Reportage

In voorstad Jakarta liggen coronapatiënten op de stoep aan het infuus

Deltavariant Nergens in Azië stijgt het aantal coronabesmettingen zo snel als in Indonesië. Hoofdoorzaak: de opmars van de Deltavariant. „Het land staat op de rand van een catastrofe.”

Een begrafenis in Rorotan in het noorden van Jakarta. De nabestaanden moeten volgens het Covid 19-protocol beschermende kleding dragen.
Een begrafenis in Rorotan in het noorden van Jakarta. De nabestaanden moeten volgens het Covid 19-protocol beschermende kleding dragen. Foto Aslam Iqbal/NurPhoto

Zo elke tien, vijftien minuten komt een nieuwe ambulance aanrijden, de sirene vervaarlijk gillend om alle auto’s en brommers aan de kant te krijgen. Alleen die haast is voor niets, want de ziekenwagens moeten een plekje zoeken op de volle parkeerplaats van het ziekenhuis. De patiënten wachten in de auto tot ze aan de beurt zijn voor registratie. Op de stoep voor het ziekenhuis zitten alle rolstoelen al vol wachtenden.

De parkeerplaats is vol, de grote tenten in de tuin zijn vol, de verpleegafdelingen zijn vol en de IC-afdeling is vol. Buiten zitten familieleden met aan hun voeten flessen zuurstof en opgerolde matjes: ze hebben naast hun geliefden in de tent geslapen vannacht. Een vrouw met een infuus en een mondkapje dat alleen haar mond bedekt, scharrelt over het terrein, ze draagt de zak vloeistof als handtasje.

Lees ook In Indonesië zijn de ziekenhuisramen afgeplakt, ‘zodat het virus niet naar buiten kan’

Indonesië overkomt precies datgene waar zo veel landen bang voor zijn sinds de afschrikwekkende toestanden in India, waar de aantallen zieken en doden explodeerden door een nieuwe mutatie van het coronavirus, die bekendstaat als de Deltavariant. Vooral op Java, het dichtst bevolkte eiland van Indonesië, zijn de grote steden overweldigd geraakt door deze veel besmettelijker variant. In hoofdstad Jakarta, maar ook in steden als Yogyakarta, Bandung en Solo zitten veel ziekenhuizen die coronapatiënten behandelen vol. De situatie op andere eilanden, onder meer Kalimantan en Sumatra, is zorgelijk. „Indonesië staat op de rand van een catastrofe”, waarschuwde het internationale Rode Kruis eerder deze week.

Het aantal besmettingen stijgt hard: Indonesië staat de afgelopen dagen steeds in de top zes van landen met de meeste nieuwe besmettingen wereldwijd. Terwijl het aantal afgenomen PCR-tests landelijk gezien onder het aangeraden minimum van de Wereldgezondheidsorganisatie ligt. En al heeft Indonesië weinig capaciteit voor de precieze en dus kostbare analyses van het virusgenoom van besmette patiënten, begin deze week stelde het departement van gezondheid van de hoofdstad Jakarta vast dat bij 113 van hun 128 onderzochte monsters er inderdaad sprake was van de Deltavariant.

‘Geen nee verkopen’

In de tuin van het ziekenhuis in Bekasi, een aan Jakarta vast gegroeide voorstad, staan nu acht grote tenten die normaal bij aardbevingen of tsunami’s gebruikt worden. Eerder gingen beelden van dit ziekenhuis viral op sociale media: patiënten lagen er op matjes op de stoep aan een infuus. Sindsdien hebben ze snel opgeschaald, vertelt ziekenhuisdirecteur Kusnanto Saidi, maar of het genoeg is voor de komende weken, durft hij niet te zeggen. Hij is bang dat zijn ziekenhuis zwart gemaakt wordt, terwijl ze juist hun best doen om iedereen op te vangen: „Slechts zo’n 60 procent van de patiënten hier komt uit Bekasi, de rest komt uit Jakarta. Wij willen geen nee verkopen.”

Voor het ziekenhuis zit Qolil Anwar onder een boom met twee kleine flessen zuurstof die hij via via had kunnen regelen. Helpen deed het niet meer. Zijn jongere zus Qoriah is vanmorgen overleden. Van de week had Anwar stad en land afgebeld, maar geen ziekenhuis had plek voor haar. Hij vecht tegen zijn tranen. „Ik was opgelucht dat ze eindelijk ergens terecht kon, dat ze veilig zou zijn. Maar Allah besloot anders. Ze heeft hier nog geen dag gelegen.” Indonesiërs zoeken over het algemeen laat medische hulp en gaan pas naar een ziekenhuis als ze al erg ziek zijn.

