Analyse

Positief advies Gezondheidsraad maakt weg vrij voor vaccineren tieners

Vaccinatie tieners Lang was er discussie over of tieners zelf baat hebben bij vaccinatie tegen corona. Ja, zegt de Gezondheidsraad nu, in een advies dat minister De Jonge sterkt in zijn voornemen ook deze groep in te enten.

Vaccinatie in de Jaarbeurs in Utrecht, op 25 juni. Omdat op die dag veel jongeren zich lieten vaccineren met het Janssenvaccin, waren er twee dj’s ingehuurd.
Vaccinatie in de Jaarbeurs in Utrecht, op 25 juni. Omdat op die dag veel jongeren zich lieten vaccineren met het Janssenvaccin, waren er twee dj’s ingehuurd. Foto Bram Petraeus

Van een omstreden idee naar een bijna uitgemaakte zaak. De vraag of ook gezonde tieners tegen het coronavirus moeten worden gevaccineerd maakt al weken fel maatschappelijk debat los, maar de discussie lijkt nu beslecht. De Gezondheidsraad kwam dinsdag met een uitgesproken positief advies. Dat is goed nieuws voor demissionair minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA), die zich al eerder voorstander toonde. Hij neemt pas deze woensdag officieel zijn besluit, maar het is zo goed als zeker dat de ruim een miljoen 12- tot en met 17-jarigen die dat willen zich later deze zomer kunnen melden in de prikcentra.

Waar veel andere Europese landen al besloten tieners te vaccineren, nam Nederland de tijd voor een fundamenteel debat. In de medische wereld wordt door sommigen getwijfeld aan het nut van het vaccin voor kinderen zelf, omdat zij vaak niet erg ziek worden van het coronavirus. De kinderartsen waren eerst tegen, maar zijn inmiddels voor. Een ander vraagstuk/dilemma was: is het ethisch te verantwoorden om tieners te vaccineren als niet genoeg volwassenen dat willen doen, om zo toch een hogere vaccinatiegraad te bereiken?

Lees ook: De Gezondheidsraad laat zich niet opjagen, ook niet tijdens een pandemie

Minister De Jonge legde vorige week in een Kamerdebat vooral de nadruk op dat epidemiologische argument van groepsimmuniteit. Hij zag ook een ander belang voor tieners zelf: als zij ingeënt zijn, is er minder virusverspreiding op scholen. Dan hoeft niet meer gerouleerd te worden met halve klassen die naar school mogen en is de kans kleiner dat kinderen of zelfs hele klassen in quarantaine moeten.

Onderzoek van I&O Research liet eerder deze maand zien dat een behoorlijke groep ouders desondanks twijfelt: vier op de tien ouders twijfelen of ze hun kind het vaccin zouden aanraden. Deze ouders hebben vooral zorgen over mogelijk onbekende bijwerkingen van het vaccin op de lange termijn. 16- en 17-jarigen mogen overigens helemaal zelf beslissen over vaccinatie. Bij 12- tot 15-jarigen moet dat in overleg met de ouders, maar kan de mening van het kind de doorslag geven.

Langdurige klachten

De Gezondheidsraad stelt nu dat vaccinatie medisch gezien „in zekere mate” ook in het belang van tieners zelf is. Hoewel de raad zegt dat veel kinderen slechts milde klachten krijgen, wordt een kleine groep wel ernstig ziek: er waren afgelopen jaar zo’n honderd ziekenhuisopnames in de groep 13 tot 17 jaar. Minderjarigen met Covid-19 lopen ook kans op een ernstige ontstekingsreactie (MIS-C) en een nog onbekend deel houdt langdurige klachten aan de infectie over (Long Covid).

Het Pfizer-vaccin kan bij tieners ook bijwerkingen geven, erkent de Gezondheidsraad. Die zijn veelal mild en na een paar dagen weer voorbij. Naar een ernstige bijwerking, een ontsteking van de hartspier, doet het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) nog onderzoek. Maar deze mogelijke bijwerking is zeer zeldzaam, verloopt „doorgaans mild en gaat vanzelf over”, zegt voorzitter van de Gezondheidsraad Bart-Jan Kullberg.

