Opinie

Een verdeelde EU maakt het Poetin weer heel gemakkelijk

Rusland is uit op escalatie, ziet aan een schijnaanval op een Nederlands fregat. Intussen maakten EU-leiders ruzie over de aanpak van Poetin.

Michel Kerres

Rusland mag de NAVO graag een beetje uit de tent lokken. Bijvoorbeeld door met een oorlogsbodem de Noordzee op te varen en dan net halt te houden boven de datakabels die over de zeebodem van de VS naar Nederland lopen. Of door met vliegtuigen vlak langs het Nederlandse luchtruim te scheren en dan het elektronische signaal uit te zetten dat hun positie verraadt. Provocaties als deze komen steeds vaker voor, zei Commandant der Strijdkrachten, Onno Eichelsheim, deze week in een radio-interview.

Vorige week leidde het permanente kat-en-muis spel tussen Rusland en de NAVO tot een opzienbarende confrontatie. Plaats van handeling deze keer: de Zwarte Zee.

Donderdagmiddag voerden Russische gevechtsvliegtuigen, bewapend met bommen en raketten, vijf uur lang acties uit rond het Nederlandse fregat Zr. Ms. Evertsen. De Russische piloten naderden de brug van de Evertsen daarbij tot op honderd voet. De operatie mondde uit in een schijnaanval door zes jagers.

Het Nederlandse schip bevond zich op honderd kilometer van de Krim, aldus Eichelsheim, ver buiten territoriale wateren. Er was dus geen sprake van een opzichtige Nederlandse provocatie. De schijnaanval was ongekend en een escalatie in het spel tussen NAVO en Rusland.

Nederland patrouilleert in het gebied als steunbetuiging aan Oekraïne en om het recht op vrije doorvaart te beproeven en te onderstrepen. Nobele doelen. Wel geef je Rusland zo de kans om voor eigen publiek te scoren: Moskou deed het voorkomen alsof een schending van Russische wateren door krachtdadig optreden nog maar net was voorkomen. Eichelsheim greep de Russische schijnaanval aan om te pleiten voor hogere defensie-uitgaven.

Lees ook: Voorstel Merkel verworpen: EU blijft bij scherpe lijn richting Moskou

Terwijl op de Evertsen de verhoogde staat van paraatheid werd afgekondigd, wierp de EU Moskou een cadeautje in de schoot. De Franse president en de Duitse kanselier overvielen Europese leiders dezelfde avond met een voorstel voor een top met president Poetin. De Oost-Europese landen wilden er niets van weten en blokkeerden het plan. Een ongekende zeperd voor de twee machtige EU-landen. Moskou kan alle pogingen om verdeeldheid te zaaien nu wel staken, daar is de EU zelf beter in.

Merkel en Macron pleitten ook na hun nederlaag voor een dialoog. Macron pleit al langer voor toenadering tot Poetin, Merkel spreekt hem geregeld. Macron heeft vooral geopolitieke argumenten: het is een teken van Europese zwakte als alleen de VS met Poetin praat en Poetin kan beter met Europa praten dan met China. Merkel vindt daarnaast dat Poetin direct van de EU moet horen wat de EU dwars zit.

Putinversteher

Maar wie namens de EU wil praten moet rekening houden met de zorgen van Oost-Europese landen die zich als ‘frontlijnstaten’ zien en die de in hun ogen te coulante houding van de Putinversteher in Berlijn en Parijs al langer wantrouwen.

Het is overtuigender om eerst een gezamenlijk EU-front te boetseren en dan pas met Poetin te praten. Bovendien moet je van tevoren vastleggen wat je wilt bespreken en onder welke voorwaarden. De EU-top, die zo onnodig verdeeldheid aan het licht bracht, eindigde zo bezien toch positief, zoals een Poolse analist onderstreepte: met strenge voorwaarden waaraan Poetin moet voldoen voordat het tot een gesprek kan komen.

En de Evertsen? Die is inmiddels op weg richting een volgende conflictzone: de Zuid-Chinese Zee, waar China het graag voor het zeggen heeft en waar een conflict over Taiwan broeit.

Redacteur geopolitiek Michel Kerres en Oost-Europa-deskundige Hubert Smeets schrijven hier afwisselend over de kantelende wereldorde.