Jan Hulst (links) en Kasper Tarenskeen: „Eigenlijk wil ik voor Jan theater maken. Daar haal ik mijn inspiratie uit. Daarom is het fijn een duo te zijn.”

Foto Merlijn Doomernik

Interview

Toneelschrijvers Hulst & Tarenskeen: ‘Wij moesten leren om volwaardige vrouwenrollen te scheppen’

Kasper Tarenskeen & Jan Hulst, theatermakers In het Amsterdamse Bostheater speelt ‘Hollandsch Glorie’ van Toneelgroep Oostpool, over de perikelen in een geschiedenispretpark. De tekst is van Jan Hulst & Kasper Tarenskeen. „Als je vol in de Nederlandse geschiedenis duikt, is het best wel schrikken.”

Het openluchttheater in het Amsterdamse Bos is „echt belachelijk vet”, zegt Kasper Tarenskeen. Hij vergelijkt de ambiance met

grote Amerikaanse parken zoals Central Park in New York, „waar je in het gras kan zitten en Tosca kan kijken”. „De open sfeer, het bos en de toegankelijkheid zorgen dat je vrijer kan kijken dan in een theater.”

Voor deze zomer in het Amsterdamse Bostheater schreef Tarenskeen met zijn vaste partner Jan Hulst het theaterstuk Hollandsch Glorie, dat wordt opgevoerd door Toneelgroep Oostpool. Met ingang van dit jaar zijn Hulst en Tarenskeen opgenomen in het artistieke kernteam van Oostpool, die verder bestaat uit regisseur Charli Chung en regisseur Daria Bukvic, die de nieuwe artistiek directeur van het Arnhemse gezelschap is. Chung regisseert Hollandsch Glorie, met Bukvic als co-regisseur.

In café-restaurant Amsterdam gaan de twee in op de vraag of het theaterpubliek de gang terug durft te maken. Tarenskeen: „Volgens mij is theater nu nog tweede keus, na bezoek aan een club of film. Een openluchttheater geeft wel een veiliger gevoel. En het Bostheater heeft die festival-vibe, omdat je er met een picknickmand en een fles bubbels kan zitten.” Hulst: „Er gaan veel mensen naar het Bostheater die normaal gesproken niet zo snel naar de schouwburg gaan. Voor mij als kind waren de shows daar ook een introductie op toneel. Dat is ook onze missie.”

Scène uit ‘Hollandsch Glorie’ van Toneelgroep Oostpool

Foto Joris van Bennekom

Jan Hulst (33) en Kasper Tarenskeen (32) werden al snel na hun afstuderen onthaald als de nieuwe wonderkinderen van het theater en maakten inmiddels een mooie reeks voorstellingen, waarbij ze zowel zelf regisseerden als teksten schreven. Voor Oostpool bewerkten ze al eens de Ilias tot een eigentijds oorlogsdrama en voor Het Nationale Theater schreven ze de prachtcomedy Sexual Healing op basis van tv-programma Ik vertrek. De meeste lof is er voor hun toegankelijke taalgebruik en humor, waarmee ze zich stevig onderscheiden in het huidige theaterlandschap.

Lees ook de recensie van ‘Sexual Healing’: een knetterende komedie over dolende zielen

Ook Hollandsch Glorie is op papier een prikkelende mix van gevatte dialogen, fijne grappen en actuele thema’s – in dit geval de Nederlandse geschiedenis en identiteitspolitiek. ‘Hollandsch Glorie’ is de naam van een historisch pretpark waar een nieuwe leiding, spottend omschreven als „interraciaal lesbisch powerkoppel”, de boel komt opschudden. Dat gaat ten koste van de aloude presentator, Pieter, gespeeld door Thijs Römer. De soap rond het nooit van de grond gekomen Nationaal Historisch Museum en de attracties van het Archeon dienden als inspiratiebron.

