Wie elke dag lippenstift of mascara opdoet, kan zo te veel PFAS binnenkrijgen

Scheikunde In de helft van 231 onderzochte cosmeticaproducten werden PFAS aangetroffen. Die stoffen kunnen schadelijk zijn voor het immuunsysteem.

In een Amerikaans onderzoek bleek dat de helft van alle foundations, oogproducten, lipproducten en mascara’s PFAS bevatte.
In een Amerikaans onderzoek bleek dat de helft van alle foundations, oogproducten, lipproducten en mascara’s PFAS bevatte. Foto Getty

Wie elke dag lippenstift of mascara opdoet, kan zo te veel PFAS binnenkrijgen. Onderzoekers in de Verenigde Staten en Canada bepaalden de concentratie van de schadelijke chemicaliën in 231 cosmetische producten. De stoffen werden aangetroffen in ongeveer de helft van alle foundations, oogproducten, lipproducten en mascara’s. Gebruikers lopen een risico dat ze schadelijke hoeveelheden PFAS binnenkrijgen. De studie verscheen vorige week in Environmental Science & Technology Letters.

PFAS – de afkorting staat voor poly- en perfluoralkylstoffen – worden altijd door mensen gemaakt, ze komen niet in de natuur voor. Over de definitie van PFAS bestaat nog discussie, maar in elk geval hebben ze een of meerdere koolstofatomen met meerdere fluorverbindingen. PFAS zijn zowel water- als olieafstotend, dat is een bijzondere eigenschap. Ze zijn daarnaast bestendig tegen zeer hoge temperaturen, en breken niet af. Dat alles maakt ze handig voor regenjassen, de antiaanbaklaag in pannen, brandblusschuim en honderden andere producten. Aan cosmetica worden ze toegevoegd vanwege waterafstotende eigenschappen en omdat ze bij gebruik niet snel afbreken.

Lees ook: PFAS, schadelijk en niet kapot te krijgen

Immuunsysteem

Langdurige blootstelling aan PFAS kan schadelijk zijn voor de gezondheid. De stoffen bouwen gedurende het leven op in het lichaam, waar ze nauwelijks weer uitkomen. Onder andere vanuit fabrieken komen PFAS via rivieren uiteindelijk in drinkwater en voedsel terecht. Nederlanders krijgen zo te veel PFAS binnen, oordeelde het RIVM eerdere deze maand. Voorheen dacht het instituut dat er geen schadelijke hoeveelheid PFAS in water en voedsel zit, maar de afgelopen jaren toonden onderzoekers op de Faeröer en in Duitsland aan dat PFAS bij lagere concentraties al schadelijk kunnen zijn voor het immuunsysteem. Als mensen minder dan 4,4 nanogram PFAS per kilo lichaamsgewicht per week binnenkrijgen, zal geen gezondheidsschade optreden, zegt de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) nu.

De onderzoekers maten het gehalte koolstoffluorverbindingen in producten door middel van massaspectrometrie. Dat is een analytische techniek waarmee de massa van individuele geladen moleculen gemeten kan worden. PFAS bleek wijdverspreid in cosmetica. Vooral de lip- en oogproducten zijn zorgwekkend, schrijven de onderzoekers, omdat de kans op PFAS-inname via mond, huid en oog groter is.

Hoge inname

De onderzoekers hebben niet berekend of de gemeten PFAS-gehalten kunnen leiden tot een te hoge dosis bij dagelijkse gebruikers van cosmetica. Maar Jacob de Boer, toxicoloog aan de Vrije Universiteit in Amsterdam en niet bij de studie betrokken, zegt dat mensen via sommige producten te veel PFAS zouden kunnen binnenkrijgen. De meeste gemeten PFAS-concentraties lagen rond 100 tot 200 nanogram PFAS per gram product. Een persoon van zeventig kilo die elke dag een halve gram daarvan binnenkrijgt – een ruwe aanname, waarschuwt De Boer – krijgt daarmee nog niet te veel PFAS binnen via louter cosmetica. Maar de hoogst gemeten concentratie was ongeveer 4.000 nanogram PFAS per gram; en via dat product zou een dagelijkse gebruiker vier tot vijf keer boven de norm binnen kunnen krijgen. „Het is een significante bijdrage, dat is zeker”, zegt De Boer.

De onderzoekers namen tijdens de studie nog een zwakte in de Noord-Amerikaanse wetgeving waar. Op slechts 8 procent van de productverpakkingen stond PFAS als ingrediënt vermeld. Ook in Europa blijkt het moeilijk om als consument op de hoogte te zijn van PFAS in cosmetica. Zweedse onderzoekers toonden in een recente studie aan hoe wijdverspreid PFAS in tweehonderd productcategorieën is, maar inhoudsinformatie over PFAS op verpakkingen in cosmetica bleek gebrekkig.