Aan de eigen grens verliest Europa zijn beschaving

Zap Bram Vermeulen gaat in VPRO-serie Frontlinie op reportage in het grensgebied tussen Griekenland en Turkije, waar asielzoekers Fort Europa proberen te bereiken. Hij toont de ontluisterende omgang van Europa met de eigen regels en de eigen moraal.

Bram Vermeulen vergezelt een groep migranten in Frontlinie.
Bram Vermeulen vergezelt een groep migranten in Frontlinie. Beeld VPRO

„De schoenen zijn waterdicht tot ze nat worden”, zegt een Griekse arbeider die een muur moet bouwen in de moerasdelta van de Evros, op de grens van Griekenland en Turkije. Het citaat is in meerdere opzichten tekenend voor de bijtende reportage die Bram Vermeulen maakte in zijn VPRO-serie Frontlinie.

Vermeulen, die zaterdag over de regio schreef in NRC, schetst een spookwereld. Een waarin een Grieks gezin klaagt dat de migranten „gewoon binnenvallen” terwijl populistische politici op tv het xenofobe volksgevoel nog wat verder opstoken. Een echtpaar tuurt over het moerasland op zoek naar horden migranten, ze willen de autoriteiten helpen met de verdediging van Fort Europa. Er wordt druk gewerkt aan die muur, die wel hoog is (drie Brammen hoog, laat de twee meter lange verslaggever zien), maar in lengte minder imposant.

Lees ook Nieuw IJzeren Gordijn aan de oostgrens van de EU

Waar zijn al die de migranten? Vermeulen spreekt een Ghanees op een bouwplaats, maar die komt uit Athene en woont al tien jaar in Griekenland. Zijn baas klaagt dat er geen Grieken meer te vinden zijn: „Die zijn Europeaan geworden, ze werken in Duitsland.” Wanneer hem wordt gevraagd naar de muur, zwijgt hij. Voor hem is het probleem in zijn stad niet een overschot aan migranten, maar een tekort aan mensen.

Hoe pushbacks werken

Er is nog iemand in Frontlinie die wordt overvallen door acute zwijgzaamheid: dat is de politieman die net heeft laten zien met wat voor fabuleuze elektronica de muur wordt bewaakt, maar die nu een vraag krijgt over pushbacks, het illegale terugsturen van migranten voordat ze een asielaanvraag hebben kunnen doen. „Zoiets zal nooit gebeuren, want het is niet toegestaan.” Hij herhaalt deze formule een paar keer, met toenemende ergernis.

De schoenen van beschaafd Europa zijn waterdicht tot ze nat worden. Een flink stuk noordelijker maakt Vermeulen van dichtbij mee hoe pushbacks werken. Op een landweg treft hij tientallen jonge mannen aan, die bij de eerste aanblik van een auto routineus hun handen in de nek leggen. Ze vrezen de autoriteiten en niet zonder reden, want de Bulgaarse politie heeft hun schoenen afgepakt, honden op ze afgestuurd en sommigen geslagen. Vermeulen en zijn televisieploeg lopen een eind op met de mannen, die uit Afghanistan zeggen te komen.

Ze vertellen hoe vaak ze al zijn opgepakt en teruggestuurd: vierentwintig keer, twaalf keer. „Over drie kilometer wacht de politie ons op”, voorspelt een van de migranten. Hij krijgt gelijk. De cameraploeg wordt weggestuurd omdat men zich op militair terrein bevindt. Vermeulen loopt de agenten te zieken tot hij mee moet naar het bureau. Later hoort hij dat de groep niet terug de grens is overgezet, waarschijnlijk omdat hun komst door Frontlinie is vastgelegd.

Een Europees paard

Na deze blik op de ontluisterende omgang van Europa met de eigen regels en de eigen moraal, zocht ik terugkijkend troost bij de zaterdagse aflevering van Dwars door de Middellandse Zee (VPRO). De immer goedgemutste Vlaming Arnout Hauben trekt daarin van west naar oost. Hij bevond zich nog ver van Vermeulens frontlinie, in Gibraltar, en maakte daar een mooi interview met een Brits paar dat hem toesprak alsof horden Spanjaarden elk moment konden binnenvallen. „Wij geven ons niet over. Als Gibraltar Spaans wordt, graaf ik de botten van mijn ouders op en neem ik ze mee.”

Op Menorca trof Houben een paard: „Duizend jaar geschiedenis zit in dit paard. Die heeft Frans bloed, Spaans bloed, Arabisch bloed en iedereen die hier is langs gekomen zit in dit paard.” Een paard zoals Europa bedoeld is, dacht ik. Het paard liep weg.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.