Kullberg noemt de nut-risicoverhouding van het vaccin voor tieners „gunstig”. Hij erkent dat het niet helemaal zeker is of het Pfizer-vaccin op lange termijn nog onbekende bijwerkingen kan hebben, maar zegt dat dit evengoed voor volwassenen geldt en dat het überhaupt niet vaak voorkomt. „Er zijn wereldwijd al honderden miljoenen vaccins toegediend. Dat er pas veel later nieuwe bijwerkingen bekend worden is zeldzaam.”

Lees hier nog drie vragen over het vaccineren van tieners

De Gezondheidsraad ziet ook veel „indirecte gezondheidswinst” voor tieners door vaccinatie. De lockdowns en coronamaatregelen, waaronder de scholensluitingen, hebben juist jongeren hard geraakt en tot een toename van kindermishandeling en leerachterstanden geleid. Kullberg zegt dat de raad dit „zwaar heeft meegewogen” en dat vaccinatie er hopelijk aan kan bijdragen dat er dit najaar niet opnieuw veel maatregelen hoeven te worden genomen die „de mentale gezondheid van tieners beïnvloeden”.

Indammen volgende golf

Als laatste, maar niet als doorslaggevend argument, ziet de Gezondheidsraad ook het voordeel van een hogere vaccinatiegraad. Het RIVM heeft berekend dat het inenten van tieners epidemiologisch gezien grote voordelen biedt. Zo zou het reproductiegetal deze winter 20 tot 35 procent lager kunnen zijn, terwijl het zonder het vaccineren van tieners boven de 1 zou kunnen uitkomen, wat betekent dat de epidemie weer groeit. Tieners kunnen „bijdragen aan het indammen van een volgende golf in de winter”, schrijft de Gezondheidsraad. Hen vaccineren zou tot duizend ziekenhuisopnames kunnen voorkomen.

Kinderarts en epidemioloog Patricia Bruijning ziet het belang van een hogere vaccinatiegraad. Hoewel 85 procent van de 18-plussers zegt zich te willen vaccineren, werkt het vaccin bij een deel niet optimaal. Zonder het prikken van tieners zou Nederland volgens Brujning daardoor uitkomen op ongeveer 75 procent groepsimmuniteit, mét tieners tegen de 80 procent. „We halen het niet als we alleen volwassenen zouden vaccineren.” Onbeschermde tieners die samenkomen op scholen geeft een extra risico, zeker met de meer besmettelijke Delta-variant. „Dat werkt voor de verspreiding als een motortje.”

Met het ronduit positieve advies van de Gezondheidsraad staat vrijwel niets De Jonge nog in de weg tieners aan het vaccinatieprogramma toe te voegen. Een ruime Kamermeerderheid steunt zijn idee, de meeste fracties benadrukken dat vaccinatie ook voor deze groep vrijwillig is en voordelen biedt. Wel zijn een aantal partijen kritischer op het vaccineren van kinderen dan bij volwassenen het geval was. Zo is PVV-leider Geert Wilders niet tegen vaccinatie, maar diende hij samen met Denk dinsdag een motie in om tieners niet actief uit te nodigen. De motie kreeg steun van een rechts-conservatieve coalitie van FVD, JA21, de BoerBurgerBeweging, de groep-Van Haga, SGP en de ChristenUnie.

De Jonge maakt zijn besluit dat tieners het vaccin ook kunnen nemen naar verwachting deze woensdag bekend. Waar de minister adviezen van de Gezondheidsraad meestal op dezelfde dag overnam, zegt een woordvoerder nu dat De Jonge het zorgvuldige werk van de raad „recht wil doen” en het advies eerst goed wil lezen. Het lijkt een boodschap aan bezorgde ouders: we nemen uw zorgen echt wel serieus.