mede dankzij een voortvarende vaccinatiecampagne, zou je denken dat de tijd is aangebroken om eens terug te kijken. Wat zijn alle gespierde opvattingen waard gebleken? De voorspellingen over een ongekende economische crisis, over de avondklok die niet snel zou worden afgeschaft, over de grote reset die zou worden ingeluid?

Achteraf is het gemakkelijk om grote waarschuwingen of voorspellingen te weerleggen. Iedereen zocht zijn weg in het halfduister – ook de critici. Besluiten werden genomen met een draagwijdte die niemand kon overzien. De felheid van het coronadebat heeft wel iets te maken met een gevoel van onmacht. Zou een terugblik aanzetten tot enige mildheid?

Gemeten aan de stand van de economie kunnen we nu vaststellen dat er tamelijk intelligent is omgesprongen met de lockdown. Vooral door de coronasteun is de schade beperkt gebleven: 3,7 procent krimp in 2020 – minder dan de buurlanden – en momenteel een snel herstel. De voorspellers van het Centraal Planbureau moeten hun inschattingen keer op keer in positieve zin bijstellen.

Hetzelfde geldt voor de vaccinatiecampagne: na zes maanden valt het oordeel positief uit. Eerder oogstte die campagne een hagelstorm van kritiek. De hashtag #hugomoetweg was bij herhaling trending. Niets kon minister De Jonge (CDA) doen of hij ontmoette grote weerzin. Het begin was inderdaad rommelig, mede door allerlei lobby’s en gedoe rond bijwerkingen. Meer begrip voor het ambacht van de politiek zou de critici niet misstaan.

Lees ook dit interview met Hugo de Jonge: ‘We hebben de hele crisis moeten improviseren’

Inmiddels staan we met onze vaccinatiegraad in de top van Europa en is de vaccinatiebereidheid enorm gegroeid. Misschien waren de bittere verwijten wat overdreven? Soms krijg je de indruk dat deze critici denken dat alles beter was gegaan als zij zelf aan het roer hadden gestaan. Ik geloof onmiddellijk dat ze werden gedreven door oprechte betrokkenheid, maar ik ben benieuwd wanneer ze toekomen aan een terugblik.

Een beetje introspectie zou ook geen kwaad kunnen voor de politici die hebben meegelift op de coronascepsis. De pandemie is een lakmoesproef gebleken voor het populisme. Het idee is dat deze politieke stroming drijft op een verlangen naar bescherming in een wereld die globaliseert. Tijdens de coronacrisis hebben we geleerd dat het populisme heen en weer zwalkt tussen veiligheid en vrijheid.

De eerste impuls na het uitbreken van de pandemie was een oproep om een harde lockdown af te kondigen. Maar vanaf het moment dat de regering die kant op ging en de vrijheid inperkte uit naam van de veiligheid, stond het populisme ineens aan de kant van de vrijheid. Het verwijt was dat de elites onze burgerrechten willen afpakken.

We zagen de zwakte van deze politici: jarenlang roepen dat de grenzen dicht moeten en toen ze echt dicht gingen, moesten ze zo snel mogelijk weer open. Los van de verwerping van elites, die altijd verwikkeld zijn in een of ander complot, blijkt er geen samenhangend idee te zijn. Dat is kiezers niet ontgaan: mede door de pandemie is het populisme overal op de terugtocht.

Lees ook deze analyse: Populisten tonen zich slappe vaders bij aanpak corona

Je zou ook denken dat veel spraakmakende filosofen, van wie een enkeling niet aarzelde om te spreken over ‘coronafascisme’, er goed aan doen eens om te kijken. Ze wisten zeker dat de inperkingen van vrijheden de voorbode waren van een controlestaat, ze dachten dat de avondklok voor andere doeleinden gebruikt ging worden. We kunnen gemakkelijk een waslijst samenstellen van hun wantrouwen – wat blijft er eigenlijk van over?

Natuurlijk moeten we waakzaam zijn als het om de rechtsstaat gaat, maar nu de regering zo’n beetje alle maatregelen heeft ingetrokken, blijken de dikke woorden over een greep naar ‘absolute macht’ nogal dun te zijn geweest. Misschien zijn de maatregelen zelfs te gehaast beëindigd, want er zijn nog genoeg zorgen over nieuwe varianten.

Er valt eindeloos veel te leren van deze pandemie. Over de manier waarop virussen van dier op mens overgaan. Of over de gebrekkige voorbereiding van de overheid op een gezondheidscrisis. Of over nut en noodzaak van zoiets als een avondklok. Genoeg redenen voor een ruim opgezet parlementair onderzoek.

In afwachting van zo’n onderzoek is de voorlopige indruk dat de regering het al improviserend heel behoorlijk heeft gedaan. Ook Hugo de Jonge die plotseling de verantwoordelijkheid kreeg. Het is een wonder dat hij al die lange maanden overeind is gebleven, want wat is hij toegetakeld. Deze minister heeft vast en zeker fouten gemaakt, maar ik zou denken: twee hoeraatjes voor Hugo is niet te veel gevraagd nu het land weer open is.

Paul Scheffer schreef onder meer Het land van aankomst en De vorm van vrijheid.