Het EK bij de NOS: te veel polonaise en te weinig journalistiek

Ballenpraat Het Nederlands elftal wist zijn poule te winnen. Maar hoe brengt de NOS het ervan af? Collega’s prijzen de vrouwen die daar intussen regelmatig aanschuiven aan tafel, maar missen de diepgang.

Foto Sem van der Wal/ANP

16 juni, de middagwedstrijd Finland-Rusland (0-1) zit er net op. Aan tafel bij de NOS kaart oud-voetballer Rafael van der Vaart nog even na over de wedstrijd. Presentator Gert van ’t Hof noemt de maker van de Russische goal, waarop de oud-middenvelder verveeld maar plagerig reageert: „die naam heb je even opgezocht zeker?” Van ’t Hof, zichtbaar geërgerd: „nee hoor, dat weet ik door me erin te verdiepen. Moet jij misschien ook eens doen.”

Wie doorgewinterde voetballiefhebbers spreekt, herkent de ergernis van Van’t Hof wel. AD-recensent Angela de Jong mag dan veel waardering hebben voor ‘Raf en Wes’, maar voor veel voetbalmannen en -vrouwen zijn de NOS-uitzendingen te veel polonaise en te weinig journalistiek. Ook zij zien het probleem van de NOS: om een breed publiek te bedienen moeten de meer ingewijde fans soms pas op de plaats maken.

Maar toch, is het format met daarin een hoofdrol weggelegd voor hoofdzakelijk oud-internationals niet eens toe aan een update?

Ook data spelen nu mee

De afgelopen jaren maakte de Nederlandse voetbaljournalistiek een bloeiperiode door. Data deden hun intrede en werden gemeengoed in spelanalyses, eerst op nicheblogs maar later ook bij magazines als Voetbal International, waar de analyses van hoofdredacteur Pieter Zwart zo sterk zijn dat een tactische trainer als Peter Bosz eens aangaf er wat van op te steken. Ook Sam Planting maakt soortgelijke analyses voor de Volkskrant. Zou daar niet méér van te zien moeten zijn in de vele uren zendtijd die de NOS deze weken te vullen heeft?

Michiel de Hoog schrijft voor De Correspondent over sport. „Ik vind niet dat de NOS alleen journalistieke, sterk inhoudelijke programma’s moet maken. De NOS is er immers voor iedereen en voetbal is ook gewoon entertainment waar mensen als Frank Lammers, Rafael van der Vaart en Frans Duijts bijhoren.” De Hoog snapt dat de analyses van Zwart te niche zijn voor het doorsnee NOS-publiek, al pleit hij wel voor het zoeken van een middenweg. Geen Rijksmuseum of Efteling, maar Het Openluchtmuseum. „Bijvoorbeeld Liverpool-trainer Jürgen Klopp, tijdens het WK van 2006. Een destijds nog niet zo bekende trainer die wat tactische basisprincipes uitlegt aan een breed publiek. Als je trainers als Sjors Ultee, Pepijn Lijnders, Alex Pastoor wat huiswerk meegeeft, krijg je prima analyses die voor een breed publiek goed te volgen zijn.”

Wat ontbrak was een antwoord op de vraag: waarom zenden we dit ook alweer uit?

Peter Buurman podcastmaker en schrijver

Schrijver Peter Buurman maakt samen met podcastmaker en online voetbaljournalist Yordi Yamali de podcast Neutrale Kijkers, die ze destijds begonnen als reactie op het WK voetbal van 2018. Nederland was daar niet van de partij, wat Buurman deed beseffen dat de NOS er niet in slaagde een programma zonder oranje slingers en bitterballen te maken. „Toen had de NOS een uitgekleed programma. Niemand die daar zat, leek er zin in te hebben. Wat ontbrak was een antwoord op de vraag: waarom zenden we dit ook alweer uit? Dit jaar vind ik het wel iets frisser en leuker, maar ik weet niet of ze die waaromvraag al beantwoord hebben.”

