Machtsvertoon van NAVO en Rusland in de Zwarte Zee

Marine-oefening Met operatie ‘Sea Breeze 2021’ laat de NAVO zien dat het de annexatie van de Krim door Rusland nog altijd niet accepteert.

De HMS Defender komt aan in de haven van Batoemi, Georgië in de Zwarte Zee.
De HMS Defender komt aan in de haven van Batoemi, Georgië in de Zwarte Zee. Foto Seyran Baroyan/AFP

De NAVO en een aantal bondgenoten zijn maandag een omvangrijke marine-oefening begonnen in de Zwarte Zee, tegen de uitdrukkelijke wens van Rusland in en vlak na Russische intimidatie van een Nederlands fregat en een Britse torpedojager die eind vorige week in dezelfde wateren patrouilleerden.

Vorige week donderdag hebben Russische vliegtuigen een Nederlands fregat vijf uur lang geschaduwd en geïntimideerd, zo maakte het Nederlandse ministerie van Defensie dinsdag bekend. De Russische gevechtsvliegtuigen waren bewapend met bommen en raketten, vlogen gevaarlijk dicht over en voerden schijnaanvallen uit.

Een dag eerder had Rusland al geprobeerd een Brits schip van koers te doen veranderen. De twee schepen, de Zr.Ms Evertsen en de HMS Defender waren op vrijdag 18 juni de Zwarte Zee op gevaren om er te patrouilleren.

Moskou vroeg afgelopen weekend de grote westerse marine-oefening, Sea Breeze 2021, af te blazen en waarschuwde de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk het „lot niet te tarten” door oorlogsschepen naar de Zwarte Zee te sturen.

Aan Sea Breeze 2021, doen dertig landen mee die samen 32 schepen inbrengen, veertig vliegtuigen en 5.000 militairen, waaronder 18 teams voor speciale operaties. Sea Breeze is een jaarlijkse oefening die al sinds 1997 wordt gehouden en die twee weken gaat duren. De kern wordt gevormd door de marine van Oekraïne en de Zesde Vloot van de VS. De NAVO is al vanaf het begin bij de oefeningen betrokken, maar nog nooit deden er zoveel landen mee. Dit jaar zijn bijvoorbeeld ook Japan en Zuid-Korea van de partij.

Rusland probeerde uit de Britse doortocht publicitair munt te slaan

Rusland beantwoordde het begin van Sea Breeze met een test van de paraatheid van de luchtafweer op de Krim, meldde Interfax dinsdag. Rusland oefende met 20 vliegtuigen en helikopters. Ook werd het luchtafweersysteem S-400 getest.

Sinds de Russische annexatie van het Oekraïense schiereiland Krim in 2014 zijn de betrekkingen tussen Moskou en het Westen stabiel slecht. Van tijd tot tijd flakkert de spanning op.

Territoriale wateren

Vorige week woensdag koerste de Britse HMS Defender van Odessa (Oekraïne) naar Batoemi (Georgië) en doorkruiste even de territoriale wateren van de Krim. Vanuit westerse optiek zijn dat Oekraïense wateren.

Rusland vatte de Britse doortocht op als provocatie en probeerde daar publicitair munt uit te slaan. Moskou maakte onmiddellijk bekend dat er waarschuwingsschoten gelost waren op het Britse schip en dat vliegtuigen bommen in het pad van de Defender hadden afgeworpen.

De Britse marine ontkende dat er waarschuwingsschoten waren gelost of bommen gegooid en onderstreepte dat de Defender zich conform internationale afspraken had gedragen. Uit de reportage van een BBC-verslaggever aan boord van het schip bleek dat de Russische krijgsmacht met schepen en vliegtuigen het Britse schip dicht was genaderd en dat er – op grote afstand – wel degelijk waarschuwingsschoten waren gelost.

De British Royal Navy marcheert aan dek van de HMS Defender.

Foto Yasil Gedenidze/Britse ambassade in Georgië/AFP

Het was de eerste keer dat een westers land op deze manier de annexatie van de Krim ter discussie stelde. Het is niet vreemd dat het een Brits schip was dat zo provocatief opereerde. Het VK heeft Rusland in zijn buitenlandstrategie dit voorjaar nog uitdrukkelijk als belangrijkste tegenstander aangewezen.

De Evertsen werd een dag later lastig gevallen terwijl het ver buiten de kust voer. Het Nederlandse fregat naderde de kust van de Krim die dag tot op 40 mijl.

Volgens de lezing van staatspersbureau Tass koerste de Evertsen in de richting van de Straat van Kertsj, de zeestraat die de Krim scheidt van Rusland. Na inzet van Russische vliegtuigen zou het Nederlandse schip rechtsomkeert hebben gemaakt, aldus de Russische lezing.

Vertrouwelijke documenten

De Brits-Russische kwestie kreeg afgelopen weekend een curieus vervolg toen bleek dat er vertrouwelijke documenten van de Britse marine waren gevonden bij een bushalte in Kent. Een deel van de stukken ging over dede eventuele aanwezigheid van Britse troepen in Afghanistan ná de beëindiging van de NAVO-operatie daar. Andere papieren gingen over te verwachten Russische reacties als een Brits schip dicht langs de Krim zou varen. Een voorbijganger vond de geheime documenten en speelde ze door aan de BBC.

De Britse marine wist uiteraard heel goed dat de route door Rusland als provocatie opgevat zou worden. De wapens op het dek van het schip waren daarom afgedekt met zeilen en de helikopter was in de hangar van het schip geparkeerd, aldus de documenten. De Britse militaire top had begin vorige week nog gediscussieerd over de missie die ‘Op Ditroite’ was gedoopt.

Op het hoofdkwartier van de Britse krijgsmacht in Northwood had men zich onder andere de vraag gesteld: „Wat weten we over een mogelijk ‘ontvangstcomité’”? Uit de documenten bleek dat men er rekening mee hield dat de overgang van een defensieve houding naar „operationele activiteit” zou leiden tot „regelmatigere interactie” met de Russische krijgsmacht.

Ceremonie ter gelegenheid van de aankomst van de HMS Defender in de haven van Batoemi.

Foto Irakli Gedenidze/Britse ambassade in Georgië/AFP

De Britten overwogen twee routes. Eén vlak langs de kust en een zuidelijkere op grote afstand van de kust. De onomstreden route werd afgewezen omdat Rusland het uitblijven van de provocatie zou kunnen uitleggen als zwakheid en/of als bewijs dat het VK de annexatie alsnog accepteerde.

HMS Defender en de Zr.Ms. Evertsen maken deel uit van de Carrier Strike Group 21, het vlootverband rond vliegdekschip HMS Queen Elizabeth dat op weg is naar Japan. De Defender en de Evertsen maakten zich halverwege vorige maand los uit het verband en bogen af naar de Zwarte Zee. Amerikaanse en Britse vliegtuigen voerden in de tussentijd vanaf de Queen Elizabeth gevechtsmissies uit boven Syrië en Irak in de strijd tegen IS, aldus de Britse marine. De Evertsen ligt sinds afgelopen weekend in Constanta, Roemenië. Het fregat neemt niet deel aan Sea Breeze en zal zich weer bij Britse verband voegen.