Jasje, shirt en losse mouwen van Ninamounah

Interview

Wie is Sevdaliza - de jonge vrouw uit Rotterdam die op eigen kracht wereldberoemd werd?

Sevdaliza | muzikant Op haar 24ste zegde Sevdaliza uit Rotterdam haar kantoorbaan op om muzikant te worden. Nu is ze een ster met fans over de wereld. „Ik was niet het talentje dat het allemaal kwam aanwaaien.”

Op haar vierentwintigste neemt Sevda Alizadeh (33) een beslissing die haar leven blijvend zal veranderen. Op dat moment werkt ze als marketeer bij een Rotterdams recruitmentbureau. De kantoorbaan voelt niet als haar roeping. Wat ze eigenlijk is: een artiest. „Dat gevoel was heel apart, omdat ik tot dan toe nog nooit een nummer had gemaakt. Maar het was een innerlijke stem die zo luid werd, dat ik er wel naar moest luisteren. Toen heb ik de knoop doorgehakt.”

Ze nam ontslag en onderwierp zich aan een extreem trainingsschema: elke dag urenlang zingen, dansen, acteren, sporten, schrijven, muziek leren produceren. „Ik wist dat ik vaart moest maken. Ik was niet het talentje dat het allemaal kwam aanwaaien. En volgens de normen van de muziekindustrie was ik ook niet meer de jongste. Dus ik rekende uit hoeveel tijd ik had tot mijn spaargeld op was. Dat zou niet lang duren.”

Het pakte goed uit. Als Sevdaliza, haar artiestennaam, werd ze wereldberoemd. Haar alternatieve, elektronische popmuziek – duister, sensueel en futuristisch – leverde haar miljoenen streams op, een internationale fancultus en optredens op podia over de hele wereld, van Amerika tot Japan. Sevdaliza’s muziek is te horen in Netflix-series als Mocro Maffia en Westworld, maar ook in een campagne van Adidas. Haar spectaculaire video’s worden miljoenen keren bekeken. Sevdaliza’s beeltenis, ter promotie van haar in 2020 verschenen laatste album, prijkte op Times Square in New York.

Het is een zonnige middag in mei en zojuist heeft Sevdaliza op blote voeten de deur opengedaan van haar minimalistisch ingerichte woning met hoge plafonds in Rotterdam. Bij de entree ligt een skateboard, van haar vriend. Een zachte blik, wimperextensions die haar grote ogen nog groter doen lijken. Ze neemt plaats aan een glazen eettafel, met daarop kunstboeken van Ai Weiwei en museum Boijmans Van Beuningen en de oorlogsroman Arc de Triomphe van Erich Maria Remarque, over stateloze vluchtelingen in Parijs. Ze draagt een beige, gehaakte trui van Rick Owens. Zojuist heeft een bezorger twee halve liters bubbelthee gebracht, in de koele drank drijven glanzende tapiocaballetjes.

Blouse met strik van Prada, via mytheresa.com
Blouse met strik van Prada, via mytheresa.com
Blouse met strik van Prada, via mytheresa.com

Als ze haar leven van de afgelopen jaren moet beschrijven, vertelt Sevdaliza, moet ze denken aan Lost in Translation, Sofia Coppola’s melancholische film uit 2003 over twee verloren zielen in een vijfsterrenhotel in Tokio. „Ik heb van de wereld geproefd. Ik kwam op de mooiste plekken, leerde nieuwe culturen kennen. Maar het cliché is ook waar: reizen is eenzaam. Want wat is al die schoonheid waard als je het niet kunt delen met je naasten?” Op Instagram plaatste ze een filmpje vanuit een hotelkamer in Beijing, met uitzicht op een nachtelijke skyline, onder begeleiding van een zelf geproduceerde, industriële beat. Onderschrift: ‘It got lonely out there.’

