Opinie

Een ruziënde gemeenteraad dient de Rotterdammers niet

De constante strijd in de Rotterdamse gemeenteraad is slecht voor democratische besluitvorming, vindt . Partijen moeten óf verregaand fuseren óf de bewoners van de stad veel meer invloed geven op het beleid.

Illustratie Stella Smienk

Over driekwart jaar, op 16 maart 2022, staan Rotterdammers weer in het stemhokje om een nieuwe gemeenteraad te kiezen. Bij welke kandidaat ze een bolletje zullen rood kleuren, daar valt nog geen zinnig woord over te zeggen. Welke politieke partijen daarna een nieuw stadsbestuur zullen vormen, nog minder.

Wat we wel weten, is dat een nieuw coalitieakkoord de basis zal zijn voor een heleboel cruciale politieke keuzes in de volgende bestuursperiode. In die vier jaar geeft de stad ongeveer veertien miljard euro aan publieke middelen uit. Dat is veel geld.

Vragen die de laatste jaren steeds pregnanter zijn geworden: hoe kan de gemeenteraad van de tweede stad van Nederland meer consensus bereiken? En hoe kunnen partijen een bestuur vormen dat op meer zetels kan rekenen dan de helft plus één?

Je zou kunnen zeggen: waarom is dit een punt? In onze democratie beslist toch de meerderheid, ook al is die minimaal.

De politieke verdeeldheid heeft echter verstrekkende gevolgen. Er zijn ten eerste veel botsingen tussen coalitie en oppositie, met veel verbaal spektakel, maar weinig echt debat waarin volksvertegenwoordigers elkaar horen. Leefbaar Rotterdam bijvoorbeeld, de grootse fractie, belandde in 2018 buiten de coalitie en begon met harde oppositie. Ook nieuwkomers zoals Denk en de PVV profileerden zich op luide toon.

Lees de reconstructie Rotterdams formeren: loopgraven, cabaret en wethoudersfetisjisme

Daarnaast geeft zo’n akkoord de coalitiefracties bar weinig manoeuvreerruimte; ze moeten bij elk raadsbesluit iedereen aan boord hebben. Het leidt ertoe dat de gemeenteraad, als hoogste orgaan van de stad, haar controlerende taak van het college van b&w minder goed kan uitvoeren, zo constateerde de scheidend directeur van de Rekenkamer Rotterdam onlangs.

Feyenoord City

Door de voortdurende strijd tussen coalitie en oppositie slaagt de politiek er niet in alle stemmen in de samenleving goed te laten doorklinken. Dat is niet bevorderlijk voor afgewogen besluitvorming. Denk aan grote projecten zoals Feyenoord City, Museum Boijmans Van Beuningen, het omstreden woonbeleid of de energietransitie.

Een ander probleem is dat het Rotterdamse stadsbestuur gestut is op zes verschillende politieke partijen: VVD, D66, GroenLinks, PvdA, CDA en CU-SGP, een regenboogcoalitie van progressief tot conservatief. Alle besluiten die dit zestal neemt, moeten via hele smalle weggetjes tot stand komen. Dat betekent veel overleg in de achterkamers, iedere keer opnieuw.

Deze Rotterdamse gelegenheidscoalitie wilde in 2018 ‘doorbraken’ realiseren, de grote problemen in de stad structureel aanpakken, zoals taalachterstand, schulden, woningnood. De vraag hoeveel vooruitgang ze hebben geboekt, is lastig te beantwoorden. Halverwege werd het college geconfronteerd met de coronapandemie, een crisis met verstrekkende gevolgen.

Gebleken is wel dat samenwerking binnen zo’n breed politiek spectrum risicovol is: individuele partijen moeten nogal wat besluiten verdedigen waar zij niet of maar gedeeltelijk achter staan. De kabinetsformatie in 2012 tussen VVD en PvdA liet zien hoe desastreus dit kon uitpakken. Door het uitruilen van dossiers kwamen de achterbannen en later de kiezer steeds meer in opstand. Het was de twee partijen onvoldoende gelukt een nieuw, gezamenlijk verhaal te schrijven. Met name de sociaaldemocraten werden hier genadeloos voor afgestraft. In Rotterdam moet GroenLinks nu de sloop van sociale woningen verdedigen en de VVD een ambitieus armoedebeleid.

De helft stemt

Lokale politiek is niet populair. Slechts de helft van de Rotterdammers die mogen stemmen, gebruikt dit recht bij de gemeenteraadsverkiezingen. Voor corona zat de tribune van de raadszaal niet vaak vol en online worden debatten maar mondjesmaat gevolgd. Ook hebben politieke partijen moeite geschikte kandidaten te vinden. Het aantal mensen dat nog lid is van een politieke partij is zeer laag.

Is de politiek dus nog wel in staat om de verschillende stemmen in de stad adequaat te representeren? En hoe zal de volgende coalitieonderhandeling verlopen, in geval van een verdere versplintering?

Lees de reconstructie Een jaar vol gedoe aan de Coolsingel

Eigenlijk zie ik maar twee mogelijke oplossingen voor Rotterdam. Voor een gezonde democratie is het van groot belang dat inwoners zich meer herkennen in politieke beslissingen, waarbij ze voldoende kennis kunnen nemen van de onderliggende argumenten - of ze het er mee eens zijn of niet. Deze argumenten moeten uit de fractie- en bestuurskamers terug naar de raadzaal.

De eerste weg daartoe is een vergaande fusie tussen politieke partijen. Alleen dan kan je met minder partijen een nieuw stadsbestuur vormen en is het mogelijk de politieke signatuur van elke beweging in besluitvorming beter naar voren te laten komen. De meeste partijen staan hier echter niet om te springen, op een aantal landelijke schijnbewegingen na.

Mocht deze politieke clustering niet lukken, is er nog een tweede weg: het loslaten van ver uitgewerkte coalitieakkoorden en de stad een veel sterkere stem geven.

Een logische reflex is: ‘ja, maar dan wordt de stad helemaal onbestuurbaar, bovendien hebben mensen al gestemd?’ Toch is het mijn overtuiging dat het stadsbestuur veel te weinig gebruik maakt van de ervaringskennis van de inwoners. Er wordt veel geluisterd, maar in gesprek gaan met Rotterdammers, bedrijven en maatschappelijke organisaties over de uitgangspunten van nieuw beleid, is wezenlijk anders dan hen een stem geven bij de uitvoering.

Mochten de politieke partijen deze weg ook niet kunnen of willen bewandelen, dan vrees ik dat een nieuw stadsbestuur volgend jaar nog meer in zichzelf zal keren - uit lijfsbehoud. En dat zou heel slecht zijn voor Rotterdam en de Rotterdammers.

Bart Cosijn is gespreksleider en adviseert over participatie en democratische vernieuwing

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.