Niemand in Zuid-Afrika staat boven de wet. Zelfs Jacob Zuma niet. Hij gaat naar de gevangenis

Minachting rechterlijke macht De ex-president van Zuid-Afrika, Jacob Zuma, moet 15 maanden de gevangenis in voor minachting van de rechterlijke macht.

De straf van 15 maanden is onvoorwaardelijk en onomkeerbaar: Zuma heeft geen mogelijkheid om in beroep te gaan.
De straf van 15 maanden is onvoorwaardelijk en onomkeerbaar: Zuma heeft geen mogelijkheid om in beroep te gaan. Foto Michele SpatariI/AP

De voormalige president van Zuid-Afrika, Jacob Zuma, was niet aanwezig toen de hoogste rechtbank in het land hem dinsdag tot 15 maanden celstraf veroordeelde. Die afwezigheid illustreerde het misdrijf waarvoor hij is veroordeeld: minachting van de rechterlijke macht en de grondwet die hij bij zijn aantreden als president zwoer te dienen.

De veroordeling van het Constitutionele Hof komt erop neer dat niemand in Zuid-Afrika boven de wet staat. Zelfs voormalige presidenten niet. Zelfs Jacob Zuma niet. De straf van 15 maanden is onvoorwaardelijk en onomkeerbaar: Zuma heeft geen mogelijkheid om in beroep te gaan. Hij heeft vijf werkdagen de tijd om zich te melden bij het politiestation in zijn woonplaatsen Nkandla, of Johannesburg. Het is voor het eerst in de geschiedenis van Zuid-Afrika dat een (voormalig) regeringsleider de gevangenis in moet, maar niet de eerste keer dat Zuma moet zitten. Hij werd in 1962 ook al 10 jaar vastgezet op Robbeneiland, met andere anti-apartheidsstrijders als Nelson Mandela.

Lees ook: Zuma’s verweer na corruptieverwijten: ‘Ik word bedreigd’

Maar ditmaal zijn het niet de racistische wetten van het apartheidsregime die Zuma schond, maar de grondwet die door zijn eigen partijgenoten werd opgesteld en aangenomen tijdens Mandela’s presidentschap, in 1996. De opgelegde celstraf is de climax van een jarenlang gevecht tussen Zuma en de rechterlijke macht, die hij eindeloos heeft getart, uitgedaagd en genegeerd. Dit is geen veroordeling wegens de corruptie waarvoor hij in een andere rechtbank momenteel ook terecht moet staan.

Steekpenningen

In die zaak wordt Zuma ervan beschuldigd steekpenningen te hebben aangenomen bij een grote wapendeal in 1999, toen hij nog vicepresident was. Als hij in die zaak wordt veroordeeld, wacht hem een maximale gevangenisstraf van 15 jaar.

De uitspraak dinsdag door het Constitutionele Hof heeft betrekking op Zuma’s stelselmatige weigering te verschijnen voor een onderzoekscommissie die al drie jaar in kaart probeert te brengen hoeveel geld er tijdens het negen jaar durende presidentschap van Zuma (2009-2018) is gestolen en wie allemaal heeft geprofiteerd van die corruptie. De commissie hoorde al hoe er in die periode ministers met kofferbakken vol contant geld thuis kwamen, en hoe het land in feite werd bestuurd door 3 Indiase zakenvrienden van Zuma, de gebroeders Gupta. Als capo di tutti capi van die operatie heeft Zuma structureel geweigerd vragen van onderzoekscommissie te beantwoorden. „Het Constitutionele Hof kan niet naïef zijn over zijn medewerking. Hij heeft meermalen verklaard nog liever de gevangenis in te gaan”, zei opperrechter Sisi Khampepe. „Als dit hof niet de ernst van Zuma’s weigering zou onderkennen, dan zou de integriteit van dit hof in donkere wateren verdwijnen.”

Onafhankelijkheid rechter

Die uitspraak onderstreept de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht in Zuid-Afrika. Maar de uitvoering van de straf ligt nog steeds in handen van Zuma’s oude partijgenoten. Het is nota bene politieminister Bheki Cele, door Zuma benoemd, die hem volgende week maandag moet arresteren mocht Zuma zich niet zelf melden bij het politiebureau. Zuma zal dat mediamoment gebruiken voor de mantra die hij herhaalt sinds hij in 2018 door zijn eigen ANC werd gedwongen af te treden: hij is het slachtoffer van een duistere samenzwering. Maar het kleine groepje aanhangers dat dinsdag nog de moeite nam in Zuma’s naam te protesteren was veelzeggend. Zuid-Afrika is wel een beetje klaar met Zuma.