Opinie

Sam Peckinpah keek het beest in de bek met zijn onsmakelijke film ‘Straw Dogs’

‘Straw Dogs’ van ‘Bloody’ Sam Peckinpah is ook na vijftig jaar nog steeds van belang – maar ook een confronterende en onsmakelijke film. Moeten we daarom maar niet meer kijken?

Peter de Bruijn

Zoek de verschillen. In 2011 bestond het controversiële meesterwerk Straw Dogs van regisseur Sam Peckinpah 40 jaar. Peckinpah (‘Bloody Sam’) is een belangrijke Amerikaanse regisseur die met zijn films een centrale rol speelde in ‘New Hollywood’: de filmmakers die eind jaren zestig naar nieuwe, soms extreme manieren zochten om seks en geweld te verbeelden. Straw Dogs is voor die periode een sleutelwerk. Tien jaar geleden werd er dan ook stilgestaan bij het veertigjarig jubileum – met aandacht in de media, een nieuwe editie op dvd met veel toeters en bellen, Straw Dogs kwam zelfs kortstondig terug in de Britse bioscopen.

Hoe is dat nu? Wat gebeurt er in 2021 bij het vijftigjarig bestaan van de film? Antwoord: niets, nakko, nada. Straw Dogs lijkt compleet van de radar te zijn verdwenen. De film is nog steeds van belang, al is het maar vanuit filmhistorisch oogpunt. Maar in de afgelopen tien jaar is de ruimte voor confronterende, schokkende en ronduit onsmakelijke kunst nagenoeg gereduceerd tot nul. Waarom zou je het beest in de bek kijken, als je het beest ook gewoon achter slot en grendel kunt zetten?

Straw Dogs is een zeer kwestieuze film, laat daar geen misverstand over zijn. Dustin Hoffman speelt een van zijn beste rollen als de Amerikaanse wiskundige David, die met zijn vrouw Amy (Susan George) een huis betrekt in het Engelse dorp waar zij vandaan komt. De spanning loopt op als plaatselijke bouwvakkers ‘indringer’ David tarten en teisteren. Amy wordt daarna door twee van de mannen zelfs verkracht. Uiteindelijk is een punt bereikt waarop de ogenschijnlijk zo cerebrale David met grof geweld terugslaat.

Straw Dogs was meteen controversieel vanwege de ambiguïteit van de verkrachtingsscène. Peckinpah had met zijn verwrongen vrouwbeeld weinig op met zijn personage Susan. Hij heeft met die hoogst discutabele scène inderdaad willen zeggen dat Susan ‘erom vroeg’. Hij wilde ook laten zien dat de verkrachting door haar ex-vriend bij Susan opwinding teweegbrengt. In interviews gaf hij dat gewoon volmondig toe.

Maar is dat ook de scène die hij heeft gefilmd? De nog jonge en onbekende actrice Susan George ging de strijd aan met de beroemde (en vaak dronken) Hollywood-regisseur. Ze wilde de scène alleen doen onder haar eigen voorwaarden. George eiste dat alleen haar gezicht in beeld zou komen en niet haar hele lichaam. Ze wilde het verhaal uitsluitend vertellen met gezichtsuitdrukkingen. Na lang mokken gaf Peckinpah toe. Zo komen de pijn, angst en verwarring van de scène veel sterker in beeld – en het voyeurisme is gedempt.

De mens is een levensgevaarlijk dier. Dat wilde Peckinpah in Straw Dogs vooral laten zien met zijn haast klinische studie naar de gewelddadige aard van de mens; die koude blik past ook bij de intellectuele hoofdpersoon David. Voor de personages is geweld lekker en bevredigend – voor de filmmaker niet. Daar heeft Susan George hem mede voor behoed. Straw Dogs is een amorele, maar geen immorele film. Wellicht ging Peckinpah toch te ver, daarover valt te discussiëren. Maar dan moet wel de wil blijven bestaan om de film eerst te zien.

Peter de Bruijn is filmrecensent.