Interview

Voor de Belgische officier van justitie zijn misstanden bij PostNL inmiddels geen verrassing meer

Misstanden De Belgische officier van justitie Gianni Reale spant een zaak aan tegen PostNL, dat in België volgens hem met twijfelachtige bedrijven werkt.

Als Vlaamse inspecteurs en rechercheurs begin mei het sorteercentrum van PostNL in Mechelen binnenvallen, kunnen ze niet geloven wat ze aantreffen. Van de 23 gecontroleerde koeriers, die hun pakketten komen ophalen, werken er 11 ‘zwart’. Ze verdienen regelmatig onder het minimumloon. En de werkdruk is hoog – sommigen pauzeren amper.

Voor Gianni Reale, officier van justitie bij het Openbaar Ministerie in Mechelen en gespecialiseerd in misdrijven op de werkvloer, is het inmiddels geen verrassing meer. De afgelopen drie jaar stuurde Reale inspecteurs verscheidene keren naar PostNL-depots verspreid over België. Telkens troffen zijn mensen dezelfde situatie aan: misstanden.

Ongeveer de helft van de koeriersbedrijven die voor PostNL in België pakketjes bezorgen heeft zijn zaken niet op orde, zegt Reale. Vrijdag publiceerde dagblad De Tijd over aanhoudende misstanden in depots van PostNL en GLS, een dochteronderneming van het Britse Royal Mail. Ook na eerdere controle(s) zijn er in mei nog onregelmatigheden aangetroffen. Reale spant daarom een rechtszaak aan tegen zowel PostNL als GLS.

Reale vindt het „hallucinant” dat na een eerdere dagvaarding dit jaar bij controles opnieuw chauffeurs in PostNL-depots zijn aangetroffen die niet mogen werken en in bepaalde gevallen te weinig betaald krijgen. Ook worden de coronamaatregelen – zoals het houden van 1,5 afstand en het dragen van een mondkapje in het depot – genegeerd, volgens de officier.

Reale: „Als ik bij PostNL misstanden blijf aantreffen overweeg ik de depots te verzegelen.”

Uit onderzoek van de Inspectie SZW bleek eind vorig jaar dat 9 op de 10 koeriersbedrijven in Nederland hun zaken niet op orde hebben – óók PostNL. Werklozen die een uitkering ontvangen rijden in bezorgbussen, chauffeurs zonder geldige verblijfspapieren, fictieve ondernemingen die geld wegsluizen.

In België zijn de problemen breder dan het PostNL-depot in Mechelen, benadrukt Reale. „Ik heb bijvoorbeeld ook dossiers van collega’s uit Turnhout en Antwerpen opgestuurd gekregen.” En eerder dit jaar schreef De Tijd dat bij de Bijzondere Belastingsinspectie (BBI) „verschillende onderzoeken” lopen naar koeriersfirma’s die in België miljoenen euro’s belasting zouden hebben ontdoken.

In België staat PostNL in de top drie grootste pakketbedrijven. Bpost heeft 40 procent van de markt in handen, PostNL tussen de 10 à 15 procent. Een belangrijk verschil: pakketbezorgers van Bpost werken vooral in vaste dienst, PostNL besteedt het merendeel van de pakkettendienst uit aan koeriersdiensten. Die krijgen van PostNL ‘eigen’ routes toegewezen. Per afgeleverd adres betaalt PostNL de koeriersdienst, die eigen chauffeurs inhuurt, 0,80 tot 1,80 euro. Als er meer pakketjes op één adres worden bezorgd, krijgt de bezorgdienst een bonus: 18 cent extra per pakje.

PostNL en TLN probeerden onderzoek naar misstanden te beïnvloeden

Aanvankelijk richtte Reale zich vooral op koeriersdiensten die hun chauffeurs onder slechte omstandigheden lieten werken. In een „twintigtal dossiers” ging hij over tot vervolging, maar dat leverde weinig op. De misstanden hielden aan.

Tijd voor een andere aanpak.

Wat is uw plan?

