Opinie

Rutte steunt de tegendraadsen dan toch

Emma Bruns

Primum non nocere. ‘Ten eerste, doe geen kwaad.’ Het is het basisprincipe uit de eed van Hippocrates die elke student medicijnen belooft of zweert op de dag dat hij of zij arts wordt. Pest iemand die een lang en gelukkig leven heeft gehad niet onnodig met een grote operatie om hem nog een paar dagen langer in het ziekenhuis te laten liggen. Probeer niet als een trotse cowboy koste wat kost je technische talenten te etaleren met de patiënt als canvas. Doe gewoon wat je kan in het belang van de patiënt. Een principe dat getuigt van wijsheid en dat verder reikt dan de wereld van de witte jassen.

Iets niet doen omdat het meer schade kan aanrichten dan er al was, is even moeilijk als onontbeerlijk. Statistisch gezien leidt het wisselen van rijbaan, kassarij en wachtrij op het vliegveld (binnenkort zijn ze er weer) vaak tot meer vertraging. Wrijven in vlekken, eindeloos doorgaan om je gelijk te halen, stug blijven doorrijden op een doodlopende Zuid-Franse zandweg op zoek naar de camping; het zijn zomaar wat voorbeelden van destructieve doenerij. Ik schreef er eerder over.

Over het algemeen hebben de meeste gezelschappen, van kantoortuin tot voetbalkantine, baat bij stabiliteit. Ook al gaat dat soms ten koste van de oorspronkelijke idealen. Wie zich uitspreekt, zorgt voor reuring en reuring kost tijd. Kostbare tijd die we liever besteden aan de beslommeringen van onze eigen levens. Het wordt zelfs gepropageerd door filosofen uit het Westen en het Oosten. De stoïcijnen zweren bij een berustend gemoed. (Het beste antwoord op woede is stilte, Marcus Aurelius). Ook de Boeddha ziet ons liever accepteren dan op de barricade springen. (Oordeel niet, vergeef, en heb lief, dalai lama).

Daar komt nog bij dat het in de meeste groepen een stuk makkelijker overleven is als je je een beetje gedeisd houdt. Generaties lang, toekomstige incluis, wordt de oproerkraaier voor gek verklaard, de verzetsstrijder gefusilleerd en de klokkenluider monddood gemaakt. Of je nu lid bent van een partij die Gods normen en waarden hoog in het vaandel houdt of niet.

De tegendraad, zo noem ik hem of haar maar even voor het gemak, past omzicht. Het is een woord dat niet bestaat maar we kunnen het misschien gaan gebruiken.

Om-zicht: (het; o) het hoofd omdraaien en de blik richten op waar het gevaar vandaan komt. De haas kon maar net ontsnappen van het geweerschot door een scherp omzicht.

Omzicht in de politiek is een gevaarlijk goed. Het land moet draaien, het geld moet rollen en dan is het wel zo wenselijk als we niet allemaal gaan dwarsliggen. Als je niet te veel om je heen kijkt en pragmatisch meebeweegt, blijf je jarenlang premier zonder al te veel kleerscheuren.

Na de uitgelekte ‘functie elders’ leek het ook of Mark Rutte zijn omzicht niet echt gebruikt en liever gedoogt. Soms heb ik het idee dat de demissionair premier naast de biografie van Chopin ook de Meditaties van Marcus Aurelius iets te veel heeft gelezen en zijn stoïcisme nagenoeg verwordt tot een passief gedoogbeleid. Volgens het primum non nocere-principe lijkt het acceptabel om excuses aan te bieden voor dat wat gebeurd is, en na enige bezinning in het weekend over te gaan tot de orde van de dag.

Maar net als voor dokters is het voor politici soms ronduit kwalijk om geen gehoor te geven aan dat wat in het omzicht gezien wordt. Het omzicht is de raadgever die de smeulende lucifer ziet voordat de brand uitbreekt. Of de dictator van wie we gedogen dat hij de identiteit van burgers veroordeelt en bestempelt tot iets waar jongeren maar beter niet mee in aanraking komen. Dan wordt, volgens ander goed geneeskundig gebruik, voorkomen beter dan genezen.

Het was dan ook met trots dat ik onze demissionaire premier afgelopen donderdag tijdens de EU-top duidelijke taal zag spreken tegen de Hongaarse premier Viktor Orbán. Misschien was het ook wel duidelijke taal naar alle tegendraadsen: het is misschien met omzicht, maar ik steun jullie meer dan jullie vermoeden.

Emma Bruns is arts-onderzoeker en chirurg in opleiding. Rosanne Hertzberger is deze week afwezig.

Correctie (15/7): in een eerdere versie van deze column stond ten onrechte dat „primum non nocere” de eerste zin van de Eed van Hippocrates is. Het is wel een van de uitgangspunten van de in 2003 gemoderniseerde Nederlandse artseneed. Dat is aangepast.