Toch past het solistische bij haar karakter. Op haar elfde meldt Sevdaliza zich op eigen houtje aan bij de plaatselijke basketbalclub – dat er alleen een jongensteam is, houdt haar niet tegen. Op haar vijftiende gaat ze het huis uit, naar Rotterdam, om basketbal te spelen op het hoogste Nederlandse niveau. Uiteindelijk speelt ze vier seizoenen lang voor onder meer het Nederlandse jeugdteam en, als prof, voor Rotterdam Basketball. „Doordat ik al zo jong op eigen benen stond, heb ik geleerd om zelfvertrouwen uit mijzelf te halen. Je krijgt oogkleppen op, je leert om niet op te geven als anderen niet in jou geloven.” Na haar topsportcarrière studeert ze communicatiewetenschap aan de Erasmus Universiteit, ze haalt een bachelordiploma.

Maar het is een andere gebeurtenis in Sevdaliza’s jeugd die haar het meest vormt. Op haar vijfde vlucht ze met haar ouders van Teheran naar Nederland, waar ze politiek asiel aanvragen en ze in asielzoekerscentra in Groningen en Zeeland terechtkomen. Ze is te klein om echt iets mee te krijgen van de onzekere situatie waarin de familie zit. „Het voelde als één groot vakantiepark waar ik lekker met andere kinderen kon spelen”, vertelt Sevdaliza in 2015 in een interview aan 3voor12. Uiteindelijk krijgt het gezin Alizadeh een woning in het gereformeerde Hardinxveld-Giessendam, onder de rook van Dordrecht.

Ze groeit op in een intellectueel gezin, haar ouders komen uit families van dichters en musici. In de boekenkast staan werken van Freud en Nietzsche, Sevdaliza’s moeder studeerde in Iran sociologie, haar vader is schrijver. Als kind speelt ze urenlang op straat: voetballen, in bomen klimmen.

In haar jeugd krijgt ze te maken met pesterijen – als enig meisje van kleur in de omgeving. Ze wordt uitgescholden voor aap, op straat lastiggevallen en haar moeder zet haar op een andere basisschool, in een poging het pesten te stoppen. „Ik probeerde mijn huidskleur weg te wassen”, schrijft ze op Instagram. „Ik herinner me niet dat ik een mooi klein meisje was, dat speelde en genoot van haar kindertijd. (..) Maar, ik heb mijn weg eruit gevochten”, voegt ze eraan toe. Toch lukt het haar om de pesterijen te relativeren, door zich in te beelden dat de pestkoppen het thuis vast moeilijk hebben, vertelt ze eerder aan het AD.

Dubbel jasje en overhemd van Comme des Garçons Homme Plus

In hoeverre denk je dat je drive te maken heeft met je vluchtelingenachtergrond?

„Ik vind het begrijpelijk dat mensen dat denken. Je zoekt altijd handvatten om iemands gedrag te verklaren. Maar ik weet niet of mijn mentaliteit voortkomt uit mijn vluchtelingenverleden. Ik denk dat mijn hustler mentality al in mij zat en vervolgens door mijn levensloop is versterkt. Wel heeft het feit dat ik wortels heb in twee landen echt mijn identiteit gevormd. De laatste jaren ben ik steeds trotser op mijn Perzische achtergrond – de keuken, de poëzie, de literatuur.”

In haar werk hoor je die invloed: bijvoorbeeld in haar trillerige uithalen, of in een cover van de legendarische Iraanse zangeres Googoosh. In 2019 verscheen ze op een feest van modemerk Givenchy met gigantische zwarte engelenvleugels, een verwijzing naar de erotische kunstfoto’s van Iraanse vrouwen met nepvleugels aan het einde van de negentiende eeuw.

Op haar laatste album – ze maakte er twee – verkent ze een alternatief, denkbeeldig leven. Was ze in een ander gezin geboren, dan was ze nu misschien fruitverkoopster geweest op een Iraanse avondmarkt. „Lamp lady, selling tangerines”, zingt ze. Om zich vervolgens af te vragen: „Is it the road of choice? Or is it our hand of chance?”

Ik denk dat mijn hustler mentality altijd al in mij zat

Na een experiment met Nederlandstalige hiphop – na haar carrièreswitch werkte Sevdaliza bij het HipHopHuis in Rotterdam, als projectmanager – verscheen in 2015 de EP The Suspended Kid, die werd opgepikt door de muziekpers. Het is een van de beste anti-pop platen van het jaar, aldus de Amerikaanse Vogue.