„Ik heb naast de koeriersbedrijven nu ook PostNL en GLS gedagvaard. Ik bundel ook de dossiers die collega’s me stuurden over PostNL. Ik hoop dat de zaak begin volgend jaar voor de rechter komt.”

Waar draait die zaak om?

„Om het systeem dat onder de bezorgservice van PostNL ligt. PostNL maakt blijkbaar veel winst. [de omzet is in 2020 met 14,5 procent gestegen naar 3,3 miljard euro, de brutowinst bijna verdubbeld naar 245 miljoen euro in Nederland; cijfers voor België zijn niet voorhanden]. Die winst zit ’m zeker ook in het feit dat chauffeurs lange dagen maken en lage lonen krijgen. PostNL werkt met ‘subcontractors’, zodat ze geen sociale bijdragen hoeven betalen. Bpost betaalt die wel omdat zij werknemers in dienst hebben. Dat zorgt volgens mij voor oneerlijke concurrentie.”

„In België worden steeds meer pakketjes bezorgd”, zegt Reale, „maar ik heb nauwelijks ondernemers gezien die een mooie winst maken of die voldoende kunnen overleven zonder te frauderen.” Koeriersbedrijven maken veel kosten. De bus, benzine, verzekering, eventuele schade en loon van de chauffeurs komen op het conto van de ondernemer, zegt hij, terwijl hun routetarieven „steeds verder worden afgeroomd”. Het gevolg is, volgens Reale, dat koeriersbedrijven in de knel komen en hun chauffeurs minder loon betalen. „Ik houd PostNL verantwoordelijk voor dit foute systeem.”

Wie zijn deze chauffeurs en hoeveel krijgen ze betaald?

Het zijn „dezelfde mensen” die ook in Nederland de pakjes bezorgen, volgens Reale. „De onderbuik van België. Veelal bezorgers met een migratieachtergrond. De gemiddelde Belg wil deze job niet, omdat het onvoldoende loont. Soms krijgt een bezorger helemaal niet betaald door de vele faillissementen bij de aannemers en onderaannemers.”

PostNL laat, zei het eerder in NRC, koeriersbedrijven door een gespecialiseerd team controleren voor ze er zaken mee doet. Ook arbeidscontracten worden gecheckt.

Het is toch de verantwoordelijkheid van het koeriersbedrijf hun chauffeurs goed te betalen en niet die van PostNL?

„Dat vind ik te gemakkelijk gedacht. PostNL kan iedere dag deze koeriersbedrijven controleren aan de depots. Ze kan bovendien zoals Bpost gewoon met werknemers werken. Het klopt: de huidige constructie maakt PostNL juridisch moeilijk te vervolgen, maar als je een systeem bedenkt, het invoert en ziet dat er misbruik van wordt gemaakt zoals bij PostNL kun je niet zeggen: ‘Ik wist het niet, dit is niet mijn fout’.”

Reale is ervan overtuigd dat hij een goede zaak heeft. Hij zegt aan het „pionieren” te zijn met zijn aanpak tegen PostNL en GLS. Na de rechtszaak weten we volgens hem of de rechter ook vindt dat de koeriersbedrijven en hun chauffeurs verkapte werknemers van PostNL zijn. Een ding is zeker, zegt Reale: „PostNL kan niet op de huidige manier verder blijven werken. Het bezorgnetwerk moet anders.”

PostNL laat per mail weten zich „niet te herkennen in het geschetste beeld. Het verbaast ons dat we via deze weg dit soort beschuldigingen vernemen. Zeker gezien het feit dat dit lopende onderzoeken betreft.”

„We hebben vertrouwen in het verloop van dit onderzoek, omdat we ervan overtuigd zijn dat we voldoen aan de wet- en regelgeving. Als ondernemers zich niet aan wet- en regelgeving houden, beëindigen we het contract. Ondernemers die in België voor PostNL werken, hebben onlangs een brief gekregen waarin we aankondigenextra controles te gaan uitvoeren op de naleving van de vervoersovereenkomst. De lopende zaken in België zijn voor ons reden om hier nog eens extra goed op te controleren.”