Is de Communistische Partij van China klaar voor nog 100 jaar?

100-jarig bestaan China viert volgende week groots en meeslepend het jubileum van de Communistische Partij. Zij is de afgelopen eeuw zeer wendbaar gebleken, en daarnaast snoeihard. Zes vragen over 100 jaar CPC.

Installatie in Beijing voor de viering volgende week van het honderdjarig bestaan van de Communistische Partij van China (CPC) .
Installatie in Beijing voor de viering volgende week van het honderdjarig bestaan van de Communistische Partij van China (CPC) . Foto Thomas Peter/Reuters

‘Volg de Partij voor eeuwig”, het is één van de centrale leuzen bij de viering van 100 jaar Communistische Partij van China (CPC) op 1 juli. China pakt de viering groots aan, weliswaar niet met een militaire parade, maar wel met eindeloos veel tentoonstellingen en een bombardement van verslaggeving over de heldendaden van de CPC in alle media. Dat alles moet aantonen dat de Partij onmisbaar was bij het scheppen van China’s huidige welvaart, macht en internationaal aanzien.

Maar de belangrijkste boodschap gaat over de toekomst. Als China wil blijven stralen en niet wil vervallen in de chaos van vóór de Communistische heerschappij, als China sterk wil staan tegenover vijandige krachten uit het Westen die het land voortdurend proberen te ondermijnen, dan kan dat niet zonder de CPC, en niet zonder de huidige president Xi Jinping.

Xi wil in 2022 aan zijn derde termijn als Partijleider beginnen. Dat is ongekend in China’s recente geschiedenis, want na het machtsmisbruik en wanbeleid van Mao mocht geen enkele leider meer langer dan tien jaar aanblijven. Deze viering moet eraan bijdragen dat iedereen in China niet alleen de CPC, maar vooral ook het leiderschap van Xi bijna als een natuurwet gaat aanvaarden.

1 Wat viert China volgende week precies?

De oprichting van de Communistische Partij van China (CPC) op 1 juli 1921 in Shanghai. Alleen: die datum klopt niet helemaal. Volgens in het Russisch gestelde documenten van de Communistische Internationale werd de Partij op 23 juli opgericht. Mao Zedong zelf zou het zich niet precies hebben herinnerd, en hebben gezegd dat het ‘in juli’ was. De Partij maakte daar voor het gemak 1 juli van, en sindsdien heeft niemand het aangedurfd om die datum te corrigeren.

Het is kenmerkend voor de manier waarop de CPC met historische feiten omgaat: het gaat er alleen om hoe de geschiedenis ingezet kan worden om voor de CPC punten te scoren.

Dat is onder Xi alleen maar sterker geworden. Er is inmiddels zelfs een kliklijn waar je „historische nihilisten” kunt aangeven: mensen die een „vertekend beeld” geven van de geschiedenis van de Partij, die het leiderschap en het beleid van de Partij aanvallen of die „de uitmuntendheid van de geavanceerde socialistische cultuur ontkennen”, zo stelde de regulator van het Chinese internet in april van dit jaar.

2 Hoe viert China het jubileum?

Groots en meeslepend. Zo zijn er honderd verschillende posters gedrukt met daarop honderd uitspraken van China’s hoogste leider Xi Jinping. De foto van Xi is steeds dezelfde. Zijn uitspraken zijn niet van het meest pakkende of bondige soort. „Een politieke partij moet ergens in geloven. Voor de Communistische Partij van China betekent dat geloof in het marxisme, het communisme en het socialisme met Chinese kenmerken” is een van de uitspraken.

Het ‘rode’ toerisme naar plekken die belangrijk zijn in de geschiedenis van de CPC wordt al langer gestimuleerd. Er zijn films over heroïsche historische daden, op sommige plekken kun je gratis en massaal trouwen en zelfs de modelopera’s uit de tijd van de Culturele Revolutie worden opnieuw opgevoerd.

