Te vinden op korte termijn: een ambitieuze bondscoach

Nederlands elftal De KNVB is op zoek naar een opvolger voor Frank de Boer, als bondscoach. Het is de laatste jaren niet de specialiteit gebleken van de voetbalbond.

Nico-Jan Hoogma, directeur topvoetbal van de KNVB, probeerde het publiek dinsdag gerust te stellen. De voetbalbond zat er bovenop.
Nico-Jan Hoogma, directeur topvoetbal van de KNVB, probeerde het publiek dinsdag gerust te stellen. De voetbalbond zat er bovenop. Foto Sem van der Wal / ANP

Langzaam is het besef ingedaald bij de spelers van het Nederlands elftal. Ze hebben een „gigantische kans” laten liggen om „iets bijzonders” te bereiken (Tim Krul), worstelen met de „pijnlijke teleurstelling” (Georginio Wijnaldum), voelen zich „leeg en verwoest” (Patrick van Aanholt) na de nederlaag in de achtste finale van het EK tegen Tsjechië.

„Het gaat tijd kosten om dit te kunnen verwerken”, schreef Frenkie de Jong op Instagram. „Het zal zwaar worden om terug te komen waar we willen zijn, maar we moeten dit heel snel verwerken en al onze energie in de WK-kwalificatie steken”, zette Wijnaldum op Twitter. Memphis Depay: „We moeten hiervan leren en sterker terugkeren in de toekomst.” Marten de Roon: „Opstaan zullen we en geloof zullen we weer krijgen. Houd vertrouwen.”

Van hen geen woord over Frank de Boer, de bondscoach die dinsdag opstapte. Zo snel gaat dat in het voetbal. De spelers zijn nu op vakantie. Blik op de toekomst. Nieuwe bondscoach. Tijd is er ook nauwelijks. Op 1 september, om 20.45 uur, speelt het Nederlands elftal in Oslo tegen Noorwegen. Een belangrijke wedstrijd in de kwalificatiereeks voor het WK in Qatar, winter volgend jaar. In diezelfde week: de kwalificatiewedstrijden tegen Montenegro en Turkije. Nederland moet presteren die week – er werd eerder al van Turkije verloren – om de route naar Qatar begaanbaar te houden.

Lees ook: Frank de Boer geloofde bij Oranje weer in zijn eigen filosofie, die niet de winnende bleek

De taak voor de KNVB-top is duidelijk: er moet snel een bondscoach komen die ervaring heeft en overwicht. Hij – of zij, maar dat zou een gigantische verrassing zijn – moet er meteen staan, direct duidelijkheid scheppen over het tactische systeem, een technische staf aanstellen die in no time een klik heeft met de spelers. Wat Oranje goed kan gebruiken is een duidelijke aanstellingsprocedure. Niet de specialiteit van de KNVB.

Onrustige zomer

Niemand wilde dat Ronald Koeman weg zou gaan. Maar toen zijn droomclub FC Barcelona hem vorige zomer wilde hebben, was meteen duidelijk dat hij vertrok. Zijn contract liet dat ook toe. Toen moest de KNVB ook snel een opvolger vinden. Meteen was het onrustig. Eerst kwam naar buiten, via Voetbal International , dat de spelers Henk ten Cate als coach zouden willen. Toen noemde middenvelder Marten de Roon dat „onzin”. Dat vond Eric Gudde, directeur betaald voetbal van de KNVB, weer geweldig. „Had ik zelf gezegd kunnen hebben”, zei hij in NRC.

De commissie-Mijnals, opgericht om racisme en discriminatie in het voetbal te bestrijden, roerde zich. Die herinnerde de KNVB eraan dat kandidaten met een niet-westerse achtergrond gepolst zouden moeten worden. „Het zit echt wel in ons hoofd inmiddels”, zei Gudde daarover. Maar toen uiteindelijk Frank de Boer werd benoemd was de commissie boos. Ruud Gullit – lid van de commissie en ex-assistentcoach van Oranje – zei op televisie dat de KNVB alleen Frank Rijkaard zou hebben gepolst. „Voor de bühne”, vond hij, want het is algemeen bekend dat Rijkaard geen coach meer wil zijn.