Volgens Buurman zijn er duidelijke keuzes nodig. „Nu maakt de NOS die keuze niet en schiet het programma journalistiek én wat betreft entertainment tekort. Wesley Sneijder leek in de aanloop naar Frankijk-Duitsland geen zin in de wedstrijd te hebben en dan is het niet informerend én niet entertainend.” Als je voor de inhoud zou gaan blijkt dat er veel meer voetbalverhalen te vertellen zijn. „Ik zit te kijken naar een vol stadion in Hongarije en denk dan: is dit misschien een politiek statement van Viktor Orbán? Daar zou ik dan iets over willen horen.” Buurman is fan van de middagwedstrijden, op papier vaak de minder aansprekende matches waar dan ook doorgaans de wat minder prominente gasten aanschuiven om commentaar te geven.

Jong en inhoudelijk

„Laatst zaten Rivkah op het Veld, Leonne Stentler en Nordin Amrabat aan tafel en dan zie ik opeens leuke jonge mensen die fantastisch op de hoogte zijn. Sowieso hebben ze in vergelijking met drie jaar geleden een grote groep leuke, inhoudelijke vrouwen gevonden. Dat is goed om te zien. Je moet dus mensen uitnodigen die er echt zin in hebben.’’

Lees ook: Kind aan huis bij de voetbalclub waarover je kritisch bericht. De balanceeract van een clubwatcher

De tv-programmering rond de wedstrijden is overigens bepaald niet het enige dat de NOS deze weken te berde brengt. Zo is er een veel geprezen podcastserie over de verschillende EK-edities. Ook is er dagelijks een vrolijke vlog te zien met in de hoofdrol Oranjewatcher Jeroen Stekelenburg, die tijdens zijn werk – onder de noemer In het spoor van Oranje – gevolgd wordt. YouTube-koning Soufiane Touzani maakt op zender dan weer originele portretten van Oranjespelers. Gelet op die uiteenlopende programmering op de verschillende kanalen zijn er dan ook mediamakers die zeggen: het gaat wel dégelijk de goede kant op.

Voetbaljournalistiek talent

Zoals Neal Petersen van voetbalsite en -podcast FC Afkicken, die nu zelf de podcast EK Daily maakt. Hij zegt nog wel eens af te haken bij een zanger tussen twee analisten in, maar is over het algemeen enthousiast. Vooral over In het spoor van Oranje. „De chemie tussen Jeroen Stekelenburg en maker Chiel van Koldenhoven is goud, inclusief de montage.” Voor de tv-uitzendingen zou hij graag zien dat er vaker een beroep gedaan wordt op het vele voetbaljournalistieke talent dat Nederland rijk is. „Een Pieter Zwart of Sam Planting op nationale tv is altijd een goed idee. Los daarvan, ik gun de Nederlandse voetballiefhebbers een programma zoals de Engelse zenders ze maken. Dat ademt zoveel liefde en kennis op voetbalgebied. Daar ligt de focus puur op het voetbal met ex-topvoetballers die het alleen daarover hebben.”

Journalist en Oranjevrouwenwatcher Annemarie Postma vindt dat de vrouwelijke analisten, Leonne Stentler en Mandy van den Berg, een verrijking zijn voor de programmering, al kan het volgens haar nóg diverser - juist ook in de podcasts waar vooral mannen de toon zetten. „Mensen zeggen dan dat de NOS zo nodig ‘woke’ moet zijn met Leonne en Mandy, maar dat zijn echt hele goede analisten met ervaring. Ze voegen echt iets toe.” Sam van Raalte, podcastproducer bij voetbalplatform 433, vat het aardig samen. „Ik denk dat de NOS het prima doet. Ik zou op tv graag diepere tactische analyses zien, maar, tijdens het EK kijken ook je nichtje en schoonvader die normaal nooit voetbal kijken.”