China, school children on outingDate of Photograph ca. 1973Photographer’s Note China - Necktie identifies them as Red GuardsPhotographer Forman, Harrison, 1904-1978
Foto Harrison Forman
Mao Zedong roept in 1949 de Volksrepubliek China uit. Jonge Rode Gardisten in 1973.
Foto’s AP en Harrison Forman

3 Wie zijn er lid van de Partij?

De Partij telt bijna 92 miljoen leden. Dat betekent dat ongeveer een op de vijftien Chinezen lid is. Leden dragen tegenwoordig weer kleine rode speldjes met een wapperende partijvlag, zodat je ze meteen kunt herkennen. Ze zijn steeds vaker academisch geschoold; de boeren en arbeiders worden schaarser in de Partij.

Dat is niet toevallig: de Partij is allang niet meer een ideologisch gedreven, revolutionaire beweging maar veeleer een effectieve bestuursmachine. Revolutie of klassenstrijd zijn niet het hoogste ideaal, dat zijn nu harmonie en stabiliteit binnen de eigen landsgrenzen.

De top bestaat vrijwel volledig uit mannen, geen van allen afkomstig van een Chinees minderheidsvolk. Lid worden is niet makkelijk, maar wel heel goed voor je carrière. Niet alleen staatsbedrijven, maar ook privébedrijven hebben eigen partijcellen; ook buitenlandse bedrijven ontkomen daar vaak niet aan.

4 Is de Partij van nu nog wel de Partij van toen?

De Partij is altijd zeer wendbaar gebleken, en daarnaast snoeihard. Die wendbaarheid bleek bijvoorbeeld na het fiasco van de Culturele Revolutie (1966-1976), toen het land ideologisch en economisch volledig aan de grond zat. China’s toenmalige leider Deng Xiaoping concludeerde dat de CPC alleen zou kunnen overleven met steun van de bevolking. Die steun zou er volgens hem alleen komen als de mensen welvarender en daarmee tevredener zouden worden.

Daartoe moest China van het Westen leren en de weg naar het kapitalisme opgaan. Het bleek een gouden greep: China’s economie begon te groeien als kool. Maar het kapitalisme is nooit een doel op zich geworden. De democratie is ook nooit omarmd. De hervormingen van Deng zijn een middel gebleken om de Partij aan de macht te houden, niet om die uiteindelijk overbodig te maken.

Ook Xi richt zich vooral op het behoud van de macht, hij doet dat alleen anders. Hij richt zich meer op ideologie en op nationale trots. Nu China’s economische groei afvlakt, moet hij het niet meer alleen hebben van groeiende welvaart. Veel Chinezen zeggen bereid te zijn eventueel oorlog te voeren voor hun land.

De CPC is snoeihard voor zijn tegenstanders. Dat ervoeren mensenrechtenactivisten als Nobelprijswinnaar Liu Xiaobo, maar ook westerse landen merken steeds vaker hoe de Partij opeens zeer fel kan worden als een land of groep zich tegen China lijkt te keren. De Partij schuwt dan de maffia-achtige bedreigingen niet, tegen personen en tegen landen, en voert die desnoods ook uit.

5 Zijn ze in China zelf wel blij met de CPC?

Dat ligt eraan wie je het vraagt. Oeigoeren en Hongkongers meestal niet, maar veel anderen wel. Ze zijn trots op wat China allemaal heeft bereikt. Ze gaan vaak mee in het idee dat dat nooit was gelukt zonder de Partij. De steun voor de CPC is vaak eerder nationalistisch dan ideologisch van aard. Mensen zijn vooral trots op hun land, meer dan op de Partij.

Lees ook: Kamer ziet een Oeigoerse genocide, maar bewezen is die nog niet

Belangrijker is de vraag hoe groot de weerstand tegen Xi binnen de CPC zelf is. Xi zit op het oog heel stevig in het zadel, maar hij heeft veel vijanden gemaakt op weg naar de absolute heerschappij. Hoe sterk zijn die vijanden? Op welk moment besluiten ze misschien om Xi te wippen? Het zijn vragen die Xi vast zullen bezighouden, en die hem extra argwanend maken.

Wat gebeurt er als Xi (68) inderdaad wordt gewipt, of als zijn gezondheid te zwak wordt om door te regeren? Er is nog niemand aangewezen als zijn opvolger, dus de kans is groot dat dan alsnog de zo gevreesde chaos uitbreekt.

