Reportage

Via de fabriek krijgen Indonesiërs sneller een vaccin

Private vaccinaties In Indonesië schiet de inentingscampagne nog niet erg op. Veel bedrijven laten hun personeel daarom op eigen kosten prikken.

„Ik ben gevaccineerd." Werknemers van de Toyotafabriek bij Jakarta laten zich fotograferen na hun coronaprik. Het bedrijf laat zijn 7.000 werknemers en familieleden vaccineren, in totaal zo’n 16.000 mensen.
„Ik ben gevaccineerd." Werknemers van de Toyotafabriek bij Jakarta laten zich fotograferen na hun coronaprik. Het bedrijf laat zijn 7.000 werknemers en familieleden vaccineren, in totaal zo’n 16.000 mensen. Foto Annemarie Kas

Trots houden de werknemers van Toyota hun certificaat omhoog bij de selfieplek na het vaccineren. „Ik ben gevaccineerd”, staat in grote letters op het spandoek, en: „Herstel van gezondheid, groeiende economie.” De autofabrikant betaalt de vaccinaties van hun werknemers: zo’n 900.000 roepia voor twee prikken, omgerekend ongeveer 53 euro.

Toyota heeft er speciaal een hal voor ingericht op hun grote fabrieksterrein ten oosten van hoofdstad Jakarta. Op deze zaterdagochtend zitten vooral mannelijke werknemers in de rij voor hun eerste prik – in het weekend, zodat het productieproces geen vertraging oploopt.

Later kunnen ook familieleden en ondersteunend personeel langskomen, vertelt manager personeelsbeleid I Made Surya: „Als we alleen onze eigen mensen laten inenten en hun omgeving niet, lopen ze alsnog risico. We hebben ongeveer 16.000 namen op onze lijst.” Terwijl Toyota hier zo’n 7.000 werknemers in dienst heeft.

Indonesië is een van de weinige landen wereldwijd waar een privaat vaccinatieprogramma voor corona op gang is gekomen. Gotong royong heet die campagne, dat betekent zoveel als onderlinge samenwerking, solidariteit in tijden van nood. En het is een populair programma: bijna 30.000 bedrijven hebben zich geregistreerd, waarmee in totaal 10,5 miljoen werknemers en hun familieleden een vaccinatie zouden kunnen krijgen. Grote multinationals – Toyota, Unilever – regelen de logistiek zelf, werknemers van kleine bedrijven kunnen naar een centrale prikplek komen.

Alle werknemers hebben een door Toyota ontwikkelde corona-app op hun telefoon

Muhammad Tanuri is als nummer 62 aan de beurt voor een prik vanmorgen. Hij hangt in de fabriek alle rechterdeuren in de Toyota Innova’s en Fortuners. Elke twee minuten een nieuwe deur, zo staat de lopende band afgesteld. Tanuri heeft geen moment getwijfeld of hij het vaccin zou nemen als hij de kans kreeg: „Het is het gesprek van de dag bij ons. ‘Heb jij ’m al, wanneer ben jij aan de beurt?’”

Hoe dan ook heeft Toyota strikte regels om onderlinge besmetting met het coronavirus tegen te gaan, vertelt Tanuri. Medewerkers moeten per shift een paar keer van mondkapje wisselen – voor de ochtendshift zijn de mondkapjes blauw, in de middag zijn ze zwart. De zitjes waar ze pauze houden zijn op naam ingedeeld, met schotjes ertussen. Praten mogen ze niet tijdens hun pauze.

De maatregel die het verst gaat: alle werknemers hebben een door Toyota ontworpen applicatie op hun telefoon die hun locatie bijhoudt en ziet bij wie ze in de buurt zijn geweest, om het traceren van besmette werknemers makkelijker te maken. De vraag naar auto’s daalde vorig jaar sterk, vertelt manager I Made Surya, met zo’n 30 procent. Maar met hun maatregelen – „we zijn strenger dan de overheid” – hebben ze wel hun ziekteverzuim beperkt weten te houden.

De belangstelling voor de prikken overstijgt voorlopig nog het aanbod. In de eerste ronde kreeg Toyota 3.000 doses van het Chinese vaccin Sinopharm. Foto Annemarie Kas

‘Toyota is ons rijstveld’

Stelt Toyota de vaccinatie verplicht voor werknemers? Volgens manager Surya niet, al heeft werknemer Muhammad Tanuri die indruk wel: „Ja, voor zover ik weet is het verplicht. Als je niet meedoet, waar ga je dan je geld verdienen? Ik zie Toyota als ons rijstveld. Maar het maakt niet echt uit of het verplicht is of niet, iedereen is toch enthousiast.” Er zijn voorlopig meer gegadigden dan vaccins: Toyota kreeg in de eerste ronde pas 3.000 vaccins, van de Chinese fabrikant Sinopharm.

De Indonesische kamer van koophandel heeft de private campagne opgezet om de regering te helpen sneller in de buurt van groepsimmuniteit te komen. Een enorme operatie: voor maart volgend jaar zouden 181,5 miljoen van de 270 miljoen Indonesiërs gevaccineerd moeten zijn, zo’n tweederde van de bevolking. Daar levert de private campagne dus een relatief bescheiden bijdrage aan. Op het moment hebben ruim 26 miljoen inwoners een eerste prik gehad, 13 miljoen zijn volledig gevaccineerd.

In het begin kreeg de overheid ook kritiek op het plan: zo’n private actie zou de ongelijkheid tussen inwoners maar vergroten. Er zou een gat ontstaan tussen hen die het kunnen betalen om de rij over te slaan en hen die daar het geld niet voor hebben. Gaandeweg zijn die geluiden verstomd omdat bedrijven verplicht werden de vaccins te betalen – en omdat de ‘gewone’ vaccinatiecampagne lang niet zo opschiet als de overheid had gehoopt. Al is een bedrag van 53 euro per persoon voor veel ondernemers uit het midden- en kleinbedrijf alsnog te veel om aan de private campagne te kunnen meedoen.

Lees ook Marktverkopers in Jakarta moeten kiezen tussen boete of ongewenste prik

In Indonesië en zeker in hoofdstad en economisch zwaartepunt Jakarta hebben naast ouderen en medisch personeel vrij snel andere groepen prioriteit gekregen bij het prikken: taxichauffeurs, journalisten, leraren en werknemers in de toerismesector. President Joko Widodo wil de economische impact van de coronacrisis zoveel mogelijk beperken. Gelijk heeft hij, zegt Toyota-werknemer Muhammad Tanuri. Hij ziet ook geen tegenstelling in de keuze tussen gezondheid en economie: „Ze zijn allebei belangrijk. Door gotong royong krijgen gewoon meer mensen sneller de kans om gevaccineerd te worden.”