Staat doet afstand van alle resterende Joodse roofkunst

Roofkunst De Nederlandse staat doet afstand van alle resterende Joodse roofkunst. Verweesde stukken gaan naar Joodse musea.

Uit de NK-collectie: Dirck Hals, Vrolijk gezelschap op terras in tuin. (1619-1620)
Uit de NK-collectie: Dirck Hals, Vrolijk gezelschap op terras in tuin. (1619-1620)

De Nederlandse staat zal afstand doen van alle resterende Joodse roofkunst in zijn bezit. Dat heeft de ministerraad vrijdagmiddag bekendgemaakt. De regering reageert met dit besluit op een in december uitgebracht advies van de commissie-Kohnstamm om het teruggavebeleid van roofkunst te versoepelen.

Het gaat om 3.208 kunstvoorwerpen uit de zogenoemde NK-collectie. Dat zijn door het naziregime van Joodse eigenaren gestolen dan wel onder dwang verkochte kunstvoorwerpen die na de oorlog vanuit Duitsland zijn recupereerd. Van de oorspronkelijke 3.665 voorwerpen – schilderijen en tekeningen, maar ook meubels en serviezen – zijn er in de loop der jaren 457 gerestitueerd aan oorspronkelijke eigenaren of hun erven.

Het advies van de Commissie-Kohnstamm om het onderzoek naar de oorspronkelijke eigenaren te hervatten en te intensiveren, neemt de regering over. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) zal dat als beheerder van de NK-collectie gaan doen. Voor de komende vier jaar is daarvoor een bedrag van 1,5 miljoen euro per jaar beschikbaar gesteld, het dubbele van wat was geadviseerd.

Weeskunst naar Joodse musea

De verweesde cultuurgoederen in de NK-collectie waarvan de oorspronkelijke eigenaren of hun erfgenamen niet kunnen worden getraceerd, zullen op termijn worden teruggegeven aan de Joodse gemeenschap. Welke instellingen de voorwerpen in eigendom krijgen, zal steeds in overleg met de Centraal Joods Overleg (CJO) worden bepaald. Dat kunnen bijvoorbeeld het Joods Historisch Museum of het Holocaustmuseum in oprichting zijn.

Ronny Naftaniel van het CJO reageerde vrijdagmiddag bij de NOS enthousiast op de bekendmaking: „We zijn daar erg blij mee, want dit is het meest rechtvaardige. Ze zijn van de Joodse gemeenschap gestolen en die hoort het ook terug te krijgen.”

Minister Van Engelshoven (D66, Cultuur) noemde het kabinetsbesluit in het persbericht een belangrijke stap in het denken over het restitutiebeleid: „Wanneer we echt niet weten van wie het is, ben ik blij om nu te kunnen zeggen dat we dan gaan kijken hoe we roofkunst van oorspronkelijk Joodse eigenaren terug kunnen geven aan de Joodse gemeenschap.”

Helpdesk

Met een nieuwe helpdesk wil minister Van Engelshoven vanaf volgend jaar ook het doen van een restitutieverzoek laagdrempeliger maken. Ook dat was een advies van de Commissie-Kohnstamm. Die stelde vast dat de Restitutiecommissie, die de regering sinds 2001 adviseert over teruggaveverzoeken, te formalistisch opereert en gebrekkig en onvoldoende empathisch met verzoekers communiceert. Zonder een toelichting te willen geven, stapte de voorzitter van de Restitutiecommissie Alfred Hammerstein een week voor het uitkomen van het advies op. Internationaal was er de afgelopen de nodige kritiek op het recente Nederlandse restitutiebeleid.