Interview

Steeds ergens anders op dezelfde vakantie

Fotoserie Alle grote badplaatsen lijken inwisselbaar, zeker als de massa’s toeristen weer naar huis zijn. Sander van Wettum fotografeerde deze desolate non-places.

Eigenlijk, zegt fotograaf Sander van Wettum (34), doet het er niet toe waar de foto’s genomen zijn. Of het nou in Benidorm of Torremolinos was, Sunny Beach, Kroatië of op Kreta – alle plekken zien er hetzelfde uit. Van Wettum reisde tien jaar lang langs een aantal populaire en beruchte Europese badplaatsen, buiten het seizoen, als alle toeristen vertrokken zijn. „Op elke reis kwam ik weer dezelfde dingen tegen. Al die plekken zijn zo groots en massaal opgezet. Ik had op een gegeven moment het idee dat ik steeds weer op dezelfde plek was.”

Foto’s Sander van Wettum

Op zijn foto’s – zonder bijschrift, vanwege die inwisselbaarheid – zien we verlaten hotels en ingepakte palmbomen. De parasols en de plastic stoeltjes staan opgeslagen in een leeg restaurant, in het zwembad-zonder-water repareert een werkman de vloertegels. The Funny Pub, waar het in de zomer wemelt van de bezoekers en proppers die slenterende toeristen naar binnen proberen te lokken, wordt nu dichtgetimmerd met houten platen. Zonder de massa’s ogen zijn de badplaatsen, die geen enkele andere functie hebben dan badplaats zijn, desolaat, betekenisloos. Een decor voor een toneelstuk dat alleen in het hoogseizoen wordt opgevoerd.

Het idee voor het fotoproject Hibernation (winterslaap) ontstond tien jaar geleden, toen Van Wettum via een lastminute met zijn ouders aankwam in een uitgestorven badplaats op Kreta. „Een mislukte vakantie. Het was diep in de herfst en we waren zowat de enige toeristen op het eiland. Alle bars waren dichtgetimmerd, de hoteldeuren op slot. Buiten de zomer zijn deze plekken letterlijk in winterslaap. Toch vond ik de sfeer fascinerend. Wat is zo’n plek nog, als-ie niet kan zijn waarvoor-ie is gemaakt?”

Foto’s Sander van Wettum

Het bijzondere, zegt Van Wettum, is dat dit soort vakantieresorts of -dorpen zijn geconstrueerd voor de toerist, op een manier dat die zich niet hoeft aan te passen aan de lokale cultuur. Hij hoeft zich er niet in onder te dompelen, maar kan die via georganiseerde dagtripjes wel op een veilige manier ervaren. „Niemand gaat naar Sunny Beach omdat hij zo geïnteresseerd is in de cultuur of de natuur van Bulgarije. Die wil in de zon liggen en ’s avonds lekker eten en een biertje pakken. Dit soort resorts refereren niet aan de geschiedenis van een land qua architectuur, maar hebben een uniforme uitstraling. Het is er aangenaam, optimistisch, bijna utopisch, maar daardoor ook kunstmatig en vervreemdend. Mij ging het om het in beeld brengen van die ‘plekkeloosheid’.” Van Wettum refereert daarmee aan de term non-places, in 1995 geïntroduceerd door de Franse antropoloog Marc Augé, waarmee hij bedoelt: wegrestaurants, vliegvelden, hotelkamers, winkelcentra – ruimtes zonder duidelijke identiteit, waar mensen voor een korte periode in betrekkelijke anonimiteit verblijven.

Foto Sander van Wettum

Hibernation, dat onlangs uitkwam als fotoboek, sluit af met een essay, deels fictie, deels feiten. In korte fragmenten wordt het ontstaan van het Europese massatoerisme aangestipt, dat nauw samenhangt met de geschiedenis van infrastructuur en transport. Via de founding father van het moderne toerisme Thomas Cook, de oprichting van Club Med, de steeds groter wordende Boeings en het verbod op zandkastelen op Tenerife in 2019, wordt de lezer door de tijd geloodst.

Van Wettum: „Je moet het project niet zien als kritiek. Zo heb ik het niet bedoeld. Zeker, in deze tijd is het massatoerisme problematisch, en lijkt corona aan die dynamiek weer een nieuwe wending te geven. Ik wil met mijn fotografie niet een uitgesproken mening opdringen, maar de kijker de ruimte geven zijn of haar eigen mening te vormen. Ik kijk naar de vormen, de kleuren, ik probeer het raadsel van wat ik daar aantref te vangen.”

Foto’s Sander van Wettum

Een deel van het essay bestaat uit ervaringen van Van Wettum zelf, waarin hij schrijft over zijn bezoeken aan de verlaten resorts.

We lezen: ‘Ik pauzeer even aan de rand van een trottoir dat is overgroeid met onkruid. De zon komt door en ik doe mijn ogen dicht en voel de warmte op mijn gezicht. De aangename hitte, het kalme geluid van de golven en de zoute geur die in de lucht hangt doet me denken aan de vele zomervakanties met mijn ouders toen ik nog klein was. Mijn lichaam ontspant en mijn ademhaling wordt trager. Hier, op deze plek zijn, voelt een stuk beter dan dat ik nu thuis zou zijn. Ik verbaas me over mijn eigen gedachten.’

Sander van Wettum, Hibernation. The Eriskay Connection, 96 blz. € 32,00. De gelijknamige tentoonstelling is t/m 11 juli te zien in OMI Rotterdam