6 Op naar de volgende honderd jaar?

Wie weet. De val van de CPC is al heel vaak voorspeld, maar de Partij lijkt nu sterker in het zadel te zitten dan onder de recente voorgangers van Xi. De steun voor Xi onder de bevolking lijkt groot.

Aan de andere kant: China verandert steeds meer in een gesloten, autoritaire staat waar de digitale controle vrijwel volledig is. Afwijkende meningen worden niet meer getolereerd. Of dat de ontwikkeling en de economische groei van China op den duur ten goede komt, is nog een vraag.

Het is ook de vraag of de rest van de wereld zal accepteren dat China zich onder de CPC steeds agressiever opstelt. Nu al neemt de internationale weerstand toe. Een partij die maar één waarheid tolereert, die die waarheid steeds meer aan andere landen opdringt en die bovendien een steeds expansiever internationaal beleid voert, kan op steeds minder steun van het Westen rekenen.

 

Tijdlijn Communistische Partij van China

Juli 1921
De Communistische Partij van China (CPC) wordt opgericht in Shanghai. Mao Zedong is erbij, net als de Nederlandse communist Henk Sneevliet.
oktober 1949
Mao Zedong roept de Volksrepubliek China uit. Hij spreekt met een moeilijk verstaanbaar accent en de geluidsopname is slecht. Volgens de overlevering zegt hij: „Het Chinese volk is opgestaan”, maar waarschijnlijk zegt hij eigenlijk: „De Centrale Regering van de Volksrepubliek China is opgericht.”
1958-1962
De grote hongersnood. Naar schatting 15 tot 45 miljoen mensen komen om van de honger door economisch wanbeleid, waarmee Mao China’s achterstand op het Westen in vijftien jaar wilde inlopen.
1966 tot 1976
Culturele revolutie. Mao riep hiertoe op om zijn macht te behouden. China zou zich moeten ontdoen van al het oude om werkelijk te kunnen herrijzen. Het leidt tot onderlinge strijd en chaos, en tot de verwoesting van traditionele maatschappelijke structuren.
1976
Mao overlijdt. Deng Xiaoping begint met de openstelling naar het Westen en met hervormingen die leiden tot China’s sterke economische opkomst. Hij combineert een eenpartijstaat succesvol met een sterk kapitalistisch ontwikkelingsmodel.
1989
Opstanden op het Plein van de Hemelse Vrede in Beijing. Ontevreden studenten eisen niet alleen beter eten in hun kantines, maar ook meer invloed op het nationale bestuur. Ze spreken over vrijheid en democratie. Op 4 juni maakt het leger een eind aan de protestbeweging.
2012
Xi Jinping komt aan het hoofd te staan van de CPC, in 2013 wordt hij ook president. Hij blijkt geen hervormer, maar ontpopt zich juist steeds meer tot een totalitaire alleenheerser. Xi versterkt de rol en de zichtbaarheid van de CPC binnen China en internationaal.
2017
Naar schatting minimaal een miljoen Oeigoeren, vaak moslims, worden vanaf 2017 opgesloten in kampen. Volgens China worden ze gederadicaliseerd en omgeschoold, volgens critici is het de bedoeling de Oeigoerse cultuur volledig uit te wissen. Onder meer het Nederlandse parlement spreekt zelfs van genocide.
2019
Protesten in Hongkong tegen een voorstel voor een wet die uitlevering van criminelen aan China mogelijk moest maken. Die wet komt er niet, maar in 2020 wel een nieuwe Veiligheidswet die wordt gebruikt om verzet tegen Beijing in rap tempo te smoren. Die draagt er net als de behandeling van de Oeigoeren toe bij dat sommige landen China steeds meer als een gevaarlijke agressor zien.
Eind 2019
Eerste gevallen van Covid-19 in Wuhan. Even wankelt de positie van Xi Jinping, als de CPC de ziekte in de doofpot probeert te stoppen. Dat verandert radicaal als China de ziekte relatief snel onder controle krijgt. De CPC stelt dan dat China dat succes juist dankt aan het superieure communistische bestuurssysteem.