In 2017 volgde Sevdaliza’s debuutalbum Ison, naar de komeet die in 2013 als een hedendaagse Icarus te dicht bij de zon kwam en verdampte. Het album werd genomineerd voor een Edison. Tot op de dag van vandaag werkt ze nauw samen met producer Mucky (Reynard Bargmann), die ze ontmoette in het Rotterdamse muziekcircuit.

In 2020 verscheen Shabrang, Perzisch voor nachtkleur, met de albumcover waar ze met (geschminkt) blauw oog op staat – als symbool voor de moeilijkheden die ze heeft moeten doorstaan om te worden wie ze is.

Haar poëtische en cryptische teksten gaan over de duistere en melancholische kant van het leven – depressie, liefdesverdriet, angst. „In darkness I reside”, zingt ze. Ook gaat het over hedendaagse thema’s, zoals de seksualisering van vrouwen en wereldpolitiek – het in Farsi gezongen nummer Bebin was een protest tegen Trumps inreisverbod uit 2017.

In haar muziek, die vaak wordt vergeleken met nineties triphop-band Portishead, maar ook met FKA Twigs en Sade, verkent en verwerkt Sevdaliza momenten uit haar leven. „Aan mijn muziek hoor je hoe het met mij gaat”, vertelt ze. „Op mijn debuutalbum Ison onderzocht ik mijn donkere kant.” Die donkere kant omschrijft ze als melancholie, en een aan zelfdestructie grenzende werkethos – de afgelopen jaren leidde het constante toeren en een overvol schema geregeld tot paniekaanvallen. „Shabrang is al iets lichter, maar nog niet het lichtste – dat komt denk ik op mijn derde album. Als een drieluik.”

Vest van Thom Browne, oorbel van Ferry Schiffelers

In haar conceptuele videoclips neemt Sevdaliza telkens een andere rol aan. Er zitten allerlei verwijzingen in: van mythologie tot een monoloog uit de Franse filmklassieker La Haine (1995) tot cyborgiaanse werelden. Bewonderaars ontcijferen de korte films als moderne Stenen van Rosetta – in Scandinavië is er zelfs een online studiegroep die haar werk analyseert.

In Human (2017, 29 miljoen views) danst ze als een centaur voor een elitair mannenpubliek, dat letterlijk op haar neerkijkt. Aan het einde zijn de rollen ineens omgedraaid. Oh My God (2020) is een protest tegen de ontmenselijking van vluchtelingen in de Trump-jaren. Een montage van jaren negentig homevideo’s toont een kleine Sevdaliza met haar ouders, muziek makend, een schooloptreden. Maar ze berijdt net zo goed een mechanische rodeostier in de vorm van een mes, zoals in het freudiaanse Rhode (2020) of danst in een balzaal met homopornoster Francois Sagat, zoals in Bluecid (2017). Emmanuel Adjei, die ook video’s maakte voor Madonna en Beyoncé, regisseerde het futuristische Shahmaran (2018), dat gaat over mannen die zich verliezen in materialisme – in de lucht zweven auto’s en wapens.

Het is de ongrijpbare, mysterieuze, sfinxachtige kant die bijdraagt aan Sevdaliza’s populariteit. Haar poëtische teksten, zeldzame media-optredens en bijna buitenaardse verschijning in haar videoclips geven je het gevoel dat je met elk nieuw nummer weer een nieuw puzzelstukje van de zangeres krijgt. Online is met de jaren een fancultus ontstaan. Op YouTube staan in de reacties oneindig veel interpretaties van haar werk, en liken volgers massaal reacties als:

-„ If she had a cult, I’d join”

- „This alone could probably cure Covid-19”

Sevdaliza’s mysterieuze en hyperconceptuele universum gaat gepaard met een hoge mate van controle over wat ze naar buiten brengt over haar privéleven. Over haar jeugd en ouders praat ze liever niet meer – een telefonisch, tweede gesprek om dieper in te gaan op dit thema wordt anderhalf uur van tevoren afgezegd.

