Opinie

Maak van het onderwijs geen diversiteitsexperiment

Onderwijsblog Een brede brugklas zal verschillen tussen leerlingen niet verkleinen, voorspelt . Maatschappelijke segregatie verdwijnt niet spontaan in een gemengd klaslokaal.
Een lokaal van Academie Tien in Utrecht, een openbare school (mavo/havo/vwo) waar leerlingen op hun tiende instromen en vijf jaar lang bij dezelfde docenten les krijgen.
Een lokaal van Academie Tien in Utrecht, een openbare school (mavo/havo/vwo) waar leerlingen op hun tiende instromen en vijf jaar lang bij dezelfde docenten les krijgen. Foto Werry Crone / Hollandse Hoogte / ANP

In april publiceerde de Onderwijsraad een voorstel voor een systeemverandering van de middelbare school. De onderbouw zal een brede brugklas van drie jaar moeten worden, waarbij leerlingen van alle niveaus bij elkaar worden geplaatst. Pas na drie jaar wordt een definitieve selectie op niveau gemaakt. Het voorstel van de brede brugklas zou leerlingen met bepaalde achtergronden meer onderwijskansen moeten bieden, en het zou segregatie tussen leerlingengroepen verminderen. Ook de Sociaal Economische Raad (SER) is hiervan overtuigd, zo blijkt uit het vrijdag gepubliceerde advies aan het ministerie van Onderwijs.

De brede brugklas gaat de genoemde problemen echter niet oplossen. Met dit nieuwe plan zullen leerlingen ingezet worden als middel in een diversiteitsexperiment, terwijl zelfontplooiing plaats zal moeten maken voor sociale gelijkheid.

Cognitief sterkere leerlingen zijn een probleem in het nieuwe plan. Worden deze leerlingen dan wel genoeg uitgedaagd? De Onderwijsraad probeert dit op te vangen met het voorstel deze leerlingen extra en verdiepende opdrachten aan te bieden. Docenten zullen moeten bepalen welke opdrachten kunnen worden overgeslagen en welke daarvoor in de plaats dienen te komen.

In het huidige systeem vindt differentiatie plaats door selectie na groep acht. In het nieuwe systeem moet de differentiatie voortdurend plaatsvinden op individueel niveau. Het spreekt voor zich dat dit ontzettend veel werk en tijd gaat kosten. Het kost al veel tijd een les over hetzelfde onderwerp verschillend in te richten voor een havo- en vwo-klas. Laat staan dat dit zal moeten gebeuren op individueel niveau in een gemengde klas. Omdat het zoveel tijd kost, zal deze gewenste vorm van differentiëren in de praktijk (vrijwel) niet gebeuren.

Voorselectie blijft bestaan

Maar ook al zal het wel gebeuren, dan nog zal deze manier van differentiëren de ongelijkheid niet doen afnemen. Het zou namelijk leiden tot een situatie waarbij leerlingen verschillende niveaus volgen. Hierdoor zullen er opnieuw aparte groepen ontstaan tussen leerlingen die wel en leerlingen die niet extra worden uitgedaagd. Deze praktische uitwerking lijkt ironisch genoeg wel erg veel op de schoolniveaus die we in ons huidig systeem al hebben.

Daarbij zal na het derde leerjaar alsnog een selectie plaatsvinden. Leerlingen die in de brede brugklas extra zijn uitgedaagd, zullen in het vierde leerjaar een hoger kennisniveau hebben bereikt dan andere leerlingen. Zou dit dan betekenen dat deze leerlingen in de bovenbouw moeten wachten tot hun klasgenoten hetzelfde niveau hebben? Zullen zij ook in de bovenbouw extra verdieping krijgen? Of, aannemelijker, zal het huidige systeem van voorselectie de facto blijven bestaan?

Lees ook: Zijn brede brugklassen de oplossing voor de onderwijscrisis?

In de praktijk levert dit nieuwe systeem dus voor zowel docenten en leerlingen veel werk op, terwijl het gewenste resultaat niet zal worden bereikt. Waarom dan toch een systeemverandering adviseren? Er moet een andere reden zijn waarom de Onderwijsraad dit systeem voorstelt.

Volgens de Onderwijsraad ontmoeten leerlingen van verschillende achtergronden elkaar te weinig. Dit zou de socialisatiefunctie van onderwijs in de weg staan. Ook dit probleem wordt echter niet opgelost door een brede brugklas. Leerlingen van verschillende achtergronden zullen niet spontaan met elkaar omgaan als ze bij elkaar in de klas worden geplaatst. Waarschijnlijker zal segregatie in de klassen plaatsvinden. Dit zie ik nu ook gebeuren in mijn klassen. Leerlingen met bepaalde capaciteiten en interesses zoeken elkaar op, bijvoorbeeld bij samenwerken voor opdrachten.

Gefaalde integratie

De oorzaak hiervan is dat leerlingen hun identiteit aan het ontwikkelen zijn. Deze identiteit is deels gebaseerd op de groepen waar zij wel en juist niet bij willen horen. Met andere woorden: leerlingen omringen zich met mensen die op hen lijken. In het rapport van de Onderwijsraad wordt dit beaamd. Hierin valt te lezen dat gymnasiumleerlingen het prettig vinden op een school te zitten met leerlingen die op hen lijken, zowel qua kledingkeuze, als gedrag en intelligentie.

In de brede brugklas worden leerlingen met verschillende achtergronden bij elkaar geplaatst met als doel te integreren. Terwijl de wereld buiten het schoolgebouw gesegregeerd is, moeten leerlingen aan een diversiteitsexperiment meedoen. Ondertussen voelen kinderen zich het prettigst bij anderen die op hen lijken. Dat maakt dit plan des te schrijnender.

Het nieuwe systeem zal, wegens gebrek aan tijd en middelen, niet leiden tot differentiatie op individueel niveau. In de praktijk zullen cognitief sterkere leerlingen dus dezelfde materie krijgen als de andere leerlingen, met wellicht hier en daar een verdiepingsopdracht. Hierdoor zullen deze leerlingen tekort worden gedaan. Met dit voorstel lijkt zelfontplooiing ondergeschikt te worden gemaakt aan het streven naar sociale gelijkheid. Leerlingen zullen de prijs gaan betalen voor de gefaalde integratie van de maatschappij.

Maak van het onderwijs geen diversiteitsexperiment. Geef leerlingen de ruimte hun eigen keuzes te maken in een vooraf bepaalde structuur. Dwing ze niet met anderen om te gaan onder het mom van sociale integratie. In plaats daarvan moeten we jongeren leren zelf, op een organische manier, toenadering te zoeken tot de groepen waar zij bij willen horen. Alleen zo komen leerlingen toe aan waar ze uiteindelijk voor op school zijn: de ontwikkeling van zichzelf en hun kennis.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.