Profiel

Ida Lupino’s krachtige films verdienen herwaardering

Profiel | Ida Lupino, actrice en regisseur Actrice Ida Lupino glorieerde in de jaren 40 en 50 in een aantal klassieke gangsterfilms. Waarna ze een uitstekend regisseur werd, die de kracht van het beeld begrijpt.

Ida Lupino op de set van ‘Outrage’ (1950).
Ida Lupino op de set van ‘Outrage’ (1950). Foto Getty Images

Eigengereid, autonoom en getalenteerd: drie eigenschappen die bij uitstek van toepassing zijn op actrice én filmmaakster Ida Lupino (1918-1995). In de jaren veertig en vijftig glorieerde zij in een aantal klassiek geworden gangsterfilms, waarna zij haar carrière verlegde. Samen met haar man zette zij het onafhankelijk opererende productiebedrijf The Filmmakers op. Lupino schreef en regisseerde een aantal krachtige films die aan herwaardering toe zijn. Hieronder de film noir The Hitch-Hiker (1953), onderdeel van het film noir-zomerprogramma The Dark Side of Hollywood in Eye Filmmuseum.

Lupino werd geboren in Engeland in een familie die al eeuwenlang actief was in de theaterwereld. Haar vader speelde in de revue, haar moeder was actrice. Als dertienjarig meisje werd ze toegelaten tot de prestigieuze Royal Academy of Dramatic Art. Haar eerste filmrol speelde ze in 1931, waarna Lupino naar Hollywood ging. Ze kreeg een contract bij Paramount, maar die filmstudio wist niet goed wat ze met haar aan moesten.

Minispecial Noir Lees ook: Tien noir-klassiekers, van ‘Pépé le moko’ tot ‘Basic Instinct’

In 1940 kwam zij onder contract bij Warner Bros., die excelleerde in gangsterfilms en melodrama’s met Bette Davis. Lupino grapte dat zij „the poor man’s Bette Davis” was, omdat zij de rollen kreeg die Davis weigerde. Een van die rollen betekende haar doorbraak. In They Drive by Night (Raoul Walsh, 1940) speelt Lupino de rol van femme fatale Lana Carlsen, de verveelde vrouw van Ed Carlsen, eigenaar van een vrachtwagenbedrijf. Zij heeft haar oog laten vallen op Joe Fabrini (George Raft), die met zijn broer Paul (Humphrey Bogart) op een vrachtwagen rijdt. Maar Joe ziet meer in de niet op haar mondje gevallen serveerster Cassie.

De eerste helft van They Drive by Night is een maatschappelijk geëngageerd drama over de uitbuiting van vrachtwagenchauffeurs, met hun lange werkdagen en onderbetaalde harde werk. Dan verandert hij in een onvervalste film noir met een plot ontleend aan Bordertown (1935, met – hoe ironisch – Bette Davis). Lana kan haar man niet uitstaan en vermoordt hem door de elektrische garagedeuren te sluiten, terwijl een starnakel dronken Ed in de auto zit waarvan de motor nog aanstaat. Vervolgens probeert zij Joe weer te verleiden maar als hij haar voor de zoveelste keer afwimpelt, schuift zij hem de dood van haar man in de schoenen.

De climax is onvergetelijk: tijdens haar getuigenis in de rechtbank wordt de toch al labiele Lana hysterisch, met het door merg en been gaande, herhaaldelijk uitgeschreeuwde „the doors made me do it!” Een ster was geboren.

Het jaar erop speelt Lupino opnieuw met Bogart in een memorabele film, High Sierra. Hierin lijkt Lupino opnieuw de slechte vrouw, maar zij ontpopt zich tot de betrouwbare compagnon van bankrover Roy Earle (Bogart). Na een mislukte juwelendiefstal vlucht hij de bergen in, waar wederom een sterke climax plaatsvindt, met een glansrol voor de temperamentvolle Lupino. Ook gedenkwaardig is de scène waarin zij haar amoureuze concurrent voor de affectie van Bogart, een jong meisje, minzaam monstert.

Warner Bros. vond Lupino maar lastig, zij weigerde – net als Bette Davis – soms rollen, eiste scriptwijzigingen en ruziede met regisseurs of medespelers als Bogart. Studiobaas Jack Warner schorste haar dan tijdelijk en uiteindelijk verlengde hij haar contract niet. Daarna ging zij freelance, weg van het knellende juk van de grote filmstudio’s.

Een van de mooiste rollen van Lupino is in het meesterlijke On Dangerous Ground (Nicholas Ray, 1951). Hierin speelt zij – overtuigend – een blinde vrouw die haar labiele broer beschermt nadat hij een moord heeft gepleegd en op de hielen wordt gezeten door de wraakzuchtige vader van het slachtoffer en Jim Wilson, een door eenzaamheid en frustraties geplaagde politieagent uit de stad. Zij waardeert de botte Jim omdat hij geen medelijden met haar heeft. In een ontroerende scène neemt zij afscheid van haar broer met een zacht uitgesproken gebed.

Twee jaar voor On Dangerous Ground debuteerde Lupino als regisseur – zij was pas de tweede vrouw die werd toegelaten tot de Directors Guild of America (na Dorothy Arzner).

Minispecial Noir Lees ook een achtergrondstuk over film noir: Verstrikt in een duister doolhof

Lupino en haar productiebedrijf The Filmmakers specialiseerden zich in sociaal bewogen films, deels geïnspireerd door het Italiaanse neorealisme dat Lupino bewonderde. Zo gaat Not Wanted (1949) over ongewenste zwangerschap, het krachtige Outrage (1950) over (de gevolgen van) verkrachting en The Bigamist (1953) over een man die met twee vrouwen getrouwd is.

De eerste door een vrouw geregisseerde film noir, The Hitch-Hiker (1953), is gebaseerd op nieuwsberichten over een moorddadige lifter (Billy Cook). Het is een voor een bescheiden budget, efficiënt gemaakte thriller van slechts 71 minuten. Maar wat een spannende minuten! Zodra een lifter in de auto stapt van twee vrienden op een vistripje wordt het nagelbijten: gaan zij het overleven?

In haar regiekeuzes laat Lupino zien dat zij een uitstekend regisseur is die de kracht van het beeld begrijpt. Zo introduceert Lupino de lifter als schaduw en zien we zijn eerste moord alleen buiten beeld. We horen een schreeuw en zien een damestasje uit een auto vallen. Ook mooi is dat de lifter een verlamd ooglid heeft waardoor de twee vrienden – en de kijker – nooit weten of hij nou slaapt of niet als hij een pistool op ze gericht heeft. The Hitch-Hiker speelt zich grotendeels af in Mexico, wat Lupino de gelegenheid geeft een paar schitterende locaties visueel uit te buiten.

Daarnaast laat The Hitch-Hiker zien dat je voor een nagelbijter niet meer nodig hebt dan drie acteurs, een sterk scenario en een goede cameraman, Nicholas Musuraca – die ook de film noir-klassieker Out of the Past prachtig fotografeerde. Bijeengehouden door een uitmuntend regisseur: Ida Lupino.