Gruwelen

Tarenskeen: „We bedenken een verhaal vaak vanuit de personages. Stel dat iemand woont in zo’n park. Hoe ziet zijn leven eruit?” De vragen die meteen opkwamen: wélke geschiedenis wordt er verteld? Wat definieert ons als Nederlanders? „Daarom gingen we ons verdiepen in de geschiedenis en dat was schrikken.” Hij doelt op ons aandeel in de slavernij en misdaden in Nederlands-Indië. Wat te kiezen uit de veelheid van informatie was een worsteling. „We wilden recht doen aan de verschillende bronnen, maar ook aan onze diverse cast, met mensen van wie de voorouders delen van die gruwelen hebben meegemaakt.”

Dat je beseft dat je moet veranderen is gewoon een rotmoment. Dan schiet je in de verdediging

Kasper Tarenskeen

De uitkomst was dat de personages elk verschillende, soms archetypische perspectieven op onze geschiedenis uitdragen. Tarenskeen: „De presentator, Pieter, is bijvoorbeeld doodsbang voor alle polemiek van deze tijd, voor moeilijke gesprekken. Daarom vertelt hij alleen het verhaal van de eerste mens, toen we net geen apen meer waren. Want daar kan je niet over discussiëren.”

De man die als eerste de kans krijgt Pieter te vervangen als leider van de show in het pretpark Hollands Glorie is Dre. Dre kiest voor een show die uitdraagt dat we mogen pronken met onze historische triomfen. Tarenskeen: „Hij heeft die Thierry Baudet-drammerigheid. Trots zijn, man zijn, helden vereren. Elk tegenargument is kiezen voor slachtofferschap en dan verliezen we als menselijke soort. Dre vindt het hoog tijd om de witte mannelijke veroveraar eens een stem te geven.”

Hollandsch Glorie | Trailer from Toneelgroep Oostpool on Vimeo.

Maar dat is niet wat Joyce en Banta Kirby, de nieuwe leiding van het Pretpark, voor ogen hadden. Hoewel de vrouwen het onderling ook niet eens zijn. Tarenskeen: „Joyce wil een verhaal vertellen over vraagstukken die nu spelen: slavernij, kolonialisme. Banta Kirby is pragmatischer. Die wil gewoon geld verdienen. Aandacht voor slavernij vindt ze overdreven en niet gezellig.” Hulst: „De frictie tussen hen gaat ook over de toon van het gesprek.” Tarenskeen: „Het is een weird fenomeen dat dit type discussie de helft van de tijd niet over de inhoud gaat, maar over de toon.” Hulst: „Mensen zeggen bijvoorbeeld dat ze op Sylvana Simons zouden hebben gestemd als ze niet zo’n militante toon had gehad.” Tarenskeen: „Dat is ziek.”

Veranderen

De aandacht voor slachtoffers van kolonialisme is een ingrijpende verandering in ons denken geweest, zegt Hulst. „Het is niet vreemd dat mensen die draai niet willen of kunnen maken.” Tarenskeen: „Moeten toegeven dat je positie en denkbeelden gebaseerd zijn op een structuur en geschiedenis van ongelijkheid is duivels moeilijk. Geen wonder dat dit zoveel paniek en weerstand oproept.”

Het kost hem zelf ook nog moeite, zegt Tarenskeen. „Mijn vriendin is woker dan ik. In een gesprek kunnen we het niet eens zijn over nuances, waar zij mij op wijst. En word ik kwaad. Die woede klopt niet, want ze heeft meestal gelijk. Toch voel ik me op mijn pik getrapt. Dat is bijzonder om te merken. Dat je beseft dat je moet veranderen is gewoon een rotmoment. Dan schiet je in de verdediging.”

De bijbehorende schaamte voor het feit dat je het verkeerd had, krijgt in de voorstelling veel aandacht. Tarenskeen: „Schaamte voelen is essentieel. Je kan niet veranderen zonder die schaamte.”

