Daniel Richter

Foto Galerie Grimm

Interview

Daniel Richter: 'Soms doe ik gewoon iets stoms om te ontdekken hoe dat uitwerkt'

Tentoonstelling Een schilderij dat je kunt navertellen is geen goed schilderij, stelt Daniel Richter, die vijf grote nieuwe doeken exposeert bij Grimm in Amsterdam. „Mijn werk verwart, dat is een groot verschil.”

Het is een kleine expositie van slechts vijf schilderijen, maar die vijf zijn wel fors (230 cm hoog, 170 breed), zeer kleurig en energiek. Wat ze gemeen hebben is een achtergrond van steeds twee kleurvlakken en een schetsachtige tekening van lijnen en mensfiguren. De Duitse schilder Daniel Richter (1962) voltooide ze recent en noemt de serie Shellshock, nu te zien bij galerie Grimm. Ze zijn geïnspireerd, vertelt hij, op een ansichtkaart van twee beenloze krijgsgevangenen uit de Eerste Wereldoorlog. „Het is een klein, verfomfaaid fotootje, maar het was genoeg om mijn verbeelding op gang te brengen.”

Daniel Richter, ‘Amselgesang’ en ‘We’ll never stop living this way’ (beide: 2021, olieverf op doek, 230 x 170 cm) Foto Cassander Eeftinck Schattenkerk/ Grimm

De vijf zijn deel van een reeks van een stuk of twintig werken waar hij acht maanden geleden aan begon toen hij besloot schilderijen te maken met een achtergrond van twee kleurvlakken. „Ik werk meestal aan een tiental werken tegelijk. Het kost me tijd om er achter te komen of een schilderij klaar is. In mijn atelier in Berlijn lees ik tussen de schilderijen een boek of luister naar muziek en laat mijn gedachten dwalen. In een combinatie van onbewustheid, onderbewustzijn en inspiratie ontdek ik welke elementen een schilderij nog mist. Een kleur, een vlak, een elegante lijn, of juist een uitbarsting van woede. Soms doe ik gewoon iets stoms om te ontdekken hoe dat uitwerkt.”

Geforceerd

Op alle vijf doeken staan menselijke figuren die met brede kwastlijnen omkaderd zijn. Er zijn ook lijnen met een zelfstandige functie in de voorstelling, soms puur kalligrafisch. Dat er een herkenbare voorstelling met figuren is, was vroeger ondenkbaar bij Daniel Richter: sinds zijn opleiding aan de kunstacademie van Hamburg werkte hij abstract. Maar in 1999 mocht het plotseling figuratief zijn. „De eerst twintig jaar van mijn carrière was ik te geforceerd bezig”, vertelt Richter. „Maar het werkte niet zo goed als ik hoopte. Het beperkte me in mijn mogelijkheden. Ik overdreef ook. Ik hield van het politieke, het psychedelische, de verwarring. Maar ik moest losser zijn. Opgroeien. Ophouden met altijd zeuren en mezelf te pesten. Sindsdien heb ik een enorme kist met gereedschap en dat geeft veel voldoening. Ik kan nu verschillende deuntjes spelen op verschillende instrumenten. Ik heb er echt lol in.”

Daniel Richter, ‘Wohin Wieso’ (2021, olieverf op doek, 230 x 170 cm) Foto Cassander Eeftinck Schattenkerk/ Grimm

Van dat puur figuratieve van na de ommekeer is hij in deze serie een beetje teruggekomen, al kun je beter zeggen dat hij sinds 1999 doet wat hij wil en uit alle stijlen en stromingen gebruikt wat hij nodig heeft. Maar noem hem geen postmodernist, dat haat hij. „Postmodernisme is een dom optelsommetje van referenties aan stijlen waarmee iemand interessant loopt te doen.” Je schiet er niks mee op.”

Geen geduld

De twee kleurvlakken in Shellshock waarbij de hoogte van de ‘horizon’ varieert, hebben iets weg van de abstracte schilderijen van bijvoorbeeld Elsworth Kelly en Mark Rothko, erkent Richter, maar wel met een totaal ander intentie gemaakt. „Het is geen referentie aan hun werk maar gewoon diefstal. Rothko en Kelly zijn puristen. Historisch interessant, maar heel ver weg van mijn overtuigingen, mijn gedachten, mijn lichaam. Ik heb het geduld niet voor zulke schilderijen. Ik wil niet mediterend kijken naar iets dat zegt dat ik móet mediteren. Dat is me te zen, te talig. Mijn werk verwart, dat is een groot verschil. Mijn werk heeft lagen met verschillende informatie, ook over mij zelf als iemand die onderdeel is van onze maatschappij. Ik hou van schilderijen die een stemming uitdragen, die een verhaal te vertellen hebben dat zich beter laat uiten in beeld. Als je een verhaal in taal kan weergeven, is het saai als schilderij. Er moet uitdaging zijn voor de kijker.”

Daniel Richter, ‘Krochen’ en ‘Die Träume des Kranführers’ (beide: 2021, olieverf op doek, 230 x 170 cm) Foto Cassander Eeftinck Schattenkerk/ Grimm

Wat de figuren op zijn schilderijen doen en wat het betekent, dat is iets dat die kijker voor een groot deel zelf mag bepalen. „Het kunnen dieren zijn of mensen, de lijnen kunnen architectuur zijn of krukken”, zegt Richter. Ook als je niet weet dat het om oorlogsinvaliden gaat, zie je menselijke figuren in moeilijke en tragische houdingen. Hier en daar ontdek je een geamputeerde arm of been. Maar Richter zegt dat hij de foto op de ansicht van de krijgsgevangen nooit letterlijk natekent. „Het is vooral iets dat in mijn achterhoofd zit terwijl ik schilder. Alle vormen ontstaan op het moment, ik zoek spanning en botsingen. Hoe zorg ik dat er op verschillende plaatsen van het doek iets gebeurt? Welke gevoelens roept het op? Tijdens het werken blijf ik me afvragen hoe het werkt.”

De vijf schilderijen zijn figuratief, maar al te nauwkeurig zijn de figuren niet geschilderd. Hun houding is dynamisch en expressief, Richter is beslist geen fijnschilder. Wilde halen, haastige kwaststreken, driftige invulvlakken, zigzaggende krassen en soms een nauwkeurig moment, zoals het zielige klauwtje op Krochen (‘Kruipen’). „Door de combinatie met frisse kleuren verander je iets dat droevig is in iets dat misschien niet volop mooi is, maar wel energiek.”

Daniel Richter – Shellshock. T/m 21/7 bij Galerie Grimm, Amsterdam. Inl: grimmgallery.com