Recensie

Recensie Theater

‘Luistermutant 2021’ zit té vol goede ideeën. Chaos en overprikkeling gegarandeerd.

Holland Festival In de interactieve voorstelling ‘Luistermutant 2021’ luister je vanaf een klimrek, speel je een game op je telefoon en bevraag je het nut van klassieke muziek. Goede ideeën geen gebrek, maar de voorstelling valt weg in overdaad en chaos.

Scène uit de interactieve voorstelling ‘Luistermutant 2021’.
Scène uit de interactieve voorstelling ‘Luistermutant 2021’. Foto Ada Nieuwendijk

Is de muziek van de 19de-eeuwse Felix Mendelssohn nog wel van deze tijd? En op welke manieren kun je naar muziek luisteren? Die twee vragen stonden centraal in Luistermutant 2021, een voorstelling die tegelijkertijd een concert, wetenschappelijk experiment, sportschool, silent disco en een gamehall is.

De belofte: met twee oren kom je binnen, maar na deze voorstelling ben je zo getraind dat je er met vijf weggaat. De eerste aanblik van de grote zaal van het Muziekgebouw in Amsterdam maakt meteen nieuwsgierig. Voor de dertig mensen die beneden in de zaal mogen zitten, wachten koptelefoon en schildersoverall op hoge krukken. Op het podium zit philharmonie zuidnederland. De rest van de zaal houdt het midden tussen een sportschool en een sm-kelder: er staan plateaus, klimrekken, schuine tafels, bedden met pols- en enkelbanden en veel meer. Hoor je bij de gelukkige dertig, dan ga je een veel leukere voorstelling meemaken dan de mensen op het balkon, voel je aan alles.

Mis poes. De voorstelling van bijna drie en half uur zit vol. Véél te vol. Haast is het devies. We moeten immers de ‘luistermutant’ bevrijden! Sorry, wie? Geen tijd voor uitleg. Telefoon erbij pakken, beginnen met een enquête. Het orkest speelt Mendelssohn. De sprookjesachtige presentatrice Lidewij Mahler praat. Vragen en beelden flitsen over het achterdoek. Welk beeld past bij wat je hoort? Wat voel je? Het orkest speelt. Kijk naar je telefoon. Wacht, help, daar staan nog beelden van de vorige vraag. Mahler praat. Je moet iets voelen, voel iets. Visualiseer. Geen tijd, volgende vraag, klik maar gewoon een antwoord aan. Het orkest speelt. Nieuwe beelden, focus. Voel nou iets. Wat zei Mahler? Wat vraagt je telefoon? Wat speelt het orkest?

Na anderhalf jaar van thuisstreamconcerten en hooguit een uurtje in een concertzaal zitten ben je op dit punt al totaal overprikkeld. Nog drie uur te gaan.

Chaos

Deceptie: de speeltoestellen gebruiken we uiteindelijk maar een kwartier. „Hou je niet van Mendelssohn, luister eens ondersteboven!”, roept Mahler. Leuk idee. Maar daar zit je dan, in je stoffen pak, mondkapje op, bonen te doppen terwijl voor je iemand ligt vastgebonden op een bed. Er klinkt Mendelssohn, maar tijd om aan de bizarre situatie te wennen is er niet. Hup hup, de voorstelling moet door.

De premissen zijn sterk, maar de voorstelling valt totaal weg in zijn eigen chaos. Het nut van klassieke muziek bevragen, leren luisteren naar muziek (met je ‘hoofd en lichaam’), naar jezelf (met je hart), naar een ander; alles moet snel. Daarbij is de game op je telefoon te vaag voor zowel de onervaren als de ervaren gamer; ruim twintig minuten moet je naar je eigen telefoon turen, waarop je een poppetje in een grot vol oren antwoord moet laten geven op wezens. Na ettelijke ‘game overs’ kom je erachter dat antwoorden de richting van de game bepalen. Dat had best even uitgelegd mogen worden, maar helaas, voor instructie was geen tijd. Hoe je nu beter naar een ander luistert, God knows.

Lees ook het interview met Micha Hamel

Vol ideeën

Micha Hamel en Arlon Luijten, bedenkers van de voorstelling, zitten duidelijk vol ideeën en nobele doelen en die zijn allemaal ontzettend de moeite waard. Maar ze weten in Luistermutant 2021 niet van ophouden. De duidelijkste les: met alles willen doen, doe je uiteindelijk niks.

Het enige hoogte- en rustpunt is een nieuw muziekstuk dat componist Bram Kortekaas voor de voorstelling schreef. Het is een veelkleurig, spannend stuk, waarop je het net te snel aangeleerde verschil tussen ‘hoofd-, hart- en lichaamluisteren’ op mag oefenen. Bij de delen die zich lenen om structuur en harmonie te analyseren (‘hoofdluisteren’) kleurt de zaal blauw. Bij muziek die beelden en gevoelens moet oproepen (‘hartluisteren’) rood. En waar de muziek je huid raakt (‘lichaamluisteren’) groen. Aan het einde mag je zelf je favoriete manier kiezen. Wederom leuk bedacht, en dankzij Kortekaas ook sterk tot uitdrukking gebracht.

Uitkomst na afloop: nog steeds twee oren, allebei suizend.