Reportage

Nike-ontwerper Niek Pulles: ‘Ik krijg veel voor elkaar door te vertrouwen op mijn eigen weirdness’

Design Niek Pulles ontwerpt experimentele sneakers voor Nike. Auto’s zijn voor hem een bron van inspiratie.

Sculptuur van kunstenaar Erwin Wurm. Ontwerper Niek Pulles haalt inspiratie uit autodesign en crashes en 'kunstenaars die hier iets mee doen'.
Sculptuur van kunstenaar Erwin Wurm. Ontwerper Niek Pulles haalt inspiratie uit autodesign en crashes en 'kunstenaars die hier iets mee doen'. Foto Agentur Focus

Op zijn dertigste verjaardag kreeg de Nederlandse ontwerper Niek Pulles een telefoontje uit Amerika. „Zou je bereid zijn te verhuizen naar Portland, Oregon?” Aan de andere kant van de lijn: een recruiter van Nike. Kon hij diezelfde maand nog naar het hoofdkwartier van Nike vliegen voor een sollicitatiegesprek?

Tot dat moment had Pulles nooit gedacht aan een toekomst als designer van sneakers, al was hij van kinds af aan dol op de geur van nieuwe sportschoenen. Een oud-klasgenoot van de Design Academy die al langer bij Nike werkte, had het werk van Pulles daar laten zien. Dat er geen enkel ontwerp van een schoen bij zat, was geen probleem. De Amerikanen wilden de Nederlander hebben omdat hij begon op te vallen als een veelzijdige, originele ontwerper. Zo waren zijn Foamboys, met schuim beklede paspoppen, na een tentoonstelling in het Centraal Museum Utrecht opgepikt door het Japanse modemerk Comme des Garçons, dat de poppen neerzette in flagshipstores van New York tot Parijs.

Global Catalyst Creation, de afdeling van Nike waarvoor Niek Pulles vijf jaar geleden naar de Verenigde Staten verhuisde, is niet zomaar een ontwerpstudio. Ze zien zichzelf als een elite-eenheid, met als missie om sneakers te ontwerpen die maximaal van de gebaande paden afwijken. „Het is onze rol om voor een energie-injectie te zorgen”, zegt Pulles. Hij en zijn teamgenoten – er werken inmiddels veertig mensen, toen hij begon waren het er elf – ontwerpen schoenen die bij sneakerliefhebbers een woeste hebberigheid opwekken. Regelmatig gaan ze exclusieve samenwerkingen aan, collabs, met modelabels als Comme des Garçons en Sacai.

Op de dag van ons Zoomgesprek draagt Pulles de Nike Sacai collab, vertelt hij desgevraagd, in twee verschillende kleuren. Het wereldberoemde Nike logo, de swoosh, staat er dubbel op. „Ik krijg veel voor elkaar door gewoon te proberen en door te vertrouwen op mijn eigen weirdness”, zegt hij. Een radicaal idee voor een nieuwe sneaker brengt hij niet over in woorden, maar met een ruw prototype.

De druk om met originele ideeën te komen is hoog: elk kwartaal komen tien tot vijftien nieuwe modellen uit. Vanaf zijn eerste werkdag werkte Pulles mee aan schoenen die in productie gingen, terwijl hij tegelijkertijd op de interne ‘footwear university’ werd bijgeschoold. „Alsof je vliegt terwijl je nog aan het vliegtuig bouwt.” Hij leerde hoe je een buitenzool fabriceert en bezocht fabrieken in Azië om het productieproces te begrijpen.

Een sculptuur van kunstenaar Charles Ray. Ontwerper Niek Pulles haalt inspiratie uit autodesign en crashes en ‘kunstenaars die hier iets mee doen’.

Klooien met racefietsen

Pulles groeide op in een groot gezin, als de derde van zes jongens, in het Gelderse dorpje Valburg. Hij hield van straathockey en klooien met racefietsen. Met vriendjes uit de straat transformeerde hij zijn skelter tot steeds weer een ander extreem voertuig, van off-roader tot raceauto, met behulp van schoenen- en bananendozen. Op de middelbare school in Nijmegen was hij vooral goed in gym en tekenen. „Toevallig reden we op weg naar mijn oma in Eindhoven langs de Witte Dame, het gebouw van de Design Academy, waar een spandoek met ‘Open dag’ hing. Ik zag er een kleimodel van een futuristische auto. Het voelde alsof ik in de hemel was beland.” Het was toen nog zijn grote droom om auto-ontwerper te worden. Eenmaal op de academie hoorde hij dat je als beginner bij een automerk blij mag zijn als je meer mag ontwerpen dan een knop op het dashboard.

Wat is het toppunt van avant-garde bij een sneaker? Kijk naar de Nike Road Warrior, een van de ontwerpen waar Pulles aan meewerkte. Van opzij gezien lijkt de zool op de rupsband van een tank, waar de rest van de schoen op zweeft. De stof doet denken aan het zeil van een wedstrijdjacht, maar dan met de zachtheid van een sok. Veters zitten er niet aan, wel verstelbandjes die je je ook zou kunnen voorstellen op een ruimtepak. En dan heeft de Road Warrior ook nog eens een gespleten neus zoals een Japanse tabischoen. Kanye West, bedenker van de zeer gewilde Yeezy sneakerlijn (niet van Nike), twitterde dat hij een paar Road Warriors móést hebben. De vormen en materialen van zulke modellen komen op veel mensen nu nog over als raar of lelijk, maar je kunt erop rekenen dat die de komende jaren overspringen naar mainstream schoenen.