Dit voorjaar deelde ze op sociale media berichten van de Japanse tennisster Naomi Osaka, die onder vuur lag nadat zij dit voorjaar op Roland Garros weigerde de pers te woord te staan. Haar werd divagedrag verweten, maar volgens Osaka was dit om haar mentale gezondheid – ze lijdt aan depressie – te beschermen. Vragen van de pers hierover zouden voor haar voelen als het peuteren in een trauma.

Dat wil niet zeggen dat Sevdaliza niets naar buiten brengt – als het maar op háár voorwaarden gebeurt. Haar sociale mediakanalen kun je zien als een dagboek, waar ze openhartig is over haar (mentale) gezondheid. Zo beschrijft ze hoe ze in haar leven te maken heeft gehad met angst, depressie, een eetstoornis en chronische pijnen door een reumatische aandoening.

Ook in haar werk staat controle op de eerste plek. Ze beschrijft zichzelf als een extreem perfectionistische introvert.

Waar komt je hang naar perfectionisme vandaan?

„Dat weet ik niet, het zit al sinds ik heel jong was in mij. Het is niet alsof mijn ouders mij pushten. Toch heb ik het in alles. Privé, in sport, in vriendschappen, relaties. Ik wil gewoon.. . ik wil eigenlijk de crème de la crème van alles. Een kwalitatief hoogwaardig leven. Alles moet puur, mooi en goed zijn, diep gaan.”

Hoe uit dat zich in persoonlijke relaties?

„Ik wil heel harmonieus zijn met mijn omgeving. Dat het allemaal mensen zijn met wie ik veel diepgang heb. Je hebt mensen met allemaal verschillende vrienden voor verschillende doelen, waarbij de ene relatie dieper gaat dan de andere. Ik kan dat niet. Voor mij is het alles of niets, in elk opzicht.”

Waar komt die behoefte vandaan?

„Ik hou echt van het leven. Ik wil alles eruit halen wat erin zit. Dat heb ik altijd zo gevoeld. Ik streef naar een kwalitatief hoogwaardig bestaan. Voor mij zit dat niet in luxe of rijkdom, maar in elke dag toegang hebben tot vers voedsel, de natuur, de zee, de zon. Soms ben je dat gevoel kwijt, als het even niet goed met je gaat. Maar in de kern van wie ik ben heb ik een liefde voor het leven.”

Zou het ook kunnen komen door je jeugd, het inzicht dat het leven kostbaar is?

„Misschien wel. Als je altijd maar alles tot je beschikking had, zou je die levenslust misschien niet voelen. Ik denk dat een mens een bepaalde mate van strijd en gevaar nodig heeft om zich mens te voelen. Kijk naar onze geschiedenis als jagers en verzamelaars. Dat zit gewoon in ons dna. Alleen leven wij in een maatschappij waarin deze behoeftes niet meer worden vervuld, omdat we gewoon alles kunnen bestellen en halen. We lopen niet constant gevaar meer.”

Geloof je in de maakbaarheid van het leven?

„Ja, althans – daar wil ik heel graag in geloven. Misschien omdat ik in mijn leven de kans heb gehad om mijn waarheid zelf in te vullen.”

Maar bestaat dat wel echt, maakbaarheid?

„Je kunt je er ook op blindstaren. Te veel controle willen houden. Uiteindelijk kun je het leven niet regisseren. Ik heb veel moeten inleveren. Mijn lichaam, mijn geest, mijn sociale contacten, mijn tijd. Als ik er nu op terugkijk, heb ik de afgelopen jaren eigenlijk een burn-out gehad. Doordat mijn tour dit jaar niet doorging, kon ik bijkomen.

„Ik heb alles zelf moeten leren qua muziek maken. Ik wilde een kwalitatief goed album maken en dan leg je ongelooflijk veel druk op jezelf. Ik was een soort zombie, deed alles op de automatische piloot. Toch ben ik nooit gestopt, dat is voor mij geen optie.”

In mijn muziek sluit ik geen compromis. Daar zou ik niet mee kunnen leven

„In de beginjaren wist ik: ik moet diep gaan om iets neer te zetten. Om als autodidact een album te maken, dat ook nog eens persoonlijk is. De eerste keer was dat heel zwaar, de tweede keer al iets minder. Nu die albums er zijn, kan ik gebalanceerder leven. Het maken van mijn albums was als het graven van een hele diepe, donkere tunnel, waar ik nu, bij het maken van nieuwe muziek, alleen nog maar doorheen hoef te lopen.”

