Reportage

Het Nederlands elftal gaat knock-out bij de eerste tegenslag

Nederland-Tsjechië Het Nederlands elftal werd in de achtste finale uitgeschakeld door Tsjechië. Het is een EK om snel te vergeten, voor publiek én spelers.

Het Nederlands elftal treurt om de uitschakeling op het EK na de 2-0 nederlaag tegen Tsjechië in de achtste finale
Het Nederlands elftal treurt om de uitschakeling op het EK na de 2-0 nederlaag tegen Tsjechië in de achtste finale Darko Bandic/Reuters

Ze horen 58.000 man zingen, schreeuwen, stampen in de Puskas Arena. De spelerstunnel trilt er een beetje van. Een vol stadion – dat is lang geleden. Georginio Wijnaldum komt de catacomben in. Alle Oranjespelers staan er al. Eén voor één geeft hij ze een high five, een knuffel, een kus. Memphis Depay staat achteraan. Hun handen knallen in elkaar, de bovenlichamen stoten elkaar even aan. Een knikje. Ze kijken elkaar aan, de verlegen aanvoerder en de extravagante aanvaller. De leiders van dit Nederlands elftal. Ze zijn gewend dat ze Oranje op sleeptouw nemen, redden soms. Maar dat kan niet altijd.

Dit EK willen zij het Nederlands elftal dragen en in de poulefase lieten ze zien hoe. Depay scoorde twee keer, Wijnaldum driemaal – twee keer op aangeven van Depay. Maar in de knock-outwedstrijden moet het gebeuren, zoals zondagavond tegen Tsjechië. Die ploeg heeft zich ingesteld op het tweetal, dat door Ronald Koeman in 2018 dicht bij elkaar in het veld werd gezet en sindsdien bij meer dan driekwart van de Oranje-goals een rol speelde als aangever of afmaker.

Moeizaam gaat het. In de eerste helft staan ze vaak vast, weinig kans om zich aan hun mandekkers te onttrekken. Hun blikken zoeken elkaar soms. Ze hebben weinig tekst nodig. Korte handgebaren, soms een woord. Depay die met zijn arm een boogje beschrijft in de lucht, Wijnaldum snapt het meteen. Er moet ruimte gemaakt worden. Alleen lukt dat steeds maar niet. Voor rust: geen schot op doel van het Nederlands elftal.

Depay is zo’n speler van alles of niets. Vlak na rust krijgt hij een bal rond de middenlijn. Er is ruimte, maar hij worstelt met de bal en verliest hem. Zo ging het vaker dit EK. Ondanks zijn goals krijgt Depay kritiek. Wijnaldum helpt waar hij kan, door loopacties te maken en ruimte te creëren, maar tot uitgespeelde mogelijkheden komt Nederland nauwelijks.

Kort na rust. Ineens weer die ándere Depay. Een hakballetje, zó verfijnd. Donyell Malen is weg. Hij stuift door de verdediging, maar zijn passeeractie rond de keeper mislukt. In de tegenaanval gaat het mis. Matthijs de Ligt glijdt uit, grijpt naar de bal met zijn hand en krijgt rood, na ingrijpen van de VAR. Tactische wissel: Malen eruit, Memphis alleen in de spits met Quincy Promes en Denzel Dumfries op de flanken.

Onrust in de ploeg

Ze vinden elkaar niet meer, de spelers van Frank de Boer. Onwennig met tien man. Er sluipt onrust in de ploeg. Rustig, rustig, gebaart keeper Maarten Stekelenburg. Frenkie de Jong klapt in zijn handen. Wijnaldum is niet het type van het grote motivatiegebaar. Depay staat te ver weg om de rest op te peppen.

Het is zo’n wedstrijd waarin je voelt dat het misgaat voor Oranje. Minuut 68. Thomás Kalas werkt een voorzet terug. De organisatie is volledig weg. Tomás Holes kopt binnen. Dolblije Tsjechen. Wout Weghorst komt erin, plan B, hij moet het Nederlands elftal redden. Maar Oranje is verdedigend altijd kwetsbaar geweest, zelfs Noord-Macedonië kreeg in het groepsduel flinke kansen. De spelers en De Boer bagatelliseerden dat altijd, maar sinds Nederland met tien man speelt wordt het duidelijker dan ooit. Tien minuten voor tijd grijpt Wijnaldum slap in bij een duel op het middenveld. Voorzet. Doelpunt Patrik Schick.

De uitgelaten Oranje-stemming verdwijnt. Met duizenden in de mars naar het stadion, dat was het hoogtepunt. De Boer blijft coachen, maar in de 83ste minuut slaat hij zijn armen over elkaar. Hij weet: dit was het. Oranje is bij de eerste tegenslag, de rode kaart van De Ligt, omver geblazen en komt ook in de tweede helft niet tot een schot op doel.

Zaterdagmiddag sprak De Boer nog over het grote doel. EK-winnaar worden. Een rondvaart door de Amsterdamse grachten. Vlak voor de wedstrijd vertelde hij hoe gretig de spelers waren. Vijf minuten voor de wedstrijdbespreking stonden ze al beneden in het hotel. Ze hadden er zin in.

Ruud van Nistelrooij, assistent-coach, vertelde deze week wat een fijne groep dit Nederlands elftal is. Dat ze veel met elkaar optrokken, spelletjes deden, zonder de verstikkende hiërarchie die vroeger weleens bij het Nederlands elftal leefde. Mentaal waren ze klaar voor grote successen, maar kwalitatief is het onvoldoende gebleken. Een stugge tegenstander, Tsjechië, bleek eerst degelijk genoeg om Oranje te neutraliseren. Toen De Ligt eraf moest, veranderde de stugge ploeg in een woeste wesp, die twee keer stak en eigenlijk eenvoudig overwon.

Frank de Boer is even gaan zitten, de laatste minuten van dit toernooi. Dat deed hij niet eerder. Hij is een coach die altijd in zijn vak staat, meebewegend met het spel. Nu zet hij zijn handen in de zij. Wijnaldum sluit zijn ogen even bij een dood spelmoment. Depay sprint nog een keer op een onmogelijke bal en laat dan zijn hoofd zakken. Zelfs Dumfries kan het niet meer opbrengen om mee terug te sprinten.

Zwakke groep C

Na het laatste fluitsignaal loopt De Boer het veld in. Hij ziet Depay, maar buigt af, hij loopt niet naar De Ligt. Zijn spelers hebben genoeg aan zichzelf nu de Tsjechen verderop feestvieren met het publiek. Dan loopt De Boer toch naar zijn mannen. Neemt ze mee naar het publiek. Een hand, een knuffel.

Alles is nu snel vergeten. De heldenrol van Dumfries in de groepsfase. De ontspannen indruk die De Boer maakte. De prettige sfeer in het team. De ‘goede kant van het schema’.

Een EK is het geworden van een team dat de zwakke Groep C makkelijk doorkwam, maar nooit sprankelde. Dat nooit helemaal gewend leek te raken aan de speelwijze met vijf verdedigers, drie middenvelders en twee aanvallers. Dat bij de eerste tegenslag tegen de vlakte sloeg en tegen Tsjechië leed aan een niet te controleren vorm van onmacht. Dit team zal vernietigende kritiek krijgen en het EK zondagavond, op de vlucht terug naar Amsterdam, het liefst al meteen willen vergeten.