Hoe ziet de toekomst van windmolens eruit na de uitspraak van de Raad van State?

toekomst windparken Windparken op land moeten voortaan aan Europese normen voldoen, vindt de Raad van State. Het gevolg? In elk geval vertraging.

Windmolens op windpark Wieringermeer. Foto Robin van Lonkhuijsen / ANP
Windmolens op windpark Wieringermeer.

Foto Robin van Lonkhuijsen / ANP

Kunnen tegenstanders van windmolens rustig gaan slapen nu de Raad van State woensdag de aanleg van windparken in Nederland een flinke slag heeft toegebracht? Voordat nieuwe windturbines mogen verrijzen, verlangt de hoogste bestuursrechter een milieubeoordeling van de overheid die op Europees recht is gebaseerd. Nu zijn de eisen, bijvoorbeeld over het geluid, de veiligheid of de slagschaduw nog van nationale origine.

Dat de tegenstanders iets te vieren hebben, is wel duidelijk. Want de uitspraak van de Raad van State zorgt in elk geval voor vertraging. Volgens de Raad was er geen ruimte om anders te oordelen. Want vorig jaar had het Europese Hof van Justitie in Luxemburg rond een windpark in het Belgische Nevele precies zo’n zelfde milieubeoordeling geëist. Dan gelden die Europese spelregels ook voor het windpark in Delfzijl waarover woensdag werd geoordeeld.

Maar als de regering de noodzakelijke milieubeoordeling eenmaal heeft opgesteld, schrijft de Raad van State, dan staat het gemeenten en provincies „weer vrij om aan te sluiten bij de windturbinenormen die dan mogelijk zijn gewijzigd”. Drie vragen over de toekomst van wind op land.

1 Welke onmiddellijke gevolgen heeft de uitspraak?

Vertraging dus bij de aanleg van nieuwe windparken. „Maanden, en misschien wel meer”, zegt advocaat Renata Königel van Asselbergs & Klinkhamer, gespecialiseerd in vraagstukken rond windturbines. Voor gemeenten en provincies zal het bij elk project draaien om dezelfde vraag: wachten we tot het Rijk zijn milieubeoordeling heeft afgerond, of gaan we zelf normen opstellen? In dat eerste geval is vertraging volgens haar hoe dan ook een feit.

Die tweede optie, dat lagere overheden zelf normen gaan opstellen, wordt nadrukkelijk door de Raad van State genoemd als ontsnappingsroute. Maar dan moet wel goed worden gemotiveerd waarom die eigen normen in dat geval mogen gelden.

Kiezen voor optie twee biedt ook geen garantie op snelle afhandeling. „Elke gemeente, elke provincie moet in dat geval een eigen opinie gaan vormen over wat acceptabel is”, zegt Königel. Als ergens een windpark wordt aangelegd, leidt dat altijd tot discussie, zelfs als er duidelijke landelijke normen gelden. „Dat wordt alleen maar meer als provincies zelf gaan pionieren.”

Hoe vaak gemeenten en provincies zelf aan de slag gaan met normen, zal vermoedelijk onder meer afhangen van hoe ver de voorbereidingen zijn gevorderd. De aanloop naar de bouw van een windmolenpark kan jaren duren, dus tenzij de eerste heipaal binnenkort de grond in had gemoeten, kunnen een paar maanden extra wachttijd er vaak nog wel bij.

Daar komt bij dat lokale overheden zich nogal wat op hun hals halen als ze met eigen regels komen, zegt Königel. „Je moet het maar aandurven om in de schoenen van de wetgever te gaan staan.”

De vertraging kan ook gevolgen hebben voor subsidie. De overheid betaalt mee aan windparken mits ze binnen de afgesproken termijn worden opgeleverd. „Terecht, want anders blijft dat geld op de plank liggen”, zegt Olof van der Gaag, directeur van branchevereniging NVDE, voor ondernemers in duurzame energie. „Maar nu kan het wel gebeuren dat sommige niet meer op tijd af komen. Dan raken ze hun subsidie kwijt.” Van der Gaag hoopt dat de overheid in zulke gevallen coulant zal zijn.

2Wat is er eigenlijk mis met de normen voor windturbines?

Inhoudelijk laat de Raad van State zich niet uit over de normen. „Het is meer een procedureel besluit”, zegt advocaat Königel. „De Europese richtlijn zegt: je moet normen voor grote projecten onderwerpen aan een milieubeoordeling. Dat is bij de normen voor windturbines niet gebeurd.”

Critici vroegen zich al af of de normen nog voldoen nu molens veel groter worden

Het oordeel van de Raad van State komt op een moment dat critici zich toch al afvroegen of de oude normen nog wel voldeden. De nieuwste exemplaren onder de ruim tweeduizend molens zijn meestal veel groter dan de oudere. Sommige bereiken een hoogte van 250 meter of meer.

„Ze veroorzaken steeds meer hinder, mensen procederen ook steeds vaker”, zegt Königel. Als mogelijke bijkomende norm noemt zij het laagfrequente geluid dat de turbines produceren. „Ik kan me voorstellen dat de wetgever daar nu iets over gaat zeggen.”

3Ziet de toekomst van windenergie op land er nu anders uit?

Dat hangt af van wat er uit de (Europese) toetsing van de normen komt. Een aanscherping van de normen is mogelijk, maar het kan ook dat de nationale regels adequaat blijken te zijn. NVDE-directeur Van der Gaag verwacht geen grote veranderingen. „De huidige procedure is niet voor niets nu al tijdrovend. Er worden echt niet zomaar overal windparken neergezet.”

Advocaat Königel betwijfelt of de normen nu streng genoeg zijn. Maar volgens haar is het „heel lastig om te zeggen” wat er uit de beoordeling gaat komen.

Rik Harmsen, die bij branchevereniging van de windenergiesector NWEA over windmolens op land gaat, hoopt dat de beoordeling volgens Europees recht een tijdelijke hobbel is. „Maar we weten niet hoe snel de procedure zal verlopen en wat de uitkomst wordt.”

Het doel van het Klimaatakkoord om in 2030 35 terawattuur aan duurzame stroom op land (met wind én zon) op te wekken komt nu niet in gevaar, denken Van der Gaag en Harmsen. Over negen jaar moet Nederland zo’n 70 procent van de benodigde stroom duurzaam opwekken. „We komen al aardig in de buurt van dat doel, en we hebben nog wel even de tijd”, zegt Harmsen. „Maar toch wordt de energietransitie met ieder project dat in onzekerheid belandt, weer iets moeilijker. Wij hebben geen mening over de uitspraak. Als de rechter dit besluit, dan moet het gebeuren. Maar de consequenties zijn wel vervelend.”