Rutte over Hongarije: als ze zich niet aanpassen aan de EU ‘moeten ze eruit’

Hongaarse anti-lhbti-wet Premier Mark Rutte heeft ongekend hard uitgehaald naar Hongarije. Als het land zijn beleid niet aanpast, „hebben ze niks meer te zoeken in de EU”, zei Rutte.

Premier Rutte donderdag in Brussel bij het gebouw van de Nederlandse vertegenwoordiging in de EU. Foto JONAS ROOSENS/ANP

Een topontmoeting tussen Europese regeringsleiders ontwikkelde zich donderdag tot een frontale botsing met de Hongaarse premier Viktor Orbán. Voorafgaand aan de top spraken verschillende regeringsleiders zich ongebruikelijk fel uit over de nieuwe Hongaarse ‘anti-lhbti-wet’.

Premier Mark Rutte (VVD) ging het verst, door openlijk te speculeren op een vertrek van Hongarije uit de Europese Unie. „Voor mij hebben ze dan niks meer te zoeken in de EU”, aldus de premier, toen hij werd gevraagd naar de consequenties als Hongarije zijn beleid niet verandert. „Ik kan ze er niet uitduwen, dat moet stap voor stap”, erkende Rutte. „Maar dit kan niet langer doorgaan.”

De afgelopen week groeide in Europa de afschuw over de nieuwe Hongaarse wet, die ‘lhbti-propaganda’ voor kinderen onder de 18 jaar verbiedt. Dat betekent dat in Hongarije in jeugdfilms en advertenties gericht op kinderen geen niet-heterokoppels mogen voorkomen, en vooral dat scholen geen aandacht mogen besteden aan seksuele diversiteit.

Waarschuwingsbrief uit Brussel

Woensdag kondigde de Europese Commissie aan een waarschuwingsbrief naar Boedapest te sturen, in voorbereiding op een mogelijke juridische procedure. Voorafgaand aan de EU-top ondertekenden 17 regeringsleiders donderdagochtend een oproep ferm te staan in het gevecht tegen „discriminatie van de lhbti-gemeenschap”. Hoewel Hongarije niet expliciet werd genoemd, is het erg uitzonderlijk dat regeringsleiders zich zo ferm uitspreken over nationale wetgeving in een ander EU-land.

Lees ook: ‘OneLove’ op de aanvoerdersband – verder mag protest tegen anti-homowet niet gaan van UEFA

Bij aankomst in Brussel waren de woorden van de leiders nog wat explicieter. De wet was „te erg voor woorden” (Rutte) „achterlijk” (Alexander de Croo, België) of „niet in lijn met onze EU-waarden” (Emmanuel Macron, Frankrijk). Xavier Bettel, premier van Luxemburg en zelf getrouwd met een man, markeerde de grens die is overgegaan door „homoseksualiteit, pedofilie en pornografie” te vermengen. „Ik werd niet op een dag als homo wakker na een tv-reclame gezien te hebben”, zei Bettel. „Het is al lastig genoeg jezelf te accepteren. Dan ook gestigmatiseerd te worden, dat is verschrikkelijk.”

Ik werd niet op een dag als homo wakker na een tv-reclame gezien te hebben

Xavier Bettel premier Luxemburg

De harde, emotionele woorden tekenen hoe hoog het conflict met Hongarije inmiddels oploopt. Een overleg waarin de Europese ministers van Buitenlandse Zaken hun Hongaarse collega dinsdag confronteerden met de kritiek, verliep volgens betrokken ongekend gespannen.

Aan de vergadertafel vroeg Rutte Orbán donderdagavond op de man af waarom hij ‘Artikel 50’ niet aanriep, om zijn land uit de EU terug te trekken. Van de Zweedse premier Stefan Löfven kreeg de Hongaar te horen dat „de Zweedse bevolking geen zin meer heeft geld te sturen naar een land dat dit soort dingen doet.” Ook voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen uitte deze week harde taal door de wet een „schande” te noemen en te beloven „alle macht van de Commissie te gebruiken om te zorgen dat de rechten van iedereen gegarandeerd worden”.

Juridische procedure duurt lang

Maar of de gespierde taal veel effect zal hebben is erg onzeker. Bij aankomst in Brussel ontkende Orbán dat de wet iets met homoseksualiteit te maken heeft, en hij sloot uit deze in te trekken. Volgens de Hongaarse premier kan hijzelf juist gezien worden als een „voorvechter van de rechten van homoseksuelen”. In een reactie verweet de Hongaarse justitieminister Judit Varga Rutte „koloniale arrogantie”. In plaats van te vertrekken zou Hongarije „de EU willen redden van hypocrieten.”

Een eventuele juridische procedure door Brussel zal lang duren en het succes is onzeker. Boedapest ligt al jaren op ramkoers met Brussel. Eerdere zaken over onder meer het inperken van de rechten van pers en onderwijsinstellingen haalden de afgelopen jaren nauwelijks iets uit.

Ook Rutte erkende donderdag dat de breed geuite Europese weerstand het risico heeft dat dit Orbán in eigen land „alleen maar populairder” maakt. Volgens de Nederlandse premier is „het langetermijndoel Hongarije op dit punt op de knieën te krijgen”. „Of ze zijn lid van de EU en de waardengemeenschap die daarbij hoort”, aldus de premier. „Of ze gaan eruit.”

Update 24 juni, 21:45: dit artikel is geactualiseerd na de discussie op de Europese top.