Boven: een man wordt geprikt in Taiwan. Onder: social distancing in de wachtrij voor een vaccinatieloccatie.

Foto’s Ann Wang / Reuters

Interview

Taiwan schippert in geopolitiek machtsspel naar vaccins: ‘Het is een treurig verhaal’

Chen Chien-jen China blokkeert en Amerika doneert: vaccins zijn geopolitiek, weet Taiwans oud-vicepresident en tevens epidemioloog Chen Chien-jen.

„Het is een treurig verhaal,” zegt de Taiwanese epidemioloog Chen Chien-jen via Skype over de vaccinsituatie aldaar. „Vanwege de politieke situatie van Taiwan móéten we zo onafhankelijk mogelijk opereren, ook al zouden we nog zo graag deelnemen aan een internationale samenwerking. Geen enkel land kan de strijd tegen het virus alleen aan – ook Taiwan niet.”

Chen is eraan gewend om epidemieën met zowel wetenschappelijke als politieke blik te bezien. Hij is Taiwans belangrijkste epidemioloog. Daarnaast was hij tot vorig jaar vicepresident van Taiwan. Dat eiland vormt in de praktijk een zelfbestuurde democratie, maar China ziet het als een afvallige provincie. Daarom kan Taiwan bijvoorbeeld geen lid worden van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO).

Lange tijd kon Taiwan het prima alleen af in de strijd tegen corona. Chen speelde een sleutelrol in dat succes. Zijn politieke loopbaan begon in 2003, toen hem op het hoogtepunt van de SARS-crisis werd gevraagd minister van Volksgezondheid te worden. Tijdens SARS ervoer Taiwan hoe kwetsbaar het was doordat het grotendeels werd buitengesloten van WHO-vergaderingen.

Nadien besteedde Chen jaren aan het verhogen van Taiwans pandemieparaatheid. Hij zorgde dat een nieuw Centrum voor Epidemiebestrijding werd opgericht, en dat er wetgeving kwam die het de overheid makkelijker maakte om bij een gezondheidscrisis grensbeleid te wijzigen of burgers onder verplichte quarantaine te plaatsen. Dankzij deze uitzonderlijke pandemieparaatheid kwam het eiland praktisch ongeschonden door het eerste jaar van de coronacrisis heen.

Lees ook dit artikel: Snel maar heel erg streng – zo damde Taiwan het virus in

Achilleshiel

Mei vorig jaar liep Chens termijn als vicepresident af, en keerde hij terug naar het lab. Daar werkt ‘grote broer Jen’, zoals de Taiwanezen hem liefkozend noemen, nu mee aan het onderzoek naar lokale coronavaccins. „Al vanaf het begin hebben we gezegd dat er in de coronabestrijding twee fases zijn,” aldus Chen. „Je moet de transmissie van het virus onderbreken, en je moet zorgen dat je groepsimmuniteit opbouwt met behulp van vaccins.”

Juist die vaccins vormen nu Taiwans achilleshiel. Begin mei beleefde de eilandstaat zijn eerste grote corona-uitbraak. Op het hoogtepunt van de golf telde Taiwan dagelijks ongeveer vijfhonderd besmettingen op 23,5 miljoen inwoners. Internationaal gezien is dat niet per se veel, maar in Taiwan is nog maar 5 procent van de bevolking gevaccineerd, en een vaccintekort kan nog maanden duren. Weliswaar heeft een lockdown het aantal besmettingen inmiddels teruggedrongen, maar de vaststelling van de Deltavariant op het eiland maakt dat de zorgen groot blijven. „Vaccineren vormt de enige uitweg”, benadrukt Chen.

Maar er zijn niet genoeg vaccins. Taiwan had orders voor vijftien miljoen doses AstraZeneca en Moderna uitstaan, maar de levering daarvan is vertraagd door de zware uitbraken in India en Thailand. En dan is er de „politieke bemoeienis” zoals Chen het noemt. Toen begin juni de kritiek op president Tsai Ing-wen wegens de vaccintekorten aanzwol, verklaarde ze dat China een order van vijf miljoen Pfizervaccins had gedwarsboomd. De Chinese overheid ontkent.

