Duurdere benzine, hogere energierekening – waarom stijgen de grondstofprijzen zo?

Grondstofprijzen Een fris voorjaar, de opleving van de economie en de bijna lege gasbuffers: tezamen resulteert dit alles in een hogere energierekening dit jaar.

Ondergronds gasopslag van NAM bij het Drentse Norg.
Ondergronds gasopslag van NAM bij het Drentse Norg. Foto Kees van de Veen/ANP

Olie en gas verdubbelden in prijs in één jaar tijd, toch is de gestage prijsstijging van steenkool het beste bewijs dat de wereld van grondstoffen bijzondere tijden doormaakt. Steenkool is vanwege zijn hoge uitstoot niet populair, alsnog is de prijs al tien maanden bezig aan een opmars.

1 Is het toeval dat al die grondstoffen duurder worden?

„De gemene deler is dat de economie sneller dan verwacht op stoom komt, waardoor de vraag, vooral naar olie, stijgt”, zegt energiespecialist Hans van Cleef van ABN Amro. Ook het sentiment onder beleggers speelt volgens hem een centrale rol. „De beurzen staan op een hoog niveau, de rente is laag, dus gaan beleggers op zoek naar alternatieven voor aandelen, zoals grondstoffen. Dan kan door speculatie de prijs extra stijgen. Tegelijkertijd zijn er voor al die grondstoffen ook weer specifieke factoren waardoor ze duurder worden.”

2 Waar komt de plotselinge stijging van de aardgasprijs vandaan?

Aardgas is ten opzichte van afgelopen maart tweemaal zo duur geworden. Volgens marktexpert Tobias Frankema van energiebedrijf Vattenfall komt dat vooral door het weer. „We hebben de afgelopen maanden geen extreme temperaturen gehad, maar ze lagen wel steeds onder het gemiddelde. Niet alleen in Europa, maar ook in Azië. Dat laatste heeft ook invloed want het vloeibare gas LNG [dat per tanker wordt aangevoerd] kan ook in Azië of Amerika worden afgezet. Als daar de prijs stijgt, kan gas hier ook duurder worden.”

„Door het kille weer in het voorjaar hebben we niet de gebruikelijke adempauze tussen winter en zomerse hitte gehad”, zegt Frankema. „De koude winter zorgde ervoor dat de Nederlandse gasbuffers voor minder dan 20 procent gevuld waren, en dat was in de jaren daarvoor meestal 45 tot 50 procent. Normaal worden die buffers vanaf het voorjaar aangevuld, maar dat is nu nauwelijks gebeurd.”

Niet alleen kou of hitte (stroom voor airco’s) beïnvloeden tegenwoordig de vraag naar gas. Als wind- of zonneparken minder opleveren, vergt de stroomproductie meer fossiele brandstof. „De komende drie weken wordt in Noordwest-Europa bijvoorbeeld minder wind en regen verwacht dan gemiddeld. Dat betekent lagere opbrengsten van windparken en door waterkracht [in Frankrijk en Duitsland]. Om toch voldoende stroom op te wekken, is dan meer gas nodig”, zegt Frankema van Vattenfall.

Lees ook dit artikel: Regering-Biden trekt vergunningen gasboringen Alaska in

3 Wat betekent dat voor de energierekening?

De gasprijs is al langer aan het stijgen, maar tot nog toe hebben de meeste huishoudens daar nog geen last van. Gas wordt door de energiebedrijven meestal zes tot negen maanden vooruit ingekocht. „Wie een contract heeft met flexibele prijzen gaat de stijging de komende maanden merken”, zegt Frankema. „De leveringsprijs bepaalt voor ongeveer een derde de stroomprijs voor de consument.” Volgens het energiebedrijf zal de jaarrekening voor een gemiddeld gezin zo’n 90 euro hoger uitvallen.

4 Tanken wordt ook steeds duurder. Hoe komt dat?

Een vat Brent (Europese olie) kostte woensdag bijna 75 dollar, tegen 40 dollar een jaar geleden. Deels komt die prijsstijging door de opleving van de economie. Met name het weer toegenomen wegverkeer zorgt voor een grotere vraag naar olieproducten. Maar een belangrijke factor is ook het succesvolle prijsbeleid van OPEC en Rusland. De productielanden maken weinig haast met het verhogen van de productie, nadat ze door de coronacrisis pas op de plaats moesten maken.

Zelfs nu de beoogde prijs van 60 dollar per vat is bereikt, gaat de productie slechts mondjesmaat omhoog, zegt Van Cleef van ABN Amro. „Daar komt bij dat ook de productie van schalie-olie in Amerika niet zo snel toeneemt. Bij een prijsniveau van 50 dollar per vat olie werden weer veel meer investeringen in nieuwe bronnen verwacht. Dat achterblijven komt deels door de strengere milieuwetgeving van de Amerikaanse president Biden. Een andere factor is dat nogal wat investeerders vorig jaar de deksel op de neus hebben gekregen toen de prijs zo daalde. Die nemen nu winst in plaats van investeren.”

Een verdere stijging verwacht Van Cleef niet. Eind dit jaar gaat hij uit van een olieprijs van 65 dollar.

5 Hoe kan het dat zelfs het impopulaire steenkool duurder wordt?

Door het koudere weer is in grote delen van de wereld de vraag naar elektriciteit gestegen. „Als er mondiaal meer stroom wordt opgewerkt, gaat ook kolen meer uren maken”, zegt Frankema. Maar de duurdere kolen zijn ook het gevolg van incidenten. Zo beperkten politieke spanningen in Colombia de kolenexport van het Latijns-Amerikaanse land. „En kolenexporteur Australië belandde in een politiek conflict met afnemer China.”

Lees ook dit artikel: China zet Australische media in als pion, betrekkingen verder verkild

6 Ook de CO2-prijs stijgt. Versnelt de energietransitie door al die hogere prijzen?

Naast de duurdere grondstoffen is ook de emissieprijs gestegen. Die hikt nu tegen de 55 euro aan (per ton uitgestoten CO2). Dat is een verdrievoudiging ten opzichte van vorig voorjaar. Ook dat maakt gas en kolen duurder.

„Als deze prijzen structureel zouden zijn, dan maakt het de duurzame stroomopwek zeker competitiever”, zegt Frankema. En het prijsniveau voor gas en emissierechten kan volgens hem best wat hoger blijven. „Maar die prijsontwikkeling gaat met golven. Als we volgend jaar een milde winter krijgen, trekt het wel weer bij. Dit is in verschillende opzichten, wat de prijs betreft, een ongunstig jaar geweest.”

Volgens Van Cleef is het effect op de energietransitie op de korte termijn gering, omdat veel duurzaamheidsprojecten langlopend zijn en vaak door overheden worden gesteund. „Als je alleen oog hebt voor de prijs, dan kijk je slechts naar de aanbodkant van bijvoorbeeld olie en gas. Maar voor de energietransitie is vooral van belang dat de vraag zich blijft ontwikkelen. Die vraag naar duurzame producten moet de motor zijn van de transitie. Als jij een elektrische auto hebt, is het helemaal niet interessant hoeveel olie er wordt geproduceerd.”