Rebellen dwingen leger Ethiopië op de knieën

Oorlog in Ethiopië De opstandelingen in Tigray verdreven een van de machtigste legers van Afrika. Wat betekent dit voor premier Abiy Ahmed?

Een moeder, gewond geraakt bij een bombardement, vorige week op een markt in Mekelle, geeft borstvoeding aan haar drie maanden oude baby. Bij het bombardement kwamen minstens 68 mensen om.
Een moeder, gewond geraakt bij een bombardement, vorige week op een markt in Mekelle, geeft borstvoeding aan haar drie maanden oude baby. Bij het bombardement kwamen minstens 68 mensen om. Foto Yasuyoshi Chiba/ AFP

Wat eens een van de machtigste legers van Afrika was, is maandagavond in Mekelle, hoofdstad van de autonome regio Tigray in Noord-Ethiopië, geveld door een groep jonge en gedreven rebellen. Zij namen de provinciale hoofdstad in en verdreven er het federale Ethiopische leger.

Het was een dramatische omslag in een oorlog die acht maanden geleden begon. Grove schendingen van mensenrechten en plunderingen, begaan door het Ethiopische leger en troepen van het noordelijke buurland Eritrea, dreven sindsdien de jeugd van Tigray in de armen van de rebellen.

1 Wat betekent dit voor de inwoners van Tigray?

Voor hen is het vertrek van het leger goed nieuws. Een miljoen mensen in Tigray worden bedreigd door hongersnood en naar schatting 350.000 mensen lijden er nu al honger, als gevolg van grootschalige vernielingen door het Eritrese leger en het blokkeren van voedselhulp. Volgens de humanitaire coördinator van de VN, Mark Lowcock, en Samantha Power van USAID misbruikten de Ethiopische en Eritrese soldaten voedselhulp als wapen. Een van de eerste beleidsmaatregelen van de nieuwe autoriteiten in Mekelle is de oproep aan hulporganisaties om massaal voedsel te komen afleveren in Tigray.

2 Wat betekent dit voor de Ethiopische premier Abiy Ahmed?

Het effect van de nederlaag op de positie van Abiy Ahmed is onduidelijk. De premier heeft steeds elk overleg met de rebellen afgewezen. Op zijn voordracht bestempelde het Ethiopische parlement hen als „terroristen” en hij liet de afgelopen jaren geen gelegenheid onbenut om af te geven op de Tigreeërs „die Ethiopië jaren van duisternis hadden gebracht” – waarmee hij verwees naar hoe zij de decennia vóór 2018 de politiek van het land hebben gedomineerd.

De premier heeft zijn nederlaag nu aanvaard en zal zich nederiger moeten opstellen. Hij kan zich straks echter beroepen op de verwachte zege van de verkiezingen van ruim een week geleden. In het etnische steekspel van Ethiopië baseert hij zijn positie op een coalitie van twee grote etnische groepen, de Oromo en de Amhara. De Amhara vochten met het federale leger tegen de Tigreeërs, veroverden grondgebied en willen dat nu niet afstaan. Ook veel andere etnische groepen in het land van 110 miljoen inwoners voelen wrok tegenover de Tigreeërs, die het land jarenlang domineerden. Zij steunen daarom de strijd met Tigray: dat het leger er „orde op zaken” ging stellen, veroorzaakte alleen in het buitenland veel ophef.

3 Komt er nu een eind aan de inmenging door Eritrea?

Eritrea was de stuwende kracht in de strijd tegen de rebellen. Talrijke ooggetuigen zagen de afgelopen maanden hoe Eritrese tanks gestolen meubels en andere zaken naar Eritrea vervoerden, hoe ziekenhuizen werden geplunderd en kerken en moskeeën van hun kunstwerken zijn beroofd. Ook hielden de Eritreeërs voedselkonvooien tegen. De oorlog was uitgelopen op een strafexpeditie.

