In steeds meer landen is het vaccineren niet zo vrijwillig meer

Vaccinatiedwang Vrijwillig inenten is de grondslag van vaccinatiecampagnes wereldwijd. Toch kiezen sommige landen en bedrijven nu voor dwang.

Een zorgmedewerker bereidt een dosis van het Chinese Sinovac-vaccin in een theaterzaal die gebruikt wordt als priklocatie, in Taguig op de Fillipijnen.
Een zorgmedewerker bereidt een dosis van het Chinese Sinovac-vaccin in een theaterzaal die gebruikt wordt als priklocatie, in Taguig op de Fillipijnen. Foto Ted Aljibe/AFP

„Je mag kiezen: of je laat je vaccineren of ik smijt je in de gevangenis. Als je weigert, laat ik je inspuiten met ivermectine [een geneesmiddel tegen parasieten] dat bedoeld is voor varkens. Ik laat je arresteren en injecteer het vaccin in je kont.”

Was getekend: Rodrigo Duterte, sterke man van de Filippijnen en bekend om zijn doorgaans weinig subtiele communicatiestijl. De president van het Zuidoost-Aziatische land richtte zich maandag op de nationale televisie tot zijn onderdanen en zijn geduld was schijnbaar op. Met inmiddels 1,3 miljoen besmettingen kampen de Filippijnen met een van de meest hardnekkige corona-uitbraken in Azië. Maar nog altijd hebben slechts 8,4 miljoen van de ruim 100 miljoen inwoners een eerste prik gekregen. De vaccinatiebereidheid is er uiterst klein, veel mensen vrezen voor bijwerkingen of wantrouwen de voor een belangrijk deel uit China afkomstige vaccins.

Niet vies van druk

Duizenden kilometers verderop, en nog geen 24 uur later, bleek dat de grote Amerikaanse zakenbank Morgan Stanley eveneens niet vies is van een beetje druk uitoefenen om mensen zich te laten vaccineren. In een intern memo, ingezien door de Financial Times, heeft de bank zijn Amerikaanse personeel meegedeeld dat ze vanaf 12 juli niet meer welkom zijn op de kantoren in New York, inclusief het hoofdkantoor, als ze niet volledig gevaccineerd zijn. Anders is het thuiswerken, aldus chef personeel Mandell Crawley.

De gemiddelde bankier van Morgan Stanley weet dan wel hoe laat het is. Het was namelijk al duidelijk dat topman James Gorman weinig tolerantie meer heeft voor thuiswerken, nu de Verenigde Staten steeds verder versoepelen. Eerder deze maand zei hij dat „als je naar een restaurant gaat, je ook naar kantoor kunt gaan”. Hij waarschuwde „zeer teleurgesteld” te zullen zijn als mensen begin september nog steeds niet op kantoor zijn. „Als je een New Yorks salaris wil, dan werk je ook hier.” Vrij vertaald: je werkt op de zaak of je kunt je biezen pakken. En dus neem je een vaccin.

Vrij vertaald: je werkt op de zaak of je kunt je biezen pakken. En dus neem je een vaccin.

Indirect komt Morgan Stanley zo dicht bij het invoeren van een vaccinatieplicht, al zijn grote groepen werknemers reeds uit eigen beweging gevaccineerd volgens de bank. Het gebeurt met instemming van de Amerikaanse werknemersrechtenwaakhond. Die zei in september dat bedrijven ongevaccineerd personeel de toegang mochten weigeren – met uitzondering van mensen die dat op religieuze of medische gronden niet gevaccineerd zijn – om de veiligheid van personeel te waarborgen. Bij Morgan Stanley moet de vaccinatie-eis ertoe leiden dat andere coronamaatregelen, zoals afstand houden en mondkapjes dragen, kunnen worden losgelaten. Dan kunnen mensen weer ‘ouderwets’ samenwerken, wat de productiviteit ten goede zou komen.

Vrije keuze

Wereldwijd was vrijwillige inenting juist het fundament van veel vaccinatiecampagnes. Integriteit van het lichaam is een mensenrecht dat in veel landen in de grondwet is opgenomen. In Nederland heeft minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) vanaf het begin van de pandemie onomwonden gezegd dat er géén vaccinatieplicht komt - ook geen indirecte, zoals coalitiegenoot VVD eind vorig jaar opperde. Maar bijna negen maanden na het beschikbaar komen van de eerste vaccins, zijn er toch steeds meer landen, en nu ook prominente bedrijven, die afwijken van deze lijn. Onder druk van voortdurend hoge besmettingen, achterblijvende vaccinatiegraden, en soms dus meer materiële motieven.

In Rusland wil de burgemeester van Moskou onwillige Russische werknemers in de zorg, transport, horeca en onderwijs bijvoorbeeld dwingen tot vaccinatie door te dreigen met salarisinhouding. In Italië heeft de regering in april vaccinatie voor zorgmedewerkers verplicht gesteld, als eerste land in Europa. Wie niet meewerkt, krijgt een ander takenpakket, waarbij het risico op virusverspreiding kleiner is, of wordt op non-actief gesteld met inhouding van het salaris. In het Verenigd Koninkrijk gaan soortgelijke stemmen op.

Lees ook: Gevaccineerd? Daar mag de baas niet zomaar naar vragen

En nu gaat dus een internationaal toonaangevende bank als Morgan Stanley over tot het uitoefenen van stevige druk. In het verleden gebeurde het regelmatig dat het beleid van grote Amerikaanse bedrijven overwaaide naar bedrijven elders in de (westerse) wereld.

Morgan Stanley had overigens niet de primeur. BlackRock, ’s werelds grootste belegger, ging al voor. Amerikaanse werknemers van het bedrijf zijn alleen nog welkom op kantoor als zij volledig gevaccineerd zijn. Volgens BlackRock is die stap genomen op verzoek van de werknemers, die zich zo veiliger zouden voelen. Over de niet gevaccineerde medewerkers gaat het bedrijf zich deze zomer beraden.