Is de hang naar controle ook de reden dat je je muziek uitbrengt bij je eigen label?

„Als onafhankelijk artiest kun je niet gewoon liedjes maken en verwachten dat het goed komt. Autonomie is voor mij belangrijk. Je eigen leven leven, voor zover dat kan. Helemaal zelf bepalen wat er met jouw creativiteit en kunst gebeurt. Want waarom zou je dat aan iemand geven die je helemaal niet kent? Voor een stukje faam?

„Ik heb wel honderd momenten gehad waarop ik had kunnen overstappen naar een groot label. Maar dan was ik een stuk eigenaarschap kwijt geweest. Ik wil niet zeggen dat ik het in de hand heb gehad om wereldster te worden. Dat is ook een kwestie van geluk, timing, het juiste nummer op het juiste moment. Toch had ik veel commerciëlere keuzes kunnen maken. Maar in mijn muziek sluit ik geen compromis. Daar zou ik niet mee kunnen leven.”

Internationaal heeft Sevdaliza een imposant cultureel netwerk. Zo stond er een ontmoeting met Madonna op de planning, al ging die niet door vanwege de pandemie. Billie Eilish gaf aan geïnspireerd te zijn door Sevdaliza’s muziek. Het Russische (ex-)koppel Dasha Zhukova en Roman Abramovitsj, de olie-miljardair en eigenaar van FC Chelsea, is fan van haar werk. Ze trad op in Zhukova’s museum in Sint Petersburg, maar ook in de legendarische Berlijnse club Berghain en het South by Southwest-festival in Texas. „Omdat mijn beroemdheid niet zo in your face is, zijn mensen vaak verbaasd. Huh, praat jij met die en die?”

Tijdens de Parijse modeweek in 2019 zat Sevdaliza op de eerste rij bij de show van de Amerikaanse ontwerper Thom Browne, een paar stoelen naast Anna Wintour. Ze is bevriend met, en speelt in een korte film van ontwerpster Marine Serre, wier ontwerpen gedragen worden door Beyoncé en Adele. Ook loopt ze soms zelf mee als model op de catwalk, in de Parijse shows van Y/Project en Iris van Herpen, en draagt ze bij haar optredens vaak couture-achtige creaties.

Op Facebook schreef je eerder: ‘Ik ben niet dun, niet wit, niet rijk, mijn ouders zijn niet beroemd, maar op de een of andere manier slaag ik in een wereld die dat niet zou willen.’

„Mijn generatie heeft gebruik gemaakt van de mogelijkheden van het internet. Je ziet dat er een nieuwe generatie creatieven is opgestaan, waarvan mensen gemakkelijker gekatapulteerd worden naar de hogere klasse. Vroeger was dat niet mogelijk geweest, omdat elke klasse z’n eigen poortwachters heeft. Maar in de muziek en mode wordt dat nu doorbroken. Het begint te mixen – we worden onze eigen poortwachters. Daarom vind ik eigenaarschap zo belangrijk, daarmee kan je niks ontnomen worden. Dat je niet bij een hogere klasse aankomt die dan zegt: hier heb je een stoel. Nee, ik wil dat het hele kantoor van mij is.”

Met haar inclusieve boodschap en uiterlijk van een wereldburger – naast Iraanse wortels heeft ze ook voorouders in Rusland en Azerbeidzjan – belichaamt Sevdaliza een artiest uit het post-MTV tijdperk, een die onafhankelijk is van de grillen van een muziekbaas of tv-zender. Door haar muziek gratis te verspreiden op YouTube en Spotify heeft ze een in theorie oneindig groot publiek. Ze is geliefd op plekken als Georgië en Zuid-Korea. Maar ook in haar thuisland, waar het voor haar niet mogelijk is om op te treden als westerse artiest. Bussen met 1.200 Iraanse fans maakten in 2017 de 15 uur durende reis van Teheran naar Tbilisi, om de zangeres te zien optreden bij een festival.

Onder je fans zitten opvallend veel lhbti’ers. Hoe zou je die queer following verklaren?

