Advies Hamer: Rutte en Kaag schrijven samen verhaal voor nieuw kabinet

Kabinetsformatie De formatie zit vast. Daarom wil informateur Hamer VVD en D66 samen een proef-regeerakoord laten schrijven. Dinsdagmiddag zal Hamer haar eindverslag over deze fase van de formatie presenteren.

In Den Haag staat demissionair premier Mark Rutte (VVD) de pers te woord na afloop van een gesprek met informateur Mariette Hamer (PvdA).
In Den Haag staat demissionair premier Mark Rutte (VVD) de pers te woord na afloop van een gesprek met informateur Mariette Hamer (PvdA). Foto Lex van Lieshout / ANP

Na zes weken praten over ‘inhoud’, onder leiding van informateur Mariëtte Hamer, is haar conclusie: het lukt nog niet om partijen aan tafel te zetten voor onderhandelingen. In plaats daarvan gaan VVD-leider Mark Rutte en Sigrid Kaag van D66 een stuk schrijven dat de basis moet zijn van een regeerakkoord. Hamer zal dinsdagmiddag haar eindverslag over deze fase van de formatie aanbieden aan de voorzitter van de Tweede Kamer.

Dat zal een verhaal over thema’s worden, het is de bedoeling dat andere partijen daarna kunnen meedenken en meepraten. Het idee daarbij is nog steeds dat er een meerderheidskabinet wordt gevormd. Dit was wekenlang helemaal niet wat Hamer wilde. Ze dacht dat partijen als VVD, D66, CDA, PvdA, GroenLinks en ChristenUnie inhoudelijk vanzelf wel dichter bij elkaar zouden komen. Maar die hadden vooral politiek-strategische ‘blokkades’ tegen elkaar: CDA en VVD willen niet met twéé linkse partijen, D66 heeft geen zin in nog een keer regeren met de ChristenUnie. Steeds vaker waren de bezwaren tegen elkaar ook persoonlijk.

Tussen GroenLinks-leider Jesse Klaver en CDA’er Wopke Hoekstra groeit de irritatie. In een gesprek op vrijdagmiddag had Hoekstra opnieuw gezegd dat hij niet met GroenLinks en de PvdA allebei wilde onderhandelen, en Klaver had fel gereageerd: dus Hoekstra zette hen op één lijn met PVV en Forum voor Democratie? Met die partijen wil het CDA ook niet praten.

VVD-leider Mark Rutte, politiek beschadigd door zijn onwaarheid over een gesprek met de allereerste verkenners Kajsa Ollongren en Annemarie Jorritsma, moest van de anderen eerst nog ver op de achtergrond blijven in de formatie. Op maandagochtend, na wéér een gesprek met Hamer, zei PvdA-fractievoorzitter Lilianne Ploumen dat die crisis over de geloofwaardigheid van Rutte „nu alweer een hele tijd achter ons ligt”. Ze vindt dat hij nu maar „de leiding” moet nemen.

Fopspeenwoord

Mariëtte Hamer had de leiders van VVD, CDA, D66, PvdA, GroenLinks en ChristenUnie die vrijdag huiswerk gegeven. Ze moesten, zei ze, in het weekend met elkaar bellen en dan kiezen: of verder praten met zijn zessen, of Rutte samen met D66-leider Sigrid Kaag een proef-regeerakkoord laten schrijven.

Ze belden met elkaar, maar kwamen er niet uit. En moest híj nu dus de ‘regie’ nemen? Rutte zei maandag dat het prachtig klonk, maar het was een „fopspeenwoord”: „Je zuigt erop en er komt geen smaak uit.” Volgens hem hadden ze allemaal de leiding. En hij zei, alsof het ook een keuze was geweest die Hamer aan de leiders had voorgelegd: „Het is vooral belangrijk dat we proberen om zo snel mogelijk met vier partijen tot een meerderheid te komen.”

Vier? Dat betekende: of de coalitie van Rutte III nog een keer, of toch met één linkse partij erbij.

En toen was alles weer terug bij af. Want GroenLinks en PvdA laten elkaar niet los, en Kaag noemde opnieuw samenwerken met de VVD, CDA én ChristenUnie vorige week nog net zoiets als rijden in een „roestige auto”.

Het was een uitspraak die Rutte volgens ingewijden heel vervelend had gevonden. Zo praat je niet over elkaar, vindt hij. Het valt de andere ex-coalitiepartijen ook op dat hij steeds vaker benadrukt hoe goed de samenwerking in Rutte III is geweest. Dus: vier? Ruttes voorkeur is al maandenlang onveranderd. En ook zijn afkeer van PvdA en GroenLinks als een links blok aan tafel.

Ploumen zei op het Binnenhof dat VVD en CDA zich moesten „bezinnen”. „GroenLinks en wij hebben een stap gezet. Wij willen… wij zijn bereid om met twee rechtse partijen te gaan praten. Maar zij geven geen inhoudelijke reden voor hun blokkade tegen ons.”

‘Politieke armoede’

Het toonde de hopeloosheid aan van Hamers pogingen: bij de voordeur van haar kamer leek het maandag vooral nog te gaan om het beeld: twee rechtse, onredelijke partijen staan tegenover twee linkse, goedwillende.

Klaver noemde dat „heel zorgelijk”. Híj wilde nog steeds het liefst met vijf partijen aan tafel gaan zitten om te onderhandelen: VVD, CDA, D66, PvdA en zijn eigen GroenLinks. „Of met zes”, zei hij net op het moment dat ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers achter hem langsliep.

Ook bij de ChristenUnie lijkt er weinig veranderd. Die partij wil alleen meedoen met onderhandelingen als de gesprekken tussen andere partijen zijn mislukt en er weinig anders op zit.

Er is ook nog steeds de mogelijkheid van een minderheidskabinet van VVD, D66 en CDA. Al is de vraag: kan dat nog als je eerst alle andere partijen, waarvan je in de Tweede Kamer steun nodig zal hebben, van tafel hebt geduwd?

Maandag aan het eind van de dag leek een proef-regeerakkoord van Rutte en Kaag voor Hamer al de enig overgebleven optie. Dat idee was in elkl geval níet door de anderen afgewezen. Al noemde Klaver het „politieke armoede”, en had Ploumen het over een „zwaktebod”.

Segers haalde er zijn schouders over op. Híj zou het niet tegenhouden. „Ze kunnen het doen.”

Van alle politieke leiders praatte Wopke Hoekstra maandag het langst met Hamer. Over een regeerakkoord van Rutte en Kaag wilde hij niets zeggen. Hoekstra wil, net als Rutte, een kabinet met vier partijen. „Het zou de ChristenUnie kunnen zijn, het zou GroenLinks kunnen zijn, het zou ook de Partij voor de Arbeid kunnen zijn. Ik heb eerder Volt en de SGP genoemd. Dat vind ik allemaal nog steeds.”

Lees ook dit artikel: Hamer stuurt partijleiders met huiswerk het weekend in

Update 22 juni 2021: Dit bericht is geactualiseerd.