Extra zuurstof regelen de meeste familieleden zelf, vertelt Anwar, omdat het ziekenhuis ook een tekort heeft. „De prijzen zijn enorm gestegen, zo’n kleine fles kost normaal gesproken 800.000 roepia, maar nu 2,3 miljoen.” Dat is omgerekend 135 euro in plaats van rond de 47 euro. „Deze variant van het virus is kwaadaardiger, deze tast direct je longen en je maag aan.” Het zuurstofgehalte van het bloed van zijn zus lag op het laatst rond de 36 procent, zegt hij; bij gezonde mensen is dat minstens 95 procent.

Lees ook Via de fabriek krijgen Indonesiërs sneller een vaccin

In de regio Zuidoost-Azië is Indonesië nu het zwaarst door corona getroffen. Volgens virologen is dat naast die veel besmettelijker Deltavariant ook een gevolg van laksheid onder de bevolking over regels die toch al niet bijster streng waren. President Joko Widodo heeft economisch herstel lang prioriteit gegeven en is wars van zware lockdownmaatregelen. En veel Indonesiërs zijn in de weken rond het Suikerfeest, eind mei, op familiebezoek gegaan, wat alle kans bood voor verspreiding. Terwijl de vaccinatiegraad nog maar laag ligt: zo’n 5 procent van de bevolking is volledig gevaccineerd, 11 procent heeft inmiddels een eerste prik.

Maar ook Aziatische landen die eerder vrij succesvol waren in het beperken van de schade ontkomen nu niet aan de Deltavariant. Vietnam had de situatie maandenlang volledig onder controle met alleen vastgestelde besmettingen bij per vliegtuig gekomen passagiers uit het buitenland, maar telt nu al weken honderden besmettingen. Voor Thailand geldt ongeveer hetzelfde, daar lopen de besmettingen in de duizenden. Het betekent ook risico’s op weer nieuwe mutaties, zoals in Vietnam in mei volgens de Vietnamese regering „een gevaarlijke mix” van coronavarianten werd vastgesteld.

Afscheidsgebed

Op een haastig geopende begraafplaats overstemt het geluid van een graafmachine het afscheidsgebed van een groepje moslims. Ze staan nog geen drie meter van de machine rond een graf. Dit kerkhof is alleen voor coronaslachtoffers en er is ruimte voor ongeveer 7.200 mensen. De afgelopen dagen gaat het hard, vertelt één van de gravers. Elke dag komen er zo tussen de honderd en tweehonderd doden bij, ze werken van zeven uur ’s ochtends tot soms wel half twaalf ’s avonds. Op het zompige terrein steken de bloemblaadjes op de verse graven fel af tegen de bruine modder.

Nee, een erg respectvolle plek is dit niet, zegt Nina Triana. „Moet je die graafmachines zien.” Ze heeft haar moeder een week geleden hier begraven. „In een kist, ook al horen moslims eigenlijk direct in de aarde begraven te worden. Maar we hadden er niets over te zeggen, het ziekenhuis had alles geregeld. Toen was het hier nog bijna leeg, maar moet je nu kijken. Het is schokkend dat er zo snel zo veel mensen zijn bijgekomen.” Al die rijen nieuwe graven ten spijt is Triana achterdochtig over het coronavirus. „Is echt iedereen hier aan corona overleden? Dat is een vraagteken voor me. En al deze doden, die kunnen niet alleen uit Jakarta komen, die moeten vanuit het hele land komen.”

Ondanks dit soort wantrouwen is de ernst van de situatie tot veel Indonesiërs inmiddels wel doorgedrongen. Afgelopen dagen stonden er lange rijen bij de vaccinatieposten, soms kwamen een paar duizend mensen tegelijk zich melden, hopend op een prik. Of een hoger vaccinatietempo en de strengere maatregelen die president Joko Widodo donderdag aankondigde genoeg zijn om de stijging af te laten vlakken, durft geen viroloog te voorspellen. Maar dát maatregelen hard nodig waren, zagen ze allemaal.

De bedroefde Qolil Anwar heeft er in elk geval voor kunnen zorgen dat zijn zus niet op de troosteloze Covid-19-begraafplaats hoeft te liggen. „Ik heb toestemming van ons buurthoofd en van onze buren gekregen om haar bij ons in de buurt op het kerkhof te begraven.”