„Ik heb me nooit thuisgevoeld in de heteronormatieve maatschappij. De heteronormen, daar ben ik altijd langs of omheen gegaan. Ik legde daar niet eens het label queer op. Maar toen ik ermee in aanraking kwam, dacht ik: oh ja, eigenlijk leef ik gewoon zo. Zo voel ik me ook van binnen: fluïde. Als basketballer werd ik gezien als mannelijk, maar dat kon mij niets schelen. Ik denk dat queer fans dat herkennen: you’re one of us.”

In juni bracht ze, samen met de Iraans-Amerikaanse kunstenaar Hirad Sab, een collectie nft’s [non-fungible tokens] uit, digitale kunst met een unieke crytografische code. Prijzen varieerden van 100 tot 50.000 dollar – betalen met cryptomunten was mogelijk.

Ik heb me nooit thuisgevoeld in de heteronormatieve maatschappij

Je danst, je beweegt je in de modewereld, je maakt digitale kunst. Zie je jezelf als muzikant of als kunstenaar?

„Als kunstenaar. Muziek is mijn vorm. Ik heb een tijdje met een moderne danser getraind, waarbij we improviseerden. En ik kan eigenlijk niet eens zo heel goed dansen. Toch kon hij aan de manier waarop ik danste zien dat ik in mijn muziek heel diep ben gegaan, dat ik zonder schaamte op een podium sta en daar kan uiten wat er in mij omgaat. Zelfs als het er niet perfect uitziet, kan ik het iemand wel laten voelen.

„Sowieso zijn sommige mensen, ongeacht hun beroep, echte artiesten. Je voelt het aan als ze aan het werk zijn of je ze hoort praten. Ik zag laatst een interview met advocaat Inez Weski. Voor mij is zij een kunstenaar, die het recht heeft gekozen als vorm. Mensen kunnen in de thuiszorg werken of advocaat zijn, en op een bepaalde manier naar dingen kijken, met een creatieve, vrije geest. Voor jou is het leven dan kunst. Het maakt dan niet uit op welk doek je schildert.”

Op Instagram schreef je: voor alles wat ik voel heb ik twee harten nodig.

„Dat kan gaan om muziek, de energie van mensen maar ook een risico-analyse van een bepaalde situatie. In het algemeen heb ik een soort verhoogde sensibiliteit. Vanochtend nog zette ik een nummer op van Sufjan Stevens, ‘Mystery of Love’ [uit de soundtrack van Call Me By Your Name]. Dat moet ik dan echt afzetten, omdat ik me aan het klaarmaken ben voor de dag en dan even geen tijd heb om zo in vervoering te raken.” Ze lacht.

Tegelijk begeef je je in de harde muziekindustrie.

„Om mijn muziek te maken heb ik een bepaalde gevoeligheid nodig. Daarvoor moet ik mijn deuren openen. Maar om het te dragen, als onafhankelijk artiest met een eigen platenlabel, moet ik deuren sluiten. In dat omschakelen word je met de jaren beter. Toch is het iets wat mensen niet vaak begrijpen. Als je hard bent, betekent het niet dat je niet empathisch kunt zijn.”

Het jaar van de pandemie, zegt ze, was voor haar een jaar van reflectie. Een wereldtour die stond gepland is naar volgend jaar verplaatst. In 2020 gaf ze slechts één live optreden, digitaal, in een lege stadsschouwburg in Den Haag. Met een lege(re) agenda had Sevdaliza opeens meer tijd voor de dingen die ze graag doet als ze vrij is: naar het strand gaan – ze houdt van de Nederlandse kust, het water op, films en documentaires kijken. „Ik voeg nu meer balans toe in mijn leven. Ik zeg vaker nee, doe veel aan yoga en meditatie.” Ook gebruikte ze de pandemie als moment van introspectie. „Je jonge jaren moet je gebruiken om jezelf van top tot teen te bestuderen, om er zoveel mogelijk achter te komen hoe jij in elkaar zit. Eigenlijk ben je als mens een ongelooflijk ingewikkelde machine.”

Foto’s Wendelien Daan
Styling Leendert Sonnevelt
Haar en make-up Laura Yard