Brieven

Brieven 26/6/2021

Geloven

Voorbij de magie

Het is natuurlijk het goed recht van Ingmar Heytze om God een kinderziekte te noemen waar hij overheen is gegroeid (De God in mijn hersenen, 19/6). Jammer voor alle gelovigen die nog aan deze kinderziekte lijden, maar er is vast nog hoop! Toch zou juist een dichter als Heytze meer oog mogen hebben voor al die denkers en dichters die alle eeuwen door gepoogd hebben om God anders ter sprake te brengen dan in de vorm van de almachtige persoonlijke God van het orthodoxe christendom. Je kunt denken aan een mysticus als Meister Eckhart, aan een hedendaagse denker als de Amerikaanse filosoof John Caputo, en er zijn nog veel meer namen te noemen. Heytze spreekt zelf van een spirituele vonk. Die moet af en toe gevoed worden met verrassende nieuwe invalshoeken. God is een woord waaraan ervaringen ten grondslag liggen. Het zijn ervaringen die verwoording zoeken, niet zozeer in de wetenschappelijke taal van onze hersenen als wel in de dichterlijke taal van ons gemoed. Ook voor wie geen aanleg denkt te hebben voor geloof is er veel te ontdekken. In de vorm van een godsdienst voor volwassenen waarvan de Joodse denker Emmanuel Levinas sprak. Voorbij magie en ‘kinderlijk’ bijgeloof.


predikant

Geloven (2)

Vertrouwen

Ingmar Heytze heeft naar eigen zeggen niet genoeg talent om te geloven. Nog makkelijker loopt een geblindeerde lamme de Singelloop dan dat de voormalige stadsdichter van Utrecht geloven kan. Kwestie van de juiste „bekabeling”, zegt hij. Maar zo simpel ligt het niet. De joods-christelijke traditie definieert geloven bepaald niet als een kunst of een kunde, noch als een genetisch surplus of defect, maar als vertrouwen. Vertrouwen in Iemand die zich onmiskenbaar aan je opgedrongen heeft; die een onweerstaanbaar verlangen in je wakker riep, je door een samenloop van omstandigheden voor het blok zette, of iets daar tussenin. Diezelfde traditie staat bol van de verhalen van mensen die daar bepaald niet op zaten te wachten; dat geldt zeker ook een aantal zeer groten onder hen: Petrus, Paulus, Augustinus, Luther. Ben ik onderweg naar een geloof, vraagt Heytze zich af. Hij zal niet de eerste zijn bij wie God als een kinderziekte verdween, maar zich als een ouderdomskwaal weer meldde. Om vervolgens het kind van je te maken dat je nog nooit eerder was geweest.

Utrecht

Dries van Agt

Onbarmhartigheid

Hoe durft Van Agt over barmhartigheid, recht, rechtvaardigheid en solidariteit te praten wat betreft het Palestijnse volk (Oud-premier Van Agt (90) zegt om Palestijnse zaak lidmaatschap CDA op, 22/6). Als (demissionair) minister van Justitie heeft hij ten volle gebruik gemaakt van het ‘geweldsmonopolie’ van de staat om de kaping bij De Punt te beëindigen. Executies zijn met zijn toestemming uitgevoerd. Dit terwijl toenmalig premier Den Uyl hierop tegen was. Totaal geen begrip en barmhartigheid voor het in ons land, in ballingschap, verblijvende volk van de Zuid-Molukken. In de steek gelaten, vernederd en weggestopt. Waar was al die jaren het christelijke gedachtegoed van Van Agt? Nu commentaar leveren op het huidige CDA, kan niet zonder het eigen christelijke gedachtegoed uit het verleden tegen het licht te houden. Wie spreekt hier van onbarmhartigheid?

en
Apeldoorn

UEFA

Boter op het hoofd

De UEFA verbood een kritisch signaal jegens Hongarije tijdens de wedstrijd Duitsland-Hongarije. Dat zou niets te maken hebben met haar standpunt inzake discriminatie in Hongarije van homoseksuelen. Maar waarom dan niet meewerken aan zo’n signaal? Omdat anders bij elk volgend issue ook zoiets toegestaan zou moeten worden, aldus de ‘integere’ UEFA. Ja, nou en? Wat is er mis mee omdat altijd te doen? Dat lijkt me toch beter dan de FIFA deed in 1978: met oogkleppen voor de martelingen aldaar het WK in Argentinië door te laten gaan. Of zoals de FIFA onder leiding van een corrupte Blatter zonder tegenwerking het aankomende WK in Qatar onderbracht. Wat hebben dergelijke instanties een enorme hoeveelheid boter op het hoofd en wat is het misselijkmakend dat een voetbalbond een gebaar ter ondersteuning van mensenrechten zomaar kan verbieden en blijkbaar meer heeft te zeggen in Duitsland dan de lokale politiek, die in München het stadion in diverse kleuren wilde laten belichten.

Arnhem

Geschiedenis

Bladzijden omslaan

De grote steden in Nederland maken zich op voor een landelijke herdenkingsdag van de slavernij (Nationale herdenking slavernij vraagt om debat, 24/6). Het is goed dat er aandacht voor is. Een nationale zelfreiniging inzake ons barbaarse gedrag in de koloniën is nodig.

Maar het heeft alle schijn van ‘Gesinnungsethik’, vrijblijvende boetedoening in woorden over gebeurtenissen van eeuwen geleden, waarvan de directe betrokkenen en de generaties daarna al lang zijn overleden. Waar we wel onze verantwoordelijkheid kunnen nemen is over onze rol in Srebrenica, die formeel misschien in orde was, maar moreel allerminst.

En wat te denken van de oorlogsmisdaden die we onder het mom van ‘politionele acties’ in Indonesië hebben begaan? Dat zijn gebeurtenissen uit onze recente geschiedenis waar het laatste woord nog niet over is gesproken. Is het niet de hoogste tijd voor ‘Verantwortungsethik’ inzake Srebrenica en Indonesië door de slachtoffers van onze wandaden jaarlijks te herdenken en de nog levende betrokkenen en nazaten fatsoenlijk te compenseren?

Alleen zo kunnen zwarte bladzijden in onze hedendaagse geschiedenis worden omgeslagen.