De Tigreeërs en de Eritreeërs hebben ook vele vetes uit te vechten. Tussen 1998 en 2000, toen Eritrea onafhankelijk was en de regering in Ethiopië werd gedomineerd door Tigreërs, vochten ze een grensoorlog uit, met een geschatte honderdduizend doden als gevolg. Die wrok uit het verleden wakkerde de haat aan die het huidige conflict voedde.

Sinds enkele dagen trekken de Eritrese soldaten zich echter terug naar de grensgebieden, waar ze volgens de Eritrese regeringsmedia „genieten van een welverdiende rust”. Eritrese generaals meenden dat hun Ethiopische collega’s de rebellen wel aan konden, volgens die gecensureerde media. Nu dat een vergissing blijkt te zijn, komen ze wellicht weer terug.

4 Wat gaat het Ethiopische leger nu doen?

Al eerder spraken Ethiopische generaals zich uit tegen die Eritrese betrokkenheid. Nu het leger de grootste nederlaag in jaren heeft geleden, zullen Ethiopische legerleiders mogelijk Abiy Ahmed de schuld ervan geven.

Onder Abiy Ahmed was het ooit onoverwinnelijke Ethiopische leger al verzwakt. Abiy kwam aan de macht met de belofte de politiek en de economie te liberaliseren. Mede door die nieuwe vrijheden braken er opstanden uit onder zijn eigen bevolkingsgroep de Oromo en elders in het land. Het federale leger moest alle kanten uitwaaieren om de rebellieën onder controle te houden. Toen bij aanvang van de oorlog in Tigray de rebellen daar ook nog eens het nationale leger aanvielen en vele zware wapens buitmaakten, was er van het eens machtige Ethiopische leger niet veel meer over. Daarom ook moest Eritrea bijspringen.

5 Wat wordt de verdere strategie van de rebellen?

Ethiopië kent een voor Afrika uniek federaal systeem, met tien deelstaten gevormd op basis van etniciteit. Toen Abiy Ahmed een eind maakte aan de Tigrese dominantie op nationaal niveau, trokken de Tigrese politici en militairen zich terug in hun eigen deelstaat, vanwaar ze tegen Abiy Ahmed gingen ageren. Deelstaten mogen eigen veiligheidstroepen hebben en toen de oorlog in november uitbrak, kon de Tigrese deelstaatregering rekenen op tienduizenden soldaten. Maar de Tigrese leiders verkeken zich op de macht van het leger, dat de Tigrese troepen in november verdreef uit Mekelle. Ze verloren veel van hun buitgemaakte materieel en moesten zich in miserabele omstandigheden terugtrekken in de bergen. Het conflict leek beslecht, met Abiy Ahmed als de winnaar.

„We hebben onlangs onze militaire strategie gewijzigd”, zei Getachew Reda, woordvoerder van de rebellen, twee weken geleden tegen buitenlandse journalisten, vlakbij Mekelle. De met nieuwe rekruten versterkte rebellen waren uit hun holen in de bergen gekomen, vielen militaire konvooien aan en namen voor het eerst weer stadjes in. „We willen het Ethiopische en het Eritrese leger zo veel schade toebrengen dat ze ons niet meer kunnen aanvallen. Dan kunnen we onderhandelen”, vertelde Reda.

Reda noemde de eenzijdig door Ethiopië afgekondigde wapenstilstand tegenover persbureau AP „een zieke grap”. Dinsdag en woensdag werd er nog hevig gevochten met de zich terugtrekkende federale troepen. De rebellen zeggen naast Mekelle ook de noordelijke stad Shire in handen te hebben gekregen. De rebellen zullen de vijand achtervolgen tot in Amhara en Eritrea, dreigde Reda.

Correctie (30 juni 2021): Bij vraag 2 stond dat ook veel andere etnische groepen wrok voelen tegenover de Eritreeërs. Dat moet zijn: tegenover de Tigreeërs. Hierboven is dat aangepast. Ook is de slotalinea woensdag geactualiseerd.