Reportage

Boeren in zuidwesten VS ‘knijpen de natuur leeg als een ketchupfles’

Droogte in New Mexico Het zuidwesten van de VS wordt geplaagd door extreme hitte en droogte. Landbouwers verergeren de crisis door grondwater van steeds grotere diepte te pompen.

Een bootje op het water nabij de Elephant Butte-dam in New Mexico. Het waterpeil van eerdere jaren is te zien op de rotsen.
Een bootje op het water nabij de Elephant Butte-dam in New Mexico. Het waterpeil van eerdere jaren is te zien op de rotsen. Foto Paul Ratje

Begin mei was de aarde al kurkdroog rond Las Cruces, New Mexico. De koeien stonden in de brandende zon op geblakerde stukken land naast de snelweg te wachten tot het hooi werd gebracht. De Rio Grande kronkelde als een zandpad van noord naar zuid.

Bijenhouders Gordon en Laura Solberg zeiden toen al: dit wordt een hete zomer. Ze stonden op de zaterdagse boerenmarkt in Las Cruces, tegenover de kraam van Amish die hennepthee, kruiden en jams verkochten. Gordon Solberg, een zeventiger, had als astronoom de weerpatronen op Jupiter bestudeerd voordat hij in 1970 neerstreek in New Mexico en daar zijn „hoofd brak” over hoe hij duurzaam kon leven. Laura rekende af met een meisje met een bijen-T-shirt dat vier plastic berenpotjes met ‘Valley Blend’-honing kocht. Het was ruim 30 graden, een droge wind veegde het stof over het plein.

In mei stond Solberg in zijn blauwe T-shirt en shorts nog in de middag te werken rond hun wat lager gelegen huis aan de North Valley Drive, de weg naar chilihoofdstad Hatch. Nu moet hij om tien uur ’s ochtends al stoppen. Te warm. „En we hebben niet eens het record van deze streek gebroken. Dat ligt op ruim 44 graden. Nu is het meestal zo’n 40 graden.”

Gordon en Laura Solberg met hun ‘Valley Blend’-honing.

Foto Paul Ratje

Het hele zuidwesten van de Verenigde Staten zucht al maanden onder een uitzonderlijke hitte en droogte – hoewel het woord ‘uitzonderlijk’ zo langzamerhand aan betekenis verliest: de hete en droge jaren volgen elkaar nu snel op, liet het landbouwministerie van New Mexico in november zien in een videovergadering van experts. Zij voorspelden toen dat dit jaar 66 procent van de staat te maken zou krijgen met ‘extreme’ dan wel ‘uitzonderlijke’ droogte, de zwaarste categorieën.

Ze vergeleken de situatie van november 2020 met het winterseizoen 2017-2018 en dat is beroerd. In 2018 vernietigden grote branden bijna 800.000 hectare bos in Californië, waarbij ruim honderd mensen omkwamen en onder meer het stadje Paradise van de aardbodem verdween.

Lees ook Langzaam herrijst het Californische Paradise uit zijn as

Dit weekend woedden 52 natuurbranden in Amerika, op één na allemaal in westelijke staten. Met zestien grote branden had Arizona het meeste last. In New Mexico waren er vier branden. De bijen van Gordon en Laura Solberg zijn veilig, zegt hij in hun opslagplaats waar tientallen potten honing op planken staan. „Ten oosten en ten westen van ons woeden op dit moment flinke branden, maar ze zijn allebei zo’n 150 kilometer ver.” Van de hitte hebben de bijen ook maar weinig last, zegt hij. In hun korven hebben ze een soort luchtcirculatiesysteem door met hun vleugels te flapperen.

Het is een onbarmhartig jaar voor de boeren in het zuidwesten van de Verenigde Staten. In februari hadden ze hier nog een vrieskou die de elektrische leidingen in Texas deed bezwijken en de staat deels lamlegde. Hoewel de voorzieningen in New Mexico daarbij minder hard werden getroffen, zijn de gevolgen van die ene ijskoude week ook hier nog altijd zichtbaar. Bij kweker Sierra Vista Growers aan de doorgaande weg 28, bij La Union, staat een bord: ‘Wegens de vorst: Maximaal vijf planten per klant’. Het is er buitengewoon druk, zegt een verkoper. „De tuinen zijn in februari kapotgevroren. Nu willen de mensen ze opnieuw beplanten.”

Jetski’s op het water nabij de Elephant Butte-dam in New Mexico.

Na de snijdende kou, de hitte. Vorige week moesten 40 miljoen Amerikanen een temperatuur van 38 graden of hoger zien te doorstaan. In Texas waarschuwde dezelfde energietoezichthouder die in februari nog met de kou kampte, nu voor overbelasting door alle airconditioners.

