Reportage

Op de zaterdagmarkt in Rotterdam nemen huisartsen de angst voor vaccins weg

Vaccinaties De vaccinatiecampagne gaat snel, maar in sommige wijken blijft de opkomst achter. Huisartsen probeerden zaterdag op het Afrikaanderplein in Rotterdam twijfelaars te overtuigen. Dat lukte. „Ik vertrouw hem.”

Op het Afrikaanderplein in Rotterdam vraagt huisarts Bunyamin Meral of de marktbezoekers al gevaccineerd zijn.
Op het Afrikaanderplein in Rotterdam vraagt huisarts Bunyamin Meral of de marktbezoekers al gevaccineerd zijn. Foto David van Dam

„Meneer, mevrouw, bent u al gevaccineerd?” Naast de gebruikelijke aanprijzingen van groente en fruit, geurende broodjes en verse vis, is de markt van het Rotterdamse Afrikaanderplein deze zaterdag een slagzin rijker. Voor ongevaccineerde bezoekers van dertig jaar en ouder zijn er deze dag ook coronavaccins te halen. De keuze: wilt u Janssen of Pfizer?

Huisartsen Bunyamin Meral en Caroline Reincke-Grootendorst bewegen zich door de mensenmassa en spreken bezoekers aan, op zoek naar potentiele kandidaten om naar het naastgelegen cultuurcentrum ’t Klooster te verwijzen. In samenwerking met de GGD is daar deze zaterdag een vaccinatielocatie en informatiecentrum ingericht. Huisarts of niet, de rol als marktkoopman ligt Meral. „Ik ben in mijn element: mijn allereerste baantje was op de markt.”

Sinds juni gaat de aanvankelijk kwakkelende vaccinatiecampagne razendsnel. Wekelijks worden anderhalf miljoen prikken in bovenarmen gezet en met een landelijke vaccinatiebereidheid van ongeveer 87 procent lijkt de begeerde groepsimmuniteit binnen handbereik.

Een smet op die cijfers is het achterblijven van vaccinaties in sommige wijken en gemeenten. Het ministerie van Volksgezondheid vreest dat het virus op die plekken blijft „rondhangen, rondwaren en in het ergste geval zal muteren”, zo laat een woordvoerder weten. Het gaat veelal om wijken waar veel mensen twijfelen of met scepsis naar vaccins kijken, zoals strengreligieuze gemeenten of armere wijken. Minister Hugo de Jonge (Zorg) zei vrijdagavond in de persconferentie over de versoepelingen dat een zo hoog mogelijke vaccinatiebereid nu het belangrijkste doel is van het kabinet. Het ministerie kondigde eerder deze week aan dat GGD’s met vaccinatieteams de wijken intrekken waar de opkomst laag blijft.

Taalbarrière

In Rotterdam gebeurde dat al op initiatief van een groep huisartsen, vertelt vakgenoot Meral. De afgelopen vier weekenden stond hij op de markt in het Rotterdamse Delfshaven, waar het percentage 65-plussers dat één prik haalde momenteel op 68 procent ligt – bijna twintig procentpunt lager dan het landelijke percentage van 87 procent dat eind mei al gemeten werd door het RIVM. Zaterdag is Meral voor het eerst op het Afrikaanderplein in het stadsdeel Feijenoord. Daar haalde 69 procent van de 65-plussers één prik.

Foto David van Dam

„In Rotterdam blijft de opkomst met name steken in wijken waar veel mensen met een niet-westerse migratieachtergrond wonen”, vertelt Meral terwijl hij over de Afrikaandermarkt loopt. Hij ziet dat er een taalbarrière is, met name bij oudere bewoners. Vanwege zijn eigen Turkse achtergrond weet hij bezoekers vaak in die taal aan te spreken – een grote pre in deze wijk, zegt hij. Op de tijdelijke priklocatie naast de markt communiceren vrijwilligers naast in het Turks, ook onder meer in het Arabisch, Portugees, Farsi en Pools.

Maar vooral desinformatie is een groot probleem, zeggen Meral en Reincke-Grootendorst. Waar nepnieuws over het virus welig tiert via sociale media, bereikt overheidsinformatie deze groep nauwelijks. „Het zijn vaak jongeren die hun ouders of grootouders ervan weerhouden een prik te halen. Ze vangen op Facebook, YouTube of WhatsApp nepnieuws op en nemen dat voor waar aan”, zegt Reincke Grootendorst. Meral: „Dat er chips in de vaccins zitten of dat ze er magnetisch van worden, bijvoorbeeld.” Bekende complottheorieën zonder wetenschappelijke basis die het internet overgaan.

Rationele argumenten

Het voordeel is dat deze mensen in gesprek relatief makkelijk over te halen zijn, zeggen de huisartsen. „Het probleem hier is écht een gebrek aan juiste informatie. Dat kun je tegengaan met rationele argumenten en cijfers”, zegt Reincke-Grootendorst. „Bijvoorbeeld door te benoemen hoeveel mensen sterven aan het virus en door de veiligheid van de vaccins te benadrukken.” Het helpt als zulke informatie afkomstig is van een huisarts, zegt ze. „Twijfelaars nemen de boodschap sneller van je aan.”

Op de vraag of bezoekers gevaccineerd zijn, krijgen de huisartsen op het Afrikaanderplein soms duimen terug, soms glazige blikken en meer dan eens interesse na aanvankelijke twijfel. Marktkoopman Said Dadi (50) laat zich overhalen en belooft in zijn pauze een prik te halen. „Mijn broer heeft Pfizer gekregen en is niet ziek geworden”, zegt hij, wijzend naar een man achter de toonbank van de viskraam. „Nu durf ik ook!” Ook marktbezoeker Fatma Soydemir (34) en haar man gaan na hun boodschappen een prik halen. „Ik vertrouw het nu wel”, zegt ze. Het wordt Janssen. „Ik ga binnenkort op vakantie en dan ben ik met één prik klaar.”

Lees ook over de vaccinatiesolidariteit: Zijn de gevaccineerden straks solidair met de niet-gevaccineerden?

De huisartsen, die meer dan eens op een stellige nee stuiten, voeren hun taak pragmatisch uit. Marktkoopman Frans (30) zegt vanachter de toonbank niets van het vaccineren te hoeven weten. „De Heer beschermt mij – nee, de Heer beschermt ons allemaal.” Huisarts Reincke-Grootendorst: „Volgens mij kan ik hoog en laag springen, maar overtuigen zal ik u niet, of wel?” Lachend schudt Frans zijn hoofd.

Op het Afrikaanderplein in Rotterdam vraagt huisarts Bunyamin Meral of de marktbezoekers al gevaccineerd zijn. Muran Caglar (69) was nog niet gevaccineerd, maar laat zich direct vaccineren met het Pfizer vaccin.
Foto David van Dam
Foto David van Dam
Foto David van Dam
Foto’s David van Dam

Met één vrouw raakt Meral langer aan de praat: ze blijkt een oud-patiënt, nog niet gevaccineerd bovendien. De 69-jarige Muran Caglar stemt uiteindelijk in met een prik. „Ze wilde aanvankelijk geen vaccinatie omdat haar zoon terughoudend was”, tolkt Meral. „Hij had via WhatsApp-berichten gekregen dat er verkeerde ingrediënten in de vaccins zaten. Hij spoorde haar aan even te wachten.” Waarom ze nu wel instemt? Caglar wijst naar haar oude huisarts. „Ik vertrouw hem.”

Samen lopen ze naar het cultuurcentrum waar de vaccinatielocatie is ingericht. Tegen het middaguur staat er een rij met gegadigden en zitten de inschrijftafels vol. Een succesvolle ochtend, concludeert Meral. In de eerste twee uur zijn er bijna veertig prikken gezet: 17 Pfizers, 22 met Janssen.

Caglar kiest Pfizer. Na de administratieve hordes neemt de 69-jarige plaats in het provisorische prikhokje, gemaakt van de coulissen van wat oorspronkelijk een theater was. Met een paar seconden zit de eerste prik erin, toegediend door haar oude huisarts zelf. Of het pijn deed? Beslist schudt Caglar haar hoofd. „Dit was een muggenprikje.”