Om het veranderingsproces te begeleiden bedachten de twee een intrigerende figuur: het personeel van het park krijgt een ‘woke coach’. Hulst: „Die bestaan echt.” Tarenskeen: „ Zelf vinden ze het idee van een woke coach niet gek.” Hulst: „Veel mensen zijn in deze tijd onzeker en bang iets verkeerd te doen. Ik kan me voorstellen dat grote bedrijven een woke coach inhuren.” Tarenskeen: „Ik zou zo iemand niet ‘woke coach’ noemen, maar dat is de marketing. Iemand aanstellen die mensen begeleidt in een dialoog over inclusiviteit lijkt mij eigenlijk erg goed.”

Loopt zo’n dialoog niet altijd uit op gelijk of ongelijk hebben? Hulst: „Als een coach een politieagent is die je alleen maar op de vingers tikt, is dat vervelend. Maar een psycholoog betaal je ook voor harde waarheden en die wil je horen om jezelf verder te helpen.” Zelf hadden ze geen coach. Hulst: „We zijn wel doorlopend in gesprek geweest met mensen die er meer vanaf weten of zelf afstammen van bijvoorbeeld tot slaaf gemaakten. Die gesprekken waren essentieel voor het schrijfproces en die vind je terug in het stuk.”

Veel mensen zijn in deze tijd onzeker en bang iets verkeerd te doen

Jan Hulst

Vrouwen

Zelf werden ze enkele jaren geleden in een recensie erop gewezen dat hun vrouwenrollen niet volwaardig waren. Tarenskeen: „Van die kritiek heb ik best wat geleerd. Dat was een blinde vlek.” Hulst: „We waren ons er niet van bewust dat je er op die manier naar kon kijken.” Tarenskeen: „Wij vonden het prima vrouwenrollen. Maar dan kom je er toch achter dat je vrouwelijke personages alleen handelen in relatie tot mannelijke personages. We keken niet naar wat ze zelf wilden bereiken, terwijl we ons dat wel afvroegen bij mannelijke personages.” Hulst: „Wat we toen eerst bedachten: een vrouw die geen man wil. Alsof dat een briljante missie was voor een vrouw.” Tarenskeen: „Daarna kwamen de vrouwelijke helden, zonder slechte eigenschappen, dus niet echt menselijk meer. Of ze waren minder grappig, omdat we bang waren dat dat ze minder sterk zou doen lijken. Die patronen zijn we gaan herkennen.”

Die verandering is een teken van deze tijd, zeggen ze. Het is een overgangstijd. Tarenskeen: „Dit idee van gelijkheid en meerdere perspectieven is zich aan het nestelen in de hele entertainmentsector, in Hollywood, bij Netflix. Je ziet het in films en series. Als we terugkijken over tien jaar zien we dat dit nu in gang werd gezet. En dan vragen we ons af: what the fuck waren we daarvoor aan het doen?”

Scène uit ‘Hollandsch Glorie’ van Toneelgroep Oostpool

In Hollandsch Glorie mondt dit veranderingsproces, dankzij alle misverstanden en tegenstellingen, uit in een komedie. Tarenskeen: „Humor is het beste glijmiddel om effectief je punt te maken en de verschillende perspectieven helder te krijgen. Het lijkt mij vet als deze voorstelling mensen enigszins kan laten genieten van de complexiteit van deze tijd.”

Hoe bereiken ze dat het grappig wordt? Tarenskeen: „De personages staan zo ver van elkaar af en spreken zo oprecht over wat ze belangrijk vinden dat het absurd wordt. Hopelijk laat dat iets zien over ons als mensen, over onze pogingen ons best te doen en dan iets doms te zeggen. Dat is tragisch en grappig, volgens het slapstick-principe: iemand zien uitglijden over een verbale bananenschil.”

De achterliggende gedachte is dat ze theater willen maken dat hun vrienden tof vinden. Tarenskeen: „Eigenlijk wil ik voor Jan theater maken. Daar haal ik mijn inspiratie uit. Daarom is het fijn een duo te zijn. Als hij het grappig of ontroerend vindt dan denk ik: oké, dan gaan de goeie mensen het grappig of ontroerend vinden.”

Toneelgroep Oostpool: ‘Hollandsch Glorie’. Het Amsterdamse Bostheater, t/m 28 aug. Première 2 juli. Inl: bostheater.nl