Rechter zet streep door nieuwe 5G-frequenties na klacht satellietbedrijf

Telecom Radiofrequenties die worden geveild voor het 5G-netwerk hinderen schotelantennes die noodsignalen van schepen opvangen. Het frequentieplan moet aangepast worden, vindt de rechtbank.

De schotels van satellietbedrijf Inmarsat in Burum.
De schotels van satellietbedrijf Inmarsat in Burum. Foto Kees van de Veen

Het ministerie van Economische Zaken moet het nationale frequentieplan aanpassen, omdat dat de nooddiensten voor het scheepverkeer in gevaar brengt. Dit heeft de voorzieningenrechter in Rotterdam besloten na een klacht van satellietbedrijf Inmarsat.

Vanuit het Friese plaatsje Burum vangt Inmarsat met twee satellieten noodmeldingen op van schepen in de Atlantische en Indische Oceaan, en geeft die door aan de kustwacht. Die noodsignalen maken gebruik van de 3,5 GHz-band, dezelfde frequentie die vanaf september 2022 zal worden gebruikt om het mobiele 5G-netwerk in Nederland aanzienlijk sneller te maken.

Volgens de rechter heeft het ministerie van Economische Zaken en Klimaat zich te veel laten leiden door economische belangen van de telecomsector „en het belang van ongestoorde voortzetting van de nood-, spoed- en veiligheidscommunicatie in een groot deel van de wereld onvoldoende onderkend”, aldus de uitspraak die woensdag is gepubliceerd.

Inmarsat kreeg te horen dat het moest verhuizen, net als de inlichtingendiensten AIVD en MIVD, die vanuit Burum nu nog tientallen satellieten boven de evenaar afluisteren. Het ministerie van Defensie vond al een nieuwe oplossing voor de interceptie van satellietsignalen na september 2022 – welke dat is, blijft geheim. Inmarsat heeft nog geen alternatief om de nooddienst met voldoende garanties in de lucht te houden. Het bedrijf diende daarom een klacht in bij de voorzieningenrechter, met het verzoek het frequentieplan op te schorten.

Niet op tijd maatregelen genomen

Demissionair staatssecretaris Mona Keijzer (Economische Zaken, CDA) verwijt Inmarsat dat het niet op tijd maatregelen heeft genomen door te verhuizen of een andere frequentieband te gebruiken. De rechtbank volgt dat bezwaar niet en stelt in een toelichting: „De datum 1 september 2022 is niet op het waarborgen van de nood-, spoed- en veiligheidscommunicatie afgestemd, maar op de tijd die Defensie nodig heeft om haar operaties in Burum te verhuizen.”

Er had volgens de rechtbank meer onderzoek en overleg moeten plaatsvinden voor het frequentieplan. Economische Zaken heeft Inmarsat uitgenodigd om op korte termijn op gesprek te komen. Als geen oplossing wordt gevonden is de kans groot dat de rechtbank het frequentieplan later dit jaar uiteindelijk zal vernietigen.

Een woordvoerder van Economische Zaken laat weten dat het ministerie „de consequenties bestudeert” en de Kamer zal informeren over de verdeling van de 3,5 GHz band.

Inmarsat gaat ervan uit dat ‘co-existentie’ van het schotelpark met het 5G-netwerk op 3,5 GHz mogelijk is. Mobiele telecomproviders kunnen, in een gebied van enkele tientallen kilometers rondom het schotelpark, de frequenties op hun zendmasten aanpassen om wat ruimte vrij te maken voor de noodsignalen. „De experts noemen het lastig, maar het kan”, zei Inmarsat-directeur Gerard Luursema in een eerder gesprek met NRC.

Het idee: als iedereen een beetje inschikt in het noorden van Nederland, hoeft de uitrol van snel mobiel internet geen vertraging op te lopen. Mobiele netwerken zullen de 3,5 GHz band sowieso niet snel landelijk dekkend aanbieden; daarvoor zijn meer opstelpunten nodig omdat het bereik van die frequentie beperkt is.

Het noodsysteem dat Inmarsat onderhoudt heet GMDSS, oftewel ‘Global Maritime Distress and Safety System’. Dat is een wereldomvattend netwerk waarop honderdduizenden grote schepen zijn aangesloten. De satellieten beslaan grote zones van de Atlantische en Indische Oceaan en worden vanuit Burum gevolgd én vanuit Italië. Deze 'dubbele dekking' is nodig voor het geval een van de grondstations uitvalt. Per dag komen er in Burum gemiddeld vijf alarmmeldingen binnen van schepen in nood.

De schotelantennes in de Italiaanse heuvels hebben geen last van het mobiele netwerk, de antennes in het vlakke Burum 'botsen' wel met de radiostraling van zendmasten. Inmarsat werkt daarom aan een verhuizing van de antennes naar Griekenland. Tot januari 2024 verwacht het bedrijf gebruik te zullen maken van Burum.

Begin mei heeft het satellietbedrijf voor tien miljoen euro aan apparatuur besteld om het Griekse grondstation op te bouwen. Die spullen hebben een levertermijn van een tot anderhalf jaar.

Onmiskenbaar onzorgvuldig

Inmarsat heeft rijkelijk laat gereageerd op het frequentieplan, vindt het ministerie van Economische Zaken. Maar de voorzieningenrechter vindt dat het frequentieplan „onmiskenbaar onzorgvuldig" is voorbereid. Ook een compensatie voor de verhuizing van Inmarsat „neemt het gevaar voor de nood-, spoed- en veiligheidscommunicatie niet weg" concludeert de rechter.

Inmarsat biedt GMDSS aan naast commerciële datadiensten. Die hebben volgens het bedrijf geen dubbele dekking nodig en worden niet gehinderd door de 5G-uitbreiding. Op lange termijn komt satelliettechnologie beschikbaar die geen last heeft van 3,5 GHz frequenties. In de komende jaren zal Inmarsat nieuwe satellieten lanceren die op een ander deel van het frequentiespectrum zijn geprogrammeerd, Het duurt nog tot 2032 voordat die rondom de aarde zweven.

Lees ook: In het Friese Burum botst het 5G-netwerk met schepen in nood