Zomerdijkstraat

Op het bordje | Amsterdam Wie zijn die mensen naar wie straten, pleinen en bruggen zijn vernoemd? Waarom hebben de straten in een wijk dat ene thema? NRC bekijkt de Amsterdamse straatnaambordjes. Aflevering 25: de Zomerdijkstraat in Zuid.

Foto Olivier Middendorp

Voor de zomerstop nog een laatste zomerse aflevering. In de Rijnbuurt in Zuid loopt de korte Zomerdijkstraat, die vooral bekend is van in de stijl van het Nieuwe Bouwen ontworpen Atelierwoningen. De beroemdste hiervan is nummer 22, waar Jan Wolkers (1925 – 2007) tussen 1950 en 1980 woonde.

Foto Olivier Middendorp

Wolkers gebruikte het atelier voor zijn beeldhouwwerken, maar vooral bekend werden de romans die hij er deze drie decennia op zijn Olivetti-schrijfmachine schreef: Kort Amerikaans (1962), Terug naar Oegstgeest (1965) en Turks Fruit (1969). In laatstgenoemd meesterwerk spelen meerdere scènes zich af in de atelierwoning. De naamloze ik-verteller heeft er wilde seks met zijn geliefde Olga, waarna ze jazz luisteren, de kat verzorgen en de hoofdpersoon aan beelden werkt waarvoor Olga model staat.

Wolkers woonde eind jaren vijftig samen in de atelierwoning met Annemarie Nauta (1937), die hem inspireerde het schrijverschap op te pakken en op wie het personage van Olga deels is gebaseerd. De scheiding met Nauta en Wolkers’ verdriet hierover worden in Turks Fruit gesymboliseerd door de kanker en het overlijden van Olga.

In 1951 kreeg Wolkers onenigheid in de woning met zijn eerste vrouw Maria de Roo, terwijl hun tweejarige dochtertje Eva boven in de badkamer in een wasbak met stromend water zat. Door de ruzie waren ze Eva even vergeten; het water werd kokend heet en het meisje overleed. Later verwerkte hij dit drama in Een roos van vlees (1963).

In 1963 ontmoette Wolkers zijn toen 17-jarige overbuurmeisje Karina Gnirrep, die al snel bij hem introk. Ze bleven de rest van zijn leven samen en verhuisden in 1980 naar Texel, waar ze trouwden en een tweeling kregen. In een interview met Vrij Nederland uit 1981 barstte Wolkers in huilen uit bij het beschrijven van zijn afscheid van de Zomerdijkstraat.

Wolkers was niet de eerste beroemde bewoner van Zomerdijkstraat 22. Voor de oorlog huisde beeldhouwer en verzetsleider Gerrit van der Veen (1902 – 1944) op hetzelfde adres. Tijdens de bezetting vervalste hij persoonsbewijzen, stichtte hij brand bij het Bevolkingsregister en probeerde hij medeverzetsleden te bevrijden uit het Huis van Bewaring. Na die laatste actie werd hij opgepakt en gefusilleerd. In 1948 werd een door Fred Carasso ontworpen gedenksteen ter ere van Van der Veen bij de ingang geplaatst.

Een zomerdijk, ook wel bekend als een kadijk, beschermt tegen hoogwater langs een rivier tijdens de zomermaanden. De straat heet zo sinds 1933 en loopt parallel aan de Winterdijkstraat en Uiterwaardenstraat.

Heeft u zelf een leuke tip voor een bordje van straat, plein, brug, plantsoen of dat ene onbekende nauwe steegje in Amsterdam dat de moeite waard is uit te lichten? De redactie ontvangt graag uw suggestie! Mail naar amsterdam@nrc.nl.

Foto Olivier Middendorp

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.