Moet Uber zijn vierduizend Nederlandse taxichauffeurs straks in dienst nemen?

Schijnzelfstandigheid Dinsdag stonden FNV en Uber tegenover elkaar in de Amsterdamse rechtbank. Inzet: de rechten van de vierduizend Uber-chauffeurs. Een uitspraak kan ingrijpende gevolgen hebben.

Chauffers van taxi-app Uber bij de rechtbank voor de zitting tussen FNV en Uber over de rechten van chauffeurs. Volgens de vakbond zijn Uber-chauffeurs gewoon werknemers, maar de techonderneming ziet hen als zelfstandigen die via haar platform werken.
Chauffers van taxi-app Uber bij de rechtbank voor de zitting tussen FNV en Uber over de rechten van chauffeurs. Volgens de vakbond zijn Uber-chauffeurs gewoon werknemers, maar de techonderneming ziet hen als zelfstandigen die via haar platform werken. Foto ANP/Koen van Weel

Moet Uber zijn vierduizend Nederlandse taxichauffeurs straks in dienst nemen? Die vraag stond dinsdag centraal in de Amsterdamse rechtbank, tijdens een zitting tussen vakbond FNV en de Nederlandse vertegenwoordiging van de Amerikaanse taxi-app.

De FNV wilde via de rechter duidelijkheid afdwingen in een nu al jaren slepende discussie over de status van de bij Uber aangesloten chauffeurs. Het zijn werknemers zonder rechten, zegt de bond. Nee, zegt Uber. De chauffeurs zijn zelfstandige ondernemers, die het platform gebruiken om aan klanten te komen.

De verhouding tussen de vakbond en Uber zijn het afgelopen jaar ernstig verstoord geraakt. Eind vorig jaar botsten beide partijen, nadat uit onderzoek van NRC bleek dat Uber tweehonderd techwerknemers op het internationale hoofdkantoor in Amsterdam onder druk had gezet om een ontslagovereenkomst te tekenen. Over de arbeidsrechten van chauffeurs – die niet in dienst zijn – liggen de vakbond en het techbedrijf al veel langer overhoop.

Van een gesprek is geen sprake meer: beide partijen beschuldigen elkaar via de media en hebben geen contact. „Het was voor mij ook voor het eerst dat ik per brief gesommeerd werd om naar de rechtbank te komen”, vertelt Maurits Schönfeld , directeur van Uber Nederland. „Wij zouden dat liever anders zien.” Maar de vakbond heeft geen interesse meer in overleg, zegt FNV-bestuurder Amrit Sewgobind. „Uber is een bedrijf, daarmee kun je praten tot je een ons weegt. Je komt niet verder. Als je iets wil veranderen, dan moet je procederen.”

Buitenlandse rechters

De hoogste rechtbanken in Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk oordeelden eerder dat Uber zijn chauffeurs niet als zzp’er mag zien, maar als een werknemer waar bepaalde rechten bij horen. In het Verenigd Koninkrijk is een Uber-chauffeur door de uitspraak van de rechter nu een ‘worker’, iets tussen een zzp’er en een werknemer in loondienst in. Britse Uber-chauffeurs hebben sindsdien recht op minimumloon en betaald verlof, maar bijvoorbeeld geen ontslagbescherming. Het is een status die het Nederlandse arbeidsrecht niet kent.

Uber gebruikt werkgeversgezag, ontduikt de taxi-cao en holt arbeidsvoorwaarden uit

Advocaat van FNV

Volgens de FNV is de verhouding tussen Uber en de Nederlandse chauffeur op dit moment zodanig, dat er sprake is van ‘schijnzelfstandigheid’. Ofwel: Uber heeft controle over de chauffeurs, die het via loyaliteitsprogramma’s, kledingvoorschriften en trainingen aan zich bindt, zonder daar pensioen of vakantiedagen voor terug te geven. „Uber gebruikt werkgeversgezag, ontduikt de taxi-cao en holt arbeidsvoorwaarden uit”, zei FNV-advocaat Jan Hein Mastenbroek tijdens de chaotische zitting – die continu werd onderbroken door groepjes chauffeurs en vakbondsleden die de zitting per video bijwoonden maar hun microfoon niet uit hadden gezet.

Ingrijpende gevolgen

Mocht FNV de zaak winnen (de rechter doet op 30 augustus uitspraak, beide partijen hebben al aangekondigd als ze niet winnen in hoger beroep te gaan), heeft dat ingrijpende gevolgen voor zowel Uber als de Nederlandse taximarkt. Advocaat Jaap van Slooten, die Uber vertegenwoordigde, kondigde tijdens de zitting aan dat een eventuele nederlaag „onmenselijke gevolgen” zou hebben voor de maatschappij, aangezien „de kwaliteitsverbetering die Uber in de Nederlandse taximarkt teweeg heeft gebracht teniet wordt gedaan”.

Volgens Uber heeft de komst van de app geleid tot lagere prijzen, meer transparantie en betere service voor klanten in de steden waar het actief is: Amsterdam, Eindhoven, Den Haag, Rotterdam en Utrecht. Het techbedrijf deed onlangs samen met vijf andere platformbedrijven een oproep aan het kabinet om de flexibiliteit van alle platformwerkers in Nederland te waarborgen, zodat zij niet ‘gedwongen’ in een dienstverband terechtkomen.

Lees ook het NRC-onderzoek: ‘Zo gaat het als Uber personeel ontslaat. ‘Als je niet tekent, dan is dat jouw keuze’

Uber zoekt tussenvorm

Want zou het goed nieuws zijn voor de chauffeurs als ze in dienst komen bij Uber? Als ze in loondienst komen, krijgen de chauffeurs betaald volgens de taxi-cao, ontslagbescherming en bouwen ze pensioen op. Daar staat tegenover dat chauffeurs in loondienst veelal minder gaan verdienen, vrijheid moeten inleveren en gebonden zijn aan één werkgever.

Uber zelf zegt graag een tussenvorm te willen voor zijn chauffeurs. „We willen de zelfstandigheid behouden en ondertussen chauffeurs meer bescherming bieden”, zegt Uber-directeur Schönfeld. „Afgelopen jaar was een enorm pittig jaar, dus we zien dat we chauffeurs beter moeten beschermen. Dat willen we best doen, maar niet door ze direct allemaal in dienst te nemen.”

Of de chauffeurs in dienst willen of liever zzp’ er blijven, werd niet duidelijk. FNV zei tijdens de zitting met „meer dan honderdvijftig” chauffeurs te hebben gesproken, maar kon niet duidelijk maken of zij ook graag in dienst willen bij Uber. Volgens Uber zijn negen op de tien chauffeurs blij met een rol als zzp’er en zit de chauffeur helemaal niet te wachten op een contract. Hoe betrouwbaar die data zijn, is de vraag. Het bleek uit onderzoek dat Uber zelf liet uitvoeren.