Geen enkel land kan de strijd tegen het virus alleen aan – ook Taiwan niet

Ook reageerde Beijing geïrriteerd op vaccindonaties aan Taiwan door de Verenigde Staten en Japan. Een Japanse gift van 1,2 miljoen vaccins werd getypeerd als „bemoeienis met China’s interne aangelegenheden”.

Tot slot claimt het Chinese bedrijf Fosun de distributierechten voor Pfizer-vaccins in de hele ‘Chinese regio’ – inclusief Taiwan dus. Uit peilingen blijkt dat iets meer dan de helft van de Taiwanezen de aankoop van Pfizer-vaccins steunt zolang China alleen de distributie doet, en niet ook de productie. Vooralsnog weigert president Tsai die koop aan te gaan.

Een coronavaccin van AstraZeneca wordt op 25 juni toegediend in Tapei tijdens een evenement voor inenting van ouderen bij de stadion. Foto Ann Wong / Reuters

In Taiwan steeg de politieke temperatuur over dit alles de afgelopen weken snel. De oppositiepartij, die nauwere banden met China nastreeft, beticht Tsai ervan dat ze politieke belangen boven de volksgezondheid stelt door de aankoop van Fosuns Pfizer-vaccins te weigeren.

De vraag blijft ook of Taiwan niet simpelweg te laat was met de aanschaf van vaccins. Landen als Singapore en Israël waren bereid om snel veel geld op tafel te leggen om vaccins sneller in huis te hebben. Met de kennis van nu, zegt Chen, was dat misschien beter geweest. „Maar omdat wij in Taiwan altijd het risico lopen op politieke inmenging, hebben we besloten om te investeren in de ontwikkeling van onze eigen vaccins.”

Niet machteloos tegenover China

Chen hoopt dat twee van die Taiwanese vaccins binnenkort goedgekeurd worden door de Taiwanese medisch toezichthouder, en vervolgens ook door internationale toezichthouders. Hij is zo enthousiast over deze vaccins dat hij zich enkele minuten verliest in een wetenschappelijke lofzang op innovatieve methodes om de immuunrespons van vaccins te meten, waarna hij zich herpakt en zich excuseert voor zijn professorale uitspatting. Hoe dan ook, zo benadrukt hij, is de goedkeuring niet aan hem: „De Taiwanese FDA zal de uiteindelijke beslissing nemen. De vaccins zullen op zijn vroegst eind juli beschikbaar zijn.”

Chen en zijn vrouw waren zelf proefpersoon. Chen verklaarde op tv „geen sterke bijwerkingen” te hebben ervaren, al wisten ze niet of ze het vaccin of een placebo kregen. Of hij de Taiwanezen daarmee heeft kunnen overtuigen, is niet zeker. De oppositiepartij twijfelt openlijk aan de kwaliteit van de versnelde goedkeuringsprocedure die de producenten willen aanvragen. Volgens peilingen is het Taiwanese vaccin inmiddels minder populair dan het ‘Chinese’ Pfizer-vaccin.

De druk om met China in zee te gaan, nam afgelopen weekend echter weer af, omdat Amerika besloot om de vaccindonatie op te hogen naar 2,5 miljoen doses. Daarnaast besloot de Taiwanese overheid om de Taiwanese bedrijven Foxconn en TSMC toe te staan Pfizer-vaccins van de Duitse fabrikant te kopen. Foxconn speelt een sleutelrol in de productie van iPhones, en TSMC levert chips die essentieel zijn voor de wereldwijde auto-industrie. De twee partijen hopen als tussenhandelaren 10 miljoen doses aan te kunnen kopen voor de Taiwanese bevolking. De deals tonen dat Taiwan niet machteloos staat tegenover China’s ‘vaccindiplomatie’, maar ze laten anderzijds evenzeer zien hoe afhankelijk Taiwan in tijden van crisis is van zijn geopolitieke partners.

De epidemioloog in Chen Chien-jen blijft onderwijl benadrukken dat geopolitiek geen rol zou moeten spelen in een pandemie. „Als mensen in de rest van de wereld niet ingeënt zijn, kan er zomaar een variant ontstaan die resistent is tegen vaccins. Dan kunnen we ook hier in Taiwan weer opnieuw beginnen.”

Lees ook deze reportage over de voortvarende corona-aanpak in Singapore: Op het werk of in de sportschool: Singapore controleert iedereen