Smeltwater verdampt

Het enige voordeel van de februarikou: er viel een flink pak sneeuw. Hoe kan het dan dat de aarde nu alweer zo droog is? Bodemspecialist van de staat New Mexico, Richard Strait, legde het uit aan een lokale radiozender. De sneeuwval oogde een week lang misschien spectaculair, maar de hoeveelheid varieerde uiteindelijk „van nauwelijks okee tot niet zo best”, zei Strait. En doordat de late sneeuw direct werd gevolgd door grote hitte en flinke wind volgde, is het meeste smeltwater verdampt voordat het de grond diep kon bevochtigen.

Dat juist in het heetst van de zomer weer water vloeit in de Rio Grande ten zuiden van het plaatsje Truth or Consequences, en ook achter het huis van de Solbergs in Radium Springs, komt dan ook niet door de februarisneeuw. Vanaf maart wordt de rivier ‘bijgevuld’ vanuit het immense reservoir achter de Elephant Butte-dam. Daar wordt regenwater en smeltwater uit de bergen van Colorado opgevangen.

Extreme droogte teistert zuidwestelijke staten.

2019 was een prachtjaar, zegt Phil King, waterconsultant voor het irrigatiedistrict van Elephant Butte, in de videovergadering van november. Maar 2020 was een ramp. King toont een grafiek van het water dat in het reservoir is opgevangen. De experts hadden voorspeld dat het een mager waterjaar zou worden, dat er 85 procent van de normale hoeveelheid water in het reservoir zou stromen. Het werd niet meer dan 7,5 procent van de gebruikelijke hoeveelheid.

Dat betekent, legt King uit, dat we komende zomer het gebied moeten irrigeren met een leger reservoir. Hij vergelijkt het met interen op je spaargeld. „Wij lopen vooruit op het water van volgend jaar. Maar we weten niet of dat water daadwerkelijk zal komen.”

Wie nu bij Elephant Butte gaat kijken, ziet het normale waterpeil als strepen tegen de rotsen afgetekend. De hoogste markering torent tien, vijftien meter boven de waterspiegel uit.

Langs weg 28, die van El Paso naar Las Cruces voert, liggen de boerderijen met hun pecangaarden. De velden ernaast zijn gebarsten van de droogte, maar de pecanbomen staan in het water, alsof het een moeras is in plaats van een woestijn. „Geef pecandiefstal door, bel 911”, staat op een bord naast de ingang tot een boerderij van het Stahmann-concern, een van de grootste producent van pecannoten.

De boeren versnellen de ondergang van hun eigen bedrijven

Gordon Solberg bijenhouder in New Mexico

De noten zijn na melkvee het belangrijkste landbouwproduct van deze streek. De bomen hebben in de zomermaanden honderden liters water per dag nodig. Alles wat de boeren in New Mexico verbouwen vergt massa’s water, maar niets zoveel als deze noten.

Grondwaterpeil

Walter Schultz, een gepensioneerde ondernemer uit Deming, heeft twee kleine pecangaarden waar hij dagelijks met een van zijn dochters gaat kijken. Zijn diepvries ligt vol met zakken noten. Sproeien doet hij met mate, maar hij hoeft er dan ook niet van te leven, zegt hij. „Omdat er onvoldoende water uit de bergen van Colorado komt, pompen boeren al jaren lang grondwater op om hun gaarden te irrigeren”, zegt Schultz. „In de tijd dat mijn grootvader hier kwam, hoefde je maar een meter of tien te graven voor water. Nu is het grondwaterpeil gezakt naar zo’n negentig meter diep.”

Dat betekent niet alleen dat het meer energie kost om water naar boven te pompen, zegt Schultz. „Het water van die diepte is zo rijk aan mineralen, dat de grond er van verzilt en verarmt.”

Het laagstaande water rond de Elephant Butte-dam.

Foto Paul Ratje

De Solbergs schudden het hoofd als ze spreken over de boeren in Doña Ana County, het belangrijkste landbouwgebied van New Mexico. Hoe kortzichtig die zijn! Als ze al geloven dat het klimaat verandert, dan willen ze in elk geval niks veranderen aan hun manier van landbouw bedrijven. Dus hebben ze langs de snelwegen reclameborden geplaatst die het drinken van melk en het eten van roomijs aanmoedigen. Hun schonkige melkkoeien zijn alleen winstgevend door de subsidies die vooral in de Trumpjaren aan de boeren zijn verstrekt, om de gevolgen van de tariefoorlog met China en de EU te verzachten.

Ook de Solbergs waarschuwen voor de verzilting van de grond door het lage waterpeil. „De boeren versnellen de ondergang van hun eigen bedrijven door in dit tempo water op te pompen”, zegt Gordon. „Ze knijpen de natuur leeg als een ketchupfles.”

De verzengde parkeerplaats van Sierra Vista Growers is omzoomd door onbegrijpelijk frisse rozen. Medewerkers lopen de bedden te besproeien. Klanten zetten planten en boompjes op de achterklep van hun SUV’s. Op een kartonnetje achter een van de voorruiten staat met viltstift geschreven: „Jezus, neem het stuur over.”