Advocaat Nancy Hollander (Jodie Foster) bijt zich vast in de zaak van Mohamedou Ould Slahi, in ‘The Mauritanian’.

Foto ANP

Interview

Jodie Foster: ‘Ik vermeed het onderwerp Guantánamo Bay misschien onbewust, zoals veel Amerikanen’

Film Jodie Foster (58) kreeg een Golden Globe voor haar rol van advocaat Nancy Hollander in ‘The Mauritanian’. Ze acteert nog maar spaarzaam, maar dit verhaal moest verteld worden, vindt ze.

Of ze dit jaar nog zal acteren? „Veel interessants dient zich niet aan. Ik zit hier gewoon af te wachten in mijn bubbel, net als iedereen.” Als ik Jodie Foster (58) medio januari een kwartiertje spreek via Zoom over haar speelfilm The Mauritanian, weet ze nog niet dat de rol van advocaat Nancy Hollander haar een Golden Globe voor beste vrouwelijke bijrol zal bezorgen. Die ze uitgelaten in ontvangst neemt op haar eigen sofa, knuffelend met haar partner Alexandra Hedison en haar hondje Ziggy.

Jodie Foster is in The Mauritanian een surrogaat voor de kijker. Als advocaat van de in Guantánamo Bay weggestopte terreurverdachte Mohamedou Ould Slahi is ze wantrouwig en sceptisch over diens onschuld. Niet dat schuld ertoe doet: iedereen heeft recht op een advocaat. Maar toch wel. Je pleit liever een onschuldig man vrij.

Foster zie je nog zelden acteren: slechts zeven rollen in tien jaar. Ze regisseerde wel afleveringen van Black Mirror en House of Cards, de boeiende flop The Beaver (2011) met haar in opspraak geraakte vriend Mel Gibson en de komische thriller Money Monster (2016), een bescheiden succes. Acteren deed ze al haar hele leven: als tweejarige in reclames, als zesjarige op televisie in The Doris Day Show. Beroemd werd Foster met haar vroegwijze, doordringende blik als kindprostituee Iris in Taxi Driver (1976); ze beleefde een trauma toen stalker John Hinckley in 1981 een aanslag pleegde op president Reagan om indruk op haar te maken. Na een studie letteren aan Yale maakte ze na wat magere jaren in 1988 een volwassen comeback in verkrachtingsdrama The Accused, waarvoor ze haar eerste Oscar kreeg. De tweede volgde in 1992 als FBI-agent Clarice Starling in The Silence of the Lambs.

Waarom ze wel voor deze rol ging? Advocaat Nancy Hollander verdedigde Mohamedou Ould Slahi, een glansrol van Tahar Rahim, die van 2003 tot 2016 zonder aanklacht of proces in Guantánamo Bay werd opgesloten en van alles opbiechtte na kennismaking met Donald Rumsfelds ‘extended interrogation methods’: stressposities, seksuele vernedering, slaapdeprivatie, mishandeling, waterboarden, bedreiging, een nepexecutie. Een militaire aanklager, vertolkt door Benedict Cumberbatch, weigerde op basis van die bekentenis een strafzaak te openen, waarna een impasse volgde tot Hollander in 2010 bij een Amerikaanse rechter zijn vrijlating afdwong. Die werd onder Obama tot oktober 2016 gerekt; met Trump in het zadel had Slahi nu nog in Guantánamo gezeten. Hij publiceerde in 2015 een lucide, optimistische bestseller: Guantánamo Diary.

De devote ingenieur Mohamedou Ould Slahi had de schijn wel tegen. Hij vocht in 1990 en 1992 tegen de communisten in Afghanistan, toen nog met Amerikaanse zegen. Brak naar eigen zeggen met Al-Qaeda, maar hield wel contact met een neef die spiritueel adviseur van Bin Laden was en duizenden dollars overmaakte voor een operatie van zijn vader – de neef brak met Al-Qaeda uit protest over 9/11. Drie betrokkenen bij de aanslag op de Twin Towers overnachtten ooit in Slahi’s appartement.

Waarom is Jodie Foster zo zeker van zijn onschuld? Want dat herhaalt zij in ons gesprek twee keer met nadruk. Foster: „Ik las het script, ik las zijn boek, maar je moet Mohamedou echt zelf ontmoeten. Een verbazingwekkende man, grappig, aardig, warm, kwetsbaar – in één woord briljant. Ik zit voor honderd procent in team-Mohamedou en vind dat zijn verhaal verteld moest worden. Zelfs in zijn zwartste, angstigste momenten verloor hij zijn menselijkheid niet, vertrouwde hij op zijn geloof, vergaf en vergat en had zelfs plezier. Zijn cipiers liepen met hem weg. Mohamedou is niet te breken. Dat vond ik heel inspirerend.”

Kende u zijn verhaal?

„Eerlijk gezegd: ik wist vrijwel niks over Guantánamo Bay. Ik vermeed het onderwerp misschien onbewust, zoals veel Amerikanen. Eigenlijk dacht ik dat Obama het kamp allang had gesloten. Dat had hij toch beloofd? Ik was totaal onwetend.”

Ook best teleurstellend toch? Dat Mohamedou onder Obama nog acht jaar in Guantánamo zat.

„De regering-Obama hield hem vast in de wetenschap dat er geen bewijs tegen hem was en hij zeer waarschijnlijk onschuldig was. Dat is ondenkbaar, verschrikkelijk. Je vermoedt dat het tactiek is: Obama had al na twee jaar rekening te houden met een Republikeins Congres. Toch zou het zijn regering sieren achteraf die fout toe te geven, al zie ik dat niet gebeuren.”

Lees hier de recensie van ‘The Mauritanian’

Na 9/11 pleitten tv-series als ‘24’ ronduit voor marteling, Bush’ ‘War on Terror’ genoot brede steun. Hoe stond u daar toen zelf in?

„Eerlijk gezegd was ik veel minder politiek bewust dan nu. 9/11 was schokkend, ik herinner me de paniek, de angst dat het opnieuw kon gebeuren. De regering moest alles uit de kast halen om complotten en aanslagen te verijdelen, maar stelde de grondwet in feite buiten werking om wraak te nemen. Die verleiding is groot bij zo’n dreiging, maar daarvoor hebben we nou juist een grondwet. De Amerikaanse geschiedenis kent meer uit angst geboren uitwassen. De segregatie na de afschaffing van de slavernij, de massale opsluiting van Japanse Amerikanen in de Tweede Wereldoorlog. De enige manier om daarvan te leren is er steeds op terug te komen.”

Nancy Hollander en Mohamedou bezochten u op de filmset van ‘The Mauritanian’ in Zuid-Afrika, las ik.

„Ze waren schattig samen, ze gingen als toeristen naar Robbeneiland en naar de pinguïns. Net een getrouwd oud stel, inclusief gekibbel. Mohamedou is namelijk altijd te laat, echt een dromer. Vaak blijft hij veel te lang ergens hangen om met mensen te kletsen.”

U speelt een bestaand, levend persoon. Dat doet u zelden.

„Zeg maar gerust nooit. Ik vermijd echte personen omdat ik niet van biopics hou. En bovendien: ik voel me beperkt als ik met mijn personage niet kan doen wat me nodig lijkt. Dat heb ik hier ook gedaan. Vooraf zei ik tegen de echte Nancy Hollander: sorry, dit wordt geen imitatie, mijn Nancy is veel gemener en pinniger dan jij bent. Ze vond het prima als de film dat nodig had. De echte Nancy is vrij stil en kalm, ze praat met zachte stem. Ze heeft een ijzeren wil, maar ze oogt zachtaardig.”

Waarom moest ze harder worden?

„Nancy had een spanningsboog nodig, een transformatie. Het contact met Mohamedou verandert haar. Dat was ook echt zo, denk ik. Maar ik moet dat zichtbaar maken voor het publiek. Weet je, Nancy Hollander verdedigt uit idealisme mensen die alom gehaat zijn, zeker 85 procent van haar cliënten maakte zich schuldig aan monsterlijke misdaden. Daar moet zij mee leven, dus bouwde ze een pantser op. Dat pantser heb ik dikker gemaakt dan bij de echte Nancy. Dat had de film nodig.”