Opinie

Hollands escapisme weegt zwaarder dan het klimaat

Kiza Magendane

Het blijft een mysterie: het feit dat zowel de uitvoerende als de controlerende macht in Nederland de indruk wekt dat Nederlanders, net als andere geprivilegieerde bewoners van planeet aarde, het recht hebben om het klimaat te vervuilen. Zo had het kabinet-Rutte III eerder dit jaar een geniaal idee om midden in een pandemie in samenwerking met reisorganisaties ‘proefvakanties’ voor Nederlanders naar Rhodos en Gran Canaria te organiseren. Vorige maand steunde een Kamermeerderheid een motie die de overheid opriep om gratis PCR-testen beschikbaar te stellen voor iedere Nederlander die naar het buitenland wil maar nog niet volledig is gevaccineerd. Prijskaartje: 350 miljoen euro.

In een Kamerbrief stelde VWS terecht dat er twijfels zijn aan de haalbaarheid en rechtmatigheid van zo’n dure operatie. Maar het ministerie verzweeg, net als de Tweede Kamer zelf, een fundamenteler probleem: de milieuschade van massatoerisme. De toerisme-industrie was in het pre-coronatijdperk verantwoordelijk voor 8 procent van de opwarming van de aarde. Daarom blijft het curieus dat kabinet noch parlement de pandemie aangreep om burgers te verleiden tot de vermindering van massatoerisme. Zij stimuleerden zelfs het tegenovergestelde. De inefficiënte miljardeninjectie in KLM (zonder harde duurzaamheidseisen) is daar een ander voorbeeld van.

Met het organiseren van proefvakanties en het gratis beschikbaar stellen van PCR-testen voor vakantiegangers, gedragen de Nederlandse wetgevers zich als apologeten van het massatoerisme. Extra pijnlijk is het feit dat de motie voor gratis PCR-testen door D66 werd ingediend en door GroenLinks medeondertekend – twee politieke partijen die zich genadeloos opstellen tegenover de landbouwsector als het gaat om de noodzaak om stikstofuitstoot te verminderen.

„We zijn in Nederland in de zomer nog niet klaar met vaccineren, dus dat [reizen] mag ook met een negatief testbewijs, maar dat moet ook voor iedereen beschikbaar zijn”, aldus D66-Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma in een toelichting op de motie. Zijn SP-collega Jasper van Dijk voegde daaraan toe: „We moeten voorkomen dat alleen de mensen met geld nog op reis kunnen gaan, vandaar ons pleidooi voor gratis testen.”

Het principe dat iedere Nederlander recht op vakantie heeft, lijkt op het eerste gezicht nobel, maar er ligt een destructief mensbeeld aan ten grondslag. Het escapisme van Nederlanders naar verre oorden weegt zwaarder dan het klimaatvraagstuk.

Wij leven in een boerderij als die van Orwell, waar de dominantie van machtige dieren geïnstitutionaliseerd wordt ten koste van kwetsbare groepen en de natuur. Hoe ‘welvarender’ een samenleving, des te meer vlees er geconsumeerd wordt. Hoe rijker en machtiger een natie, des te meer haar burgers zich moeiteloos in vliegtuigen over de wereld bewegen. Het verklaart waarom ik met een Nederlandse paspoort in 134 landen visumvrij kan reizen, terwijl leeftijdsgenoten in Soedan het met 44 landen moeten doen. De realiteit leert echter dat die Soedanese leeftijdsgenoten hardere klappen door klimaatverandering zullen krijgen, als direct gevolg van het massatoerisme van Nederlanders en andere rijke bewoners van planeet aarde.

De coronacrisis heeft ons herinnerd aan het feit dat wij niet naar de overkant van de wereld hoeven om inspiratie, zingeving en innerlijk rust te vinden. Maar de inzichten van de pandemie worden onvoldoende benut om massatoerisme aan te pakken.

Het stimuleren van initiatieven die Nederlanders in staat stellen om in eigen land op vakantie te gaan zou sowieso een slimme zet zijn. Laat burgers de schoonheid van de duurzame vakantie verkennen. Een slimme overheid moet het aandurven om met negatieve prijsprikkels massatoerisme aan te pakken. Denk aan gelijktijdige invoering van een CO2-belasting en een solidariteitstaks op vliegvakanties. Met het eerste instrument worden noodzakelijke investeringen in biobrandstof bekostigd (CO2-belasting), terwijl het tweede klimaatadaptatie in arme landen faciliteert.

Alleen zo kunnen Nederlanders duizend keer nadenken voordat ze een vliegticket naar Fiji boeken voor die perfecte Instagram-foto, terwijl mijn Soedanese leeftijdsgenoten beschermd worden tegen de negatieve gevolg van massatoerisme.

Kiza Magendane is politicoloog. Folkert Jensma is deze week afwezig.