Necrologie

Een brutale aap die de Chinese leiders durfde aan te vallen

Apple Daily (1995-2021) krant in Hongkong

De Apple Daily in Hongkong was een van de weinige media met kritiek op Beijing. Eerder was de oprichter al in de cel beland, na een nieuwe repressiegolf geeft de krant het op.

Een forens in Hongkong leest de Apple Daily, daags na de arrestatie van Jimmy Lai, de uitgever van de krant, vorige zomer.
Een forens in Hongkong leest de Apple Daily, daags na de arrestatie van Jimmy Lai, de uitgever van de krant, vorige zomer. Foto Isaac Lawrence/AFP

De Apple Daily, de prodemocratische krant en site van de Hongkongse zakentycoon Jimmy Lai, is niet meer; ze is bezweken onder de enorme druk die op haar is uitgeoefend. De papieren krant verschijnt donderdag al voor het laatst in een extra grote oplage van een miljoen.

Vanaf het allereerste begin tot zijn laatste snik is het medium een brutale aap geweest in het medialandschap van Hongkong met zijn zeven miljoen inwoners. Apple Daily was nooit bang om rechtstreeks en keihard kritiek te leveren op de Communistische Partij van China (CPC) en op corrupte leden van de bestuurlijke elite van Hongkong zelf.

De teloorgang van de Apple Daily leek al langere tijd onvermijdelijk. Lai, die de krant in 1995 oprichtte, werd zelf in augustus vorig jaar gearresteerd. Hij is inmiddels in twee zaken veroordeeld tot gevangenisstraffen van elk veertien maanden.

Sinds kort zitten ook vijf leidinggevenden en een columnist van de krant vast. Zij worden beschuldigd van het heulen met buitenlandse machten, een vaag omschreven vergrijp dat strafbaar is volgens een nieuwe, omstreden veiligheidswet die China voor Hongkong heeft bedacht en die op 30 juni 2020 is ingegaan. Zowel Lai als zijn staf viel aan die wet ten prooi.

„Dit is uitzonderlijk voor een plek die er trots op is dat het een financieel centrum is: je hebt nog niet eens een aanklacht tegen mensen ingediend, maar je hebt toch al besloten dat je dit bedrijf gaat wurgen”, zo stelde Mark Simon, een adviseur van Next Media, de uitgever van de Apple Daily, tegen persbureau Reuters over de acties tegen de krant.

Vijfhonderd politieagenten

Niet alleen door de arrestaties is de positie van de krant onhoudbaar geworden. Onlangs vielen vijfhonderd politieagenten het kantoor van de krant binnen om materiaal in beslag te nemen, de tweede keer in korte tijd dat de politie een grootscheepse inval deed. De krant is bang dat ze haar bronnen niet meer kan beschermen nu de politie zo veel materiaal in beslag heeft genomen.

Maar het meest effectief voor het smoren van het blad was waarschijnlijk het bevriezen van de tegoeden van de krant, ook weer op basis van de veiligheidswet en beschuldiging van het heulen met buitenlandse machten. Daardoor kunnen niet alleen de lonen niet meer betaald worden, maar bijvoorbeeld ook de stroomrekening niet. Kiosken kunnen geen afdrachten meer doen op de rekening van de krant.

Toen Lai in 1995 besloot om een nieuwe krant op te richten, tikten veel Hongkongers tegen hun voorhoofd. Wie begint er nu een krant die superkritisch is op de CPC, net twee jaar voordat China in Hongkong de macht gaat overnemen? En wie doet dat bovendien op een moment dat de Hongkongse markt voor kranten al helemaal verzadigd is? „Gaat hij er rijk mee worden of begaat hij een stommiteit – of is hij domweg stapelgek?”, vroeg de South China Morning Post zich destijds af.

Zoon van een schildpad-ei

Dat de krant anticommunistisch zou zijn was al voor de lancering duidelijk. Lai, die zijn geld onder meer verdiende in de textiel, stond zeer afwijzend tegenover het neerslaan van de protesten op het Tiananmenplein in Beijing in 1989. Hij waagde het in 1994 om de Chinese premier Li Peng, die een belangrijke rol heeft gespeeld in het onderdrukken van de opstanden, de „zoon van een schildpad-ei” te noemen. Een zeer beledigende uitspraak waarmee Lai de leiders in Beijing voorgoed tegen zich in het harnas joeg.

Lai pakte de lancering van zijn krant onconventioneel aan. Je kreeg er een appel bij cadeau, als verwijzing naar de appel die Eva aan Adam gaf in het paradijs. Door de appel was het kwaad in de wereld gekomen, stelde Lai, en tegelijkertijd met het kwaad werd ook het nieuws geboren.

Pizzakoeriers als verslaggevers

Hij nam pizzakoeriers aan als verslaggevers. Die waren volgens hem zeer geschikt voor dat werk, want zij kenden de stad beter dan wie ook en konden met hun brommers het snelst op de plaats van bestemming zijn als er ergens nieuws te halen was.

Apple Daily was van meet af aan een echte tabloid, met weinig tekst en veel kleurenfoto’s, met koppen in chocoladeletters en met veel seks, geweld en nieuws over vooral Hongkongse beroemdheden. Zo’n krant had Hongkong nog niet. De Amerikaanse krant USA Today diende als voorbeeld.

Maar het was voor Lai ook een vehikel om rechtstreeks en keihard in te gaan tegen de communistische heersers in China. Niemand durfde daarin zo ver te gaan als de Apple Daily. Toen Taiwan in 2004 de niet bepaald Beijinggezinde Chen Shui-bian tot president verkoos, zeer tegen de zin van Beijing, was de Apple Daily de enige krant die daar openlijk positief over durfde te zijn.

De krant was uitgesproken activistisch. Bij de zogeheten parapluprotesten van 2014, toen demonstranten eisten dat zij hun eigen hoogste leider direct zouden mogen kiezen, koos de krant de kant van de demonstranten en organiseerde een steuncampagne op de sociale media.

Ook bij de aanhoudende prodemocratische protesten van 2019 speelde de krant een grote rol. De krant drukte soms dubbele pagina’s met slogans in koeienletters af, die demonstranten meteen ook handig konden ophouden als kleine banieren bij hun protestmarsen. Lai zelf werd onder meer veroordeeld tot veertien maanden gevangenisstraf voor het organiseren van een protestmars in 2019.

De grote financiële instellingen in Hongkong hielden in 2013 op met het adverteren in de krant, vermoedelijk onder druk van China. De site was ook regelmatig een doelwit voor hackers en er was steeds opnieuw sprake van geweld tegen de krant en tegen Lai zelf. Zo werden de poorten van het huis van Jimmy Lai ooit door onbekenden geramd.

Maar wat de krant uiteindelijk de das om heeft gedaan is de nieuwe veiligheidswet, een wet die zeer geschikt blijkt om al het resterende verzet tegen Beijing weinig subtiel de nek om te draaien.

Met de Apple Daily verdwijnt ook de persvrijheid uit Hongkong. Ieder ander medium zal de boodschap hebben begrepen: als je de rode lijnen overschrijdt die Beijing voor Hongkong heeft getrokken, dan zal de staat niet rusten totdat je volledig kapot bent gemaakt. Jimmy Lai zei daarover in een eerder interview: „Het is echt niet moeilijk om communisten boos te maken: spreek gewoon de waarheid.”