Recensie

Recensie Beeldende kunst

Prenten uit depot Van Gogh Museum spetteren van kleur

Tien jaar verzamelen In een expo met aankopen van de afgelopen tien jaar verantwoordt het Van Gogh Museum zijn verzamelbeleid. Een kans om uitstekend geconserveerde werken op papier te bekijken.

Henri de Toulouse-Lautrec, ‘De clown in de Moulin Rouge’, detail (1897). Kleurenlithografie op papier, 41×32,3 cm.
Henri de Toulouse-Lautrec, ‘De clown in de Moulin Rouge’, detail (1897). Kleurenlithografie op papier, 41×32,3 cm. Foto Van Gogh Museum, Amsterdam

Ook bij het Van Gogh Museum in Amsterdam schopte de coronacrisis het tentoonstellingsprogramma overhoop. Vooruitplannen met buitenlandse bruiklenen was riskant en daarom besloot het museum deze zomer te laten zien wat het in de afgelopen tien jaar aan bijzonderheden heeft verworven voor de collectie – en waarom precies. De tentoonstelling Ongekend geeft inzicht in het verzamelbeleid. Met ongeveer 150 werken is het geen kleine presentatie: de hele vleugel voor tijdelijke tentoonstellingen is ervoor ingeruimd.

In tien secties hangen steeds twee of drie ‘vertrekpunten’ – werken die vóór 2011 al in het museum waren – en daaromheen worden dan aankopen en schenkingen getoond waarmee de collectie is verrijkt. In een audiotour en op een smartphonevriendelijke website worden de aanwinsten besproken door zowel museummedewerkers als doorsnee Amsterdammers, maar de interessantste toelichtingen komen toch van de conservatoren en restauratoren. Hoogstpersoonlijke associaties heeft iedereen, specialistische kennis niet.

Jean-François Millet, ‘Jonge koeherder’ (ca. 1849). Krijt op papier, 30,5×24,8 cm. Foto Van Gogh Museum, Amsterdam

Het overzicht begint met Van Gogh zelf. Een geschilderd zelfportret wordt omringd door onder meer twee brieven en een jeugdtekening van zijn hand, een vroege Haagse aquarel en een schilderij uit zijn Drentse periode. Maar er hangt ook een Japanse houtsnede waarvan Vincent een afdruk bezat en een oude reproductie van een in de oorlog vernietigd schilderij. De bezoeker begrijpt: dit museum verzamelt Van Goghs voor zover die nog te verzamelen zijn, maar ook documenten die met de schilder te maken hebben.

De overige aanwinsten zijn werken van voorbeelden, geestverwante tijdgenoten en navolgers van Van Gogh, voornamelijk uit Frankrijk, want het museum is bezig de grootste verzameling Van Goghs in de wereld uit te breiden tot een klein Amsterdams Musée d’Orsay. De aanwinstententoonstelling lijkt wat dat betreft op de collectiepresentatie in het hoofdgebouw, al zijn er verschillen. De niet-Van Goghs zijn hier veruit in de meerderheid en het aandeel werken op papier is groot, omdat prenten en tekeningen betaalbaarder zijn dan schilderijen. Daar zijn er in het afgelopen decennium dus meer van aangekocht.

Henri de Toulouse-Lautrec, ‘De clown in de Moulin Rouge’, (1897). Kleurenlithografie op papier, 41×32,3 cm. Foto Van Gogh Museum, Amsterdam

Vooral die relatief grote hoeveelheid werken op papier maakt de tentoonstelling bezienswaardig. Vanwege hun lichtgevoeligheid zullen ze niet zo gauw, of in elk geval niet langdurig, in de vaste opstelling verschijnen. Maar kijk, het Van Gogh Museum heeft grafiek van onder anderen Degas, Pissarro en Gauguin. En de beroemde reeks Intimités (1897-1898) van Félix Vallotton: tien broeierige, zowel naar de vorm als naar de inhoud suggestieve houtsneden van de dramatische dynamiek tussen twee geliefden. Er waren al zo’n zeventig prenten van Vallotton in de collectie, maar dit vlaggenschip ontbrak nog en kon in 2014 worden verworven.

Aan de litho’s van Henri de Toulouse-Lautrec is een apart hoofdstuk gewijd. Het museum kocht een zeldzaam mooie druk van de litho in zes kleuren die hij in 1897 maakte van Cha-U-Kao, een beroemde vrouwelijke clown in de nachtclub Moulin Rouge in Parijs. Het is de afdruk die ter reproductie werd gebruikt voor de oeuvrecatalogus van Lautrecs grafische werk. Na 124 jaar is het papier nog steeds „maagdelijk wit”, zegt prentenconservator Fleur Roos Rosa de Carvalho in de bezoekersapp, „en het subtiele waas van gekleurde spetters sprankelt onverminderd”. Ga die spetters bekijken voordat ze weer in de donkere depots worden opgeborgen.