Het werd dus De Boer, aan wie eigenlijk iedereen twijfelde. Hij was ontslagen bij drie opeenvolgende clubs (Internazionale, Crystal Palace, Atlanta United) en het was lang geleden dat hij kampioenschappen vierde met Ajax. Andere kandidaten dan? Louis van Gaal zei dat hij niet was benaderd. Peter Bosz voelde zich niet serieus genomen, omdat de KNVB hem niet vróég, maar alleen polste of hij beschikbaar was. Dat wisten ze al – nee – want hij had een contract in Duitsland. Het beeld dat zich opdrong: de KNVB had weinig ambitieus gekozen voor de kandidaat die sowieso wilde. De Boer stelde ook niet veel eisen. Normaal gesproken neemt een trainer zijn eigen assistenten. De Boer niet, die ging akkoord met de staf die er al zat.

Lees ook: een uitgebreide terugblik op het EK en de werkwijze van Frank de Boer. Hoe de bondscoach de geesten van zijn spelers rijp maakte voor het toernooi

Het was niet de enige moeizame benoeming. De sollicitatieprocedure voor de opvolging van Sarina Wiegman, bondscoach van de Oranje Vrouwen, duurde negen maanden. De KNVB wilde een „Sarina plus”, maar kon die niet vinden. Opmerkelijk was dat coaches als Vera Pauw, Hesterine de Reus en Jessica Torny – zij hebben ook de benodigde papieren – niet werden gevraagd of aan het lijntje werden gehouden. Terwijl de KNVB zegt te strijden voor gelijkheid en de doorstroom van vrouwelijke coaches zou willen bevorderen. Vorige maand werd Mark Parsons benoemd, een onbekende Britse trainer zonder de juiste diploma’s.

Vier jaar geleden, in 2017, was het nog erger. De benoeming van Dick Advocaat – met Gullit als assistent – werd een intrige vol gebroken beloften, haat en nijd. De baan zou beloofd zijn aan Henk ten Cate, in een telefoongesprek van de KNVB met de coach. Ten Cate zat toen in de auto, met naast hem een journalist van VI. Die tekende op dat Ten Cate bondscoach zou worden, maar de KNVB ontkende dat er toezeggingen gedaan waren.

Climax: de meest bizarre persconferentie in de geschiedenis van de KNVB. Bestuurders Hans van Breukelen en Jean-Paul Decossaux werden er verbaal aangevallen door journalisten, maar weigerden te bekennen dat ze een belofte hadden gedaan aan Ten Cate. De journalist die naast Ten Cate in de auto had gezeten zei: „Met mijn oren is niks mis.” Van Breukelen speelde de vermoorde onschuld.

Nationale gezelschapsspel

Nu is Nico-Jan Hoogma, directeur topvoetbal bij de KNVB, verantwoordelijk voor de opvolging van De Boer. Hij was ook degene die De Boer benoemde. Verantwoordelijkheid heeft hij, zei Hoogma dinsdag, maar hij is „geen wegloper”. Op namen wilde Hoogma niet ingaan. Ze worden wel genoemd natuurlijk, in het nationale gezelschapsspel ‘kies uw bondscoach’. Louis van Gaal, Phillip Cocu, Giovanni van Bronckhorst, Erik ten Hag, de Italiaan Antonio Conte.

Hoogma wil een „echte chef en baas”. „Dat aura hing ook om Ronald Koeman heen. Hij heeft ons weer op het juiste pad gebracht. Ik hoop dat we in die trend door kunnen gaan”, zei hij. De vraag is ook wat de spelers willen: zij zullen worden geconsulteerd. Virgil van Dijk, Georginio Wijnaldum, Frenkie de Jong en Matthijs de Ligt hebben een sterke stem in de spelersgroep. Bekend is dat de spelers hechten aan vrijheid en eigen verantwoordelijkheid. Koeman gaf hen die. De Boer zette dat door, tot het punt dat sommige spelers hun smartphone mochten pakken na een training, terwijl de helft van de selectie nog bezig was op het veld.

Hoogma probeerde het voetbalpubliek dinsdag gerust te stellen. De KNVB zat er bovenop. Hij zei: „We gaan nu verder evalueren. Het profiel aanscherpen. Het werk doen wat hier van ons verwacht mag worden.”