Reportage

Dit jaar geen festival in het Oosterpark, maar wel: excuses

Keti Koti De excuses van Amsterdam voor het slavernijverleden zijn welkom, maar ook slechts een begin, klinkt het in het Oosterpark.

De herdenking in het Oosterpark in Amsterdam, met het Nationaal Slavernijmonument als middelpunt.
De herdenking in het Oosterpark in Amsterdam, met het Nationaal Slavernijmonument als middelpunt. Foto’s Koen van Weel/ANP

Een groepje ongenodigden kijkt door de hekken van het Oosterpark in Amsterdam. Langs de spijlen turend, zijn ze toch een beetje getuige van een historisch moment. Sommigen klemmen hun vingers om het metaal, anderen staan iets verder van het hek af en wachten tot er iets gebeurt. Ze kijken naar het terrein rondom het slavernijmonument, waar de landelijke herdenking zo direct begint. Ze hadden graag bij de plechtigheid willen zijn, maar door de coronamaatregelen kan dat niet.

Burgemeester Femke Halsema van Amsterdam biedt deze donderdagmiddag, tijdens de nationale herdenking, haar excuses aan voor „de actieve betrokkenheid van het Amsterdamse stadsbestuur bij het commerciële systeem van koloniale slavernij en de wereldwijde handel in tot slaafgemaakten.” Het is de eerste keer dat een Nederlandse overheid excuses aanbiedt voor het slavernijverleden, na decennia van herdenkingen, vieringen en protest.

Hoewel de eerste festivals deze zomer doorgaan, is de landelijke herdenking van Keti Koti een besloten bijeenkomst. Zestig genodigden zijn aanwezig, onder wie activisten, nazaten van de slachtoffers, belangenorganisaties, de pers en ambtenaren.

De kans dat er landelijke excuses komen lijkt, met de excuses van Amsterdam, steeds groter te worden. Het Adviescollege Dialooggroep Slavernijverleden maakte eerder die middag zijn advies bekend. Erken het Nederlandse slavernijverleden als „misdaad tegen de menselijkheid” en maak op nationaal niveau excuses, verklaarde het college in zijn 272-pagina’s tellende onderzoeksrapport.

Na de toespraken en de ceremonie stroomde het terrein rond het Nationaal Slavernijmonument vol.

Foto Koen van Weel/ANP

Op de foto bij de kransen

Wat er met dat advies gebeurt is „een beslissing voor het volgende kabinet”, niet voor het huidige demissionaire, zei minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken, D66) bij de overhandiging van het rapport. Het adviescollege pleit ook voor een nationaal historisch museum, een nationale feestdag en meer onderzoek en onderwijs.

Na de toespraken en de ceremonie gaat het terrein open voor publiek en stroomt het vol. Groepjes bewegen zich om het monument heen en fotograferen elkaar bij de pas gelegde kransen. Toen ze nog bij het hek stond, zag Sally Deekman (61) op haar telefoon dat Halsema haar excuses aanbood. „Maar ik kon de speeches niet verstaan,” zegt ze. Ze heeft een brede glimlach, om haar hoofd heeft ze een sjaal gestrikt met „I love Suriname” erop.

Lees ook: Dure huizen, met dienstbodes: ook in Gelderland zijn de sporen van slavernij te zien

De excuses zijn „een begin” zegt Deekman. Waar we naartoe bewegen? Uiteindelijk moeten alle betrokken staatshoofden excuses maken, vindt ze. „Het moet internationaal bekend worden dat Nederland een grote fout heeft gemaakt.” Ook vindt ze dat er meer aandacht moet komen voor het slavernijverleden in het onderwijs.

Haar vriendin Suze de Lang (29) – halflang blond haar en kleine zilveren ringen in haar oren – vult haar aan. „Iets meer dan één alineaatje in het geschiedenisboek op de middelbare school zou al fijn zijn. De excuses van Halsema zijn voor mij the bare minimum.”

De sfeer in het Oosterpark is dit jaar plechtig en ernstig. Het contrast is groot met de jaren voor corona. Toen volgde na de plechtigheden en de gebruikelijke kranslegging het feest, met kraampjes met eten, muziek en dans. Ga er niet met een volle maag heen, luidde het advies, anders heb je geen plek meer voor alle gevulde barra’s en rotirollen .

Kranslegging bij de herdenking van het slavernijverleden.

Foto Sabine joosten ANP/HH

Voor Suze de Lang en Sally Deekman en veel van de andere aanwezigen, betekent Keti Koti stilstaan bij de geschiedenis, vergelijkbaar met 4 en 5 mei. Hoewel ze het leuk vinden dat Keti Koti doorgaans zo feestelijk is, zijn ze blij dat Halsema met haar toespraak en excuses de ernst van de bijeenkomst benadrukt.

De Lang: „Vrienden van mij zeiden voorgaande jaren steeds vaker: ga je ook naar Keti Koti? Zonder dat ze wisten waar het voor staat. Ze kwamen voor de optredens en het eten, maar kenden de geschiedenis nauwelijks.”

In haar toespraak beschrijft Halsema de lange weg naar dit moment, en hoe het verleden doorwerkt in „het hardnekkige en nog altijd woekerende racisme”.

Lees ook: Hoe reëel is het om van Keti Koti een nationale feestdag te maken?

Op een stil moment tijdens de herdenking is in het Oosterpark alleen het gekras van een kraai en bladergeruis te horen. Totdat een vrouw, een van de toeschouwers bij de spijlen, roept: „Wij willen naar binnen, wij willen vrij zijn”. De anderen bij het hek kijken stilletjes toe. „Wij zijn geen slaven en slavinnen meer.” Haar geroep klinkt door het park heen. „Rutte moet sorry zeggen!” De politie komt erbij en praat met de vrouw, het loopt niet uit de hand.