Nike/ANP

Experimentele sneakers worden gewoonlijk aangeboden in selecte winkels in een kleine oplage, bijvoorbeeld 5.000 stuks. Vaak zijn ze pijlsnel uitverkocht.

Er is een bizarre markt ontstaan waar zulke sneakers voor een veelvoud van de winkelprijs online opnieuw verkocht worden. De waarde van StockX, een resaleplatform voor sneakers, wordt geschat op meer dan drie miljard euro. „Het verbaast me elke keer als een schoen die nieuw verkocht is voor 150 euro een week later door een handelaar online voor het tienvoudige wordt aangeboden”, zegt Pulles. „Dat mensen een schoen als kunstobject of investering zien is fascinerend en ergens ook een compliment. Soms heb ik zelf ook de neiging een schoen niet te dragen omdat-ie té mooi is. Maar als ontwerpers proberen we ons daar zo min mogelijk mee bezig te houden.”

Het team van Pulles ontwerpt volgens vier zelf ontwikkelde principes: Improvise, Scavenge, Protect en Adapt (ISPA). Improvise gaat om nieuwe dingen uitproberen, zonder angst om te mislukken. Scavenge, moeilijk vertaalbaar in het Nederlands, denk aan strandjutten, draait om het inwinnen van informatie, het verzamelen van materialen en het openstaan voor invloeden van buitenaf.

Dat Pulles oorspronkelijk auto-ontwerper wilde worden, blijkt uit zijn inspiratiebronnen. Kort na zijn verhuizing naar Amerika keek hij op van de hoeveelheid autowrakken langs de weg. „Portlanders zijn niet de beste chauffeurs, je krijgt hier je rijbewijs bij wijze van spreken bij een Happy Meal.” Hij fotografeerde de kapotte auto’s die hij tegenkwam en organiseerde een expositie in een lokale galerie. Op zijn Instagram-account @niek.for.speed plaatst hij foto’s van auto’s en sneakers die elkaars dubbelganger zijn.

„Ik heb altijd al een fascinatie gehad voor auto design, crashes en kunstenaars die hier iets mee doen, zoals John Chamberlain. Er zit een bijzondere schoonheid in de onverwachte nieuwe vormen die ontstaan bij een botsing. Materiaal dat normaal onzichtbaar is, wordt ineens naar buiten gekeerd. Ik zie hierin een nieuwe vormentaal die ik kan gebruiken bij het ontwerp van een sneaker.”

Bij een van zijn ontwerpen in samenwerking met een modemerk, de Nike Air Max 95 Comme des Garçons, is het schuim dat normaal binnen verstopt zit aan de buitenkant zichtbaar en zijn de randen van de stof met opzet rafelig. „Als iets mijn handelsmerk is dan is het wel het rauwe.”

Gonzo tank uit de film Mad Max: Fury Road , een inspiratiebron voor Niek Pulles.

Het derde ontwerp-principe, Protect, gaat om het beschermen van het menselijk lichaam – een schoen moet tenslotte comfortabel en functioneel zijn – én van de natuur. Je kunt niet bezig zijn met de schoen van de toekomst zonder te zoeken naar hernieuwbare materialen en duurzame productietechnieken. De laatste letter van ISPA staat voor Adapt, en staat voor het aanpassen aan veranderende omstandigheden. „In onze collectie die vorige zomer uitkwam, waarvan de ontwikkeling ruim twee jaar eerder al begon, was de leidende gedachte: state of emergency. Het ontwerpteam stelde zich een toekomst voor waarin materialen schaars zijn, en het dus noodzakelijk is dingen te repareren.” Dit zie je bijvoorbeeld terug in het model ISPA React. Deze asymmetrische schoen lijkt geconstrueerd met tape en is geïnspireerd door noodreparaties aan de Apollo 13 ruimtecapsule.

Design Museum

Op de tentoonstelling Sneakers Unboxed in het Design Museum in Londen, pronken zes schoenen waar Pulles aan gewerkt heeft, waaronder de Road Warrior, als hoogtepunten van 21ste-eeuws sneakerdesign. De Britse Vogue noemt de expositie al een ‘post-lockdown must-see’.

Een video van Nike die draait op de expositie licht een tipje van de sluier op van spannende innovaties. Biocentric design, waarbij de productiekracht van de natuur zelf wordt gebruikt, is misschien wel het spannendste gebied. Je nieuwe schoenen bestaan straks wellicht gedeeltelijk uit mycelium, een netwerk van schimmeldraden, ook bekend als zwamvlok. Of materiaal dat is gevlochten met garen gemaakt door algen. Ons idee van wat een begeerlijke sneaker is, zal door Pulles en zijn collega’s weer worden opgerekt.

Sneakers Unboxed: Studio to Street is t/m 24 oktober